10. Sınıf Kimya · Sürdürülebilirlik
Yeşil Kimya, Çevresel ve Ekolojik Sürdürülebilirlik
- yeşil kimya
- sürdürülebilirlik
- atom ekonomisi
- mikro ölçekli deney
- su ayak izi
- karbon ayak izi
- ozon tabakası
- asit yağmuru
Yeşil kimya nedir ve ilkeleri nelerdir?
Yeşil kimya, tehlikeli maddelerin kullanımını ve oluşumunu azaltacak şekilde kimyasal ürün ve süreçler tasarlamayı amaçlayan, sürdürülebilirliği hedefleyen bir yaklaşımdır. Yeşil kimyanın on iki ilkesi vardır; atığın önlenmesi, atom ekonomisi, daha güvenli çözücüler, enerji verimliliği ve geri dönüşüm bunlardan bazılarıdır. Atom ekonomisi, istenen ürünün kütlesinin tepkenlerin toplam kütlesine oranının 100 ile çarpımıdır ve yüksek olması daha az atık demektir. Mikro ölçekli deneyler çok az kimyasal ve su kullanarak atığı, maliyeti ve riski azaltır. Su ayak izi bir ürün için harcanan toplam temiz su miktarını, karbon ayak izi ise atmosfere salınan toplam sera gazı miktarını gösterir. CFC'ler ozon tabakasını inceltir, kükürt ve azot oksitler asit yağmurlarına yol açar. Biyobozunur plastikler, petrolü parçalayan bakteriler ve böcek ilacı yerine feromonlar çevre dostu çözümlere örnektir. Yüzde verim ile atom ekonomisi farklı kavramlardır.
Yeşil Kimya, Çevresel ve Ekolojik Sürdürülebilirlik: konu anlatımı ve özeti
Yeşil kimya, tehlikeli maddelerin kullanımını ve oluşumunu azaltacak şekilde kimyasal ürün ve süreçler tasarlamayı amaçlar. Hedef, bugünün ihtiyaçlarını gelecek nesillerin kaynaklarını tüketmeden karşılamak, yani sürdürülebilir bir kimyadır.
- Yeşil kimyanın on iki ilkesi vardır; atığın önlenmesi, atom ekonomisi, daha az tehlikeli sentezler, daha güvenli çözücüler, enerji verimliliği ve geri dönüşüm bunlardan bazılarıdır.
- Atom ekonomisi, tepkenlerdeki atomların ne kadarının istenen üründe yer aldığını gösterir: % atom ekonomisi = (istenen ürünün kütlesi / tepkenlerin toplam kütlesi) · 100. Yüksek olması daha az atık demektir.
- Mikro ölçekli deneyler çok az kimyasal ve su kullanır; atığı, maliyeti ve riski makro ölçekli deneylere göre azaltır.
- Su ayak izi, bir ürün veya hizmet için harcanan toplam temiz su miktarıdır. Karbon ayak izi, faaliyetler sonucu atmosfere salınan toplam sera gazı miktarıdır.
- Atmosferdeki tepkimeler: CFC'ler ve metil bromür güneş ışığıyla parçalanarak klor ve brom radikalleri oluşturur ve ozon tabakasını inceltir. Kükürt ve azot oksitler asit yağmurlarına, fosil yakıtlardan çıkan CO2 sera etkisine ve küresel ısınmaya yol açar.
- Çevre dostu çözümlere örnek: biyobozunur plastikler, petrol sızıntısını parçalayan bakteriler, böcek ilacı yerine feromonlar ve enzimli deterjanlar.
Unutma: Yüzde verimi yüksek bir tepkime bile çok yan ürün oluşturuyorsa atom ekonomisi düşük olabilir; verim ile atom ekonomisi farklı kavramlardır.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Yeşil kimyanın temel fikri basittir: Atığı oluştuktan sonra temizlemek yerine hiç oluşturmamak. Bir süreci değerlendirirken şu soruları sırayla sor:
- Kullanılan maddeler ne kadar tehlikeli? Daha güvenli bir çözücü ya da ham madde var mı?
- Tepkenlerdeki atomların ne kadarı istenen ürüne dönüşüyor (atom ekonomisi)?
- Süreç ne kadar enerji harcıyor? Oda sıcaklığında yapılabilir mi?
- Ürün kullanıldıktan sonra doğada parçalanabiliyor mu?
Örnek: Toplam 100 g tepkenden 60 g istenen ürün ve 40 g yan ürün oluşuyorsa atom ekonomisi %60'tır. Yan ürün ne kadar azsa süreç o kadar yeşildir.
Günlük hayattan: Okul laboratuvarında aynı deneyi damlalık ve küçük kaplarla yapmak (mikro ölçek), kullanılan kimyasalı ve atığı büyük ölçüde azaltır.
Sık yapılan hata: "Doğal kaynaklı her madde çevre dostudur." Doğrusu: Bir maddenin çevreye etkisi kaynağına değil; özelliklerine, miktarına ve doğada nasıl parçalandığına bağlıdır.
Derinleş
Okulunun bir haftalık atığını (kâğıt, plastik, yemek artığı, laboratuvar atığı) gözlemleyerek bir atık haritası çıkar. Yeşil kimyanın atığı önleme ilkesinden yararlanarak her atık türü için onu kaynağında azaltacak bir öneri geliştir. Önerilerinin karbon ve su ayak izine olası etkisini tahmin et, en uygulanabilir olanı seçerek okul yönetimine sunulacak kısa bir proje taslağı hazırla. Hangi öneri öğrencilerin alışkanlıklarını değiştirmeyi gerektiriyor ve bu değişim nasıl desteklenebilir?
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
KİM.10.3.1Kimya dersinde mikro ölçekli deney tercih etmenin sonuçlarını ekosistem açısından değerlendirebilme
- a) Makro ve mikro ölçekli deneylerin ekosisteme etkilerine ilişkin ölçütler (kimyasal madde miktarı, su miktarı ve kimyasal kirlilik miktarı) belirler.
- b) Kimyasal tepkimelerle ilgili makro ve mikro ölçekli deneyleri gerçekleştirirken belirlediği ölçütler temelinde ölçümler yapar.
- c) Ölçme sonuçlarından hareketle makro ve mikro ölçekli deneylerin etkilerine ilişkin belirlediği ölçütleri karşılaştırır.
- ç) Makro ve mikro ölçekli deneylerin ekosisteme etkileri hakkında yargıya varır.
KİM.10.3.2Kimyasal tepkimeler sonucunda atmosferin doğasındaki değişimin ekosisteme etkilerine yönelik problem çözebilme
- a) Kimyasal tepkimeler sonucunda atmosferin doğasındaki değişimin ekosisteme etkilerine yönelik problemleri (hava kirliliği, ozon azalımı, asit yağmurları, sera etkisi, küresel ısınma vb.) belirler.
- b) Belirlediği problemlerin ekosistem (canlı, cansız, sucul sistem, toprak, hava, sağlık vb.) üzerindeki etkilerini özetler.
- c) Problemlerin çözümüne yönelik veriye dayalı tahminlerde bulunur.
- d) Problemin çözümüne ilişkin değerlendirmelerde bulunur.
Bu konuda neler var?
- Makro ve Mikro Ölçekli Deneyler
- Atmosferdeki Tepkimeler ve Küresel Sorunlar
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Kömürle çalışan bir termik santralin yakınındaki ormanda ağaç yapraklarının sararıp döküldüğü, göl suyunun pH değerinin yıllar içinde 6,8'den 5,2'ye düştüğü ölçülüyor. Uzmanlar sorunun santral bacasından çıkan gazların yağmur suyuyla tepkimesinden kaynaklandığını belirtiyor. Bu sorunlara yol açan başlıca gazlar hangileridir?
- A) Helyum ve neon gibi soy gazlar
- B) Oksijen gazı ve azot gazı
- C) Kükürt oksitler ve azot oksitler
- D) Su buharı ve argon gazı
- E) Hidrojen gazı ve helyum gazı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kükürt oksitler ve azot oksitler
Kömürdeki kükürdün yanmasıyla oluşan kükürt oksitler ve yüksek sıcaklıkta oluşan azot oksitler yağmur suyuyla asitler oluşturur; asit yağmuru göl suyunun pH'ını düşürür ve bitkilere zarar verir. Havanın ana bileşeni olan azot gazı (N₂) ise tepkimeye yatkın değildir; asit yağmurunu oluşturan, yanma sırasında oluşan azot oksitleridir.
Kolay
2Hawaii'deki bir gözlemevinde yapılan ölçümlere göre atmosferdeki bir gazın derişimi 1960'ta yaklaşık 317 ppm iken 2020'de yaklaşık 414 ppm'e yükselmiştir. Bu artış, aynı dönemde fosil yakıt kullanımındaki artışla paralellik göstermektedir. Sözü edilen ve sera etkisinin artmasına en çok katkı yapan gaz hangisidir?
- A) O₂
- B) N₂
- C) Ar
- D) H₂
- E) CO₂
Cevabı göster
Doğru cevap: E) CO₂
Fosil yakıtların (kömür, petrol, doğal gaz) yanmasıyla atmosfere salınan CO₂, yeryüzünden yayılan ısının bir kısmını tutarak sera etkisini artırır. Atmosferde çok daha bol bulunan N₂ ve O₂ ise kızılötesi ışınları belirgin biçimde soğurmadığı için sera gazı değildir.
Kolay
3Bir boya fabrikası, üretimde kullandığı zehirli bir çözücüyü suyla değiştiriyor ve yan ürünleri azaltan yeni bir tepkime yolu geliştiriyor. Bu değişikliklerle fabrikanın arıttığı tehlikeli atık miktarı yarıya iniyor. Fabrika yaptığı çalışmayı "yeşil kimya" projesi olarak duyuruyor. Bu projenin dayandığı yaklaşımın temel amacı hangisidir?
- A) Kimyasal ürünlerin üretimini bütün alanlarda tamamen durdurmak
- B) Yalnızca bitkilerden elde edilen hammaddelerle üretim yapmak
- C) Tepkimelerin hızını hangi koşulda olursa olsun artırmak
- D) Tehlikeli maddelerin kullanımını ve oluşumunu azaltan süreçler tasarlamak
- E) Oluşan atıkları üretimden sonra arıtmaya odaklanmak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Tehlikeli maddelerin kullanımını ve oluşumunu azaltan süreçler tasarlamak
Yeşil kimya, tehlikeli maddelerin kullanımını ve oluşumunu kaynağında önleyen süreçler tasarlamayı amaçlar; fabrikanın çözücü ve tepkime yolunu değiştirmesi bunun örneğidir. Atıkları sonradan arıtmak gerekli olsa da yeşil kimyanın temel yaklaşımı atığı oluşmadan önlemektir.
Kolay
4Bir okulda aynı tepkime iki farklı ölçekte yapılıyor ve öğrenciler kullanılan malzemeyi ölçüp kaydediyor: Deney türü | Kullanılan kimyasal | Kullanılan su | Oluşan atık Makro ölçekli | 50 mL | 2 L | 60 mL Mikro ölçekli | 1 mL | 0,1 L | 1,5 mL Bu verilere göre mikro ölçekli deneyin ekosistem açısından üstünlüğü hangisidir?
- A) Daha fazla ürün elde edilip verimin yükselmesi
- B) Daha az kimyasal ve su kullanılıp atığın azalması
- C) Tepkime sonunda hiç ürün ve atık oluşmaması
- D) Daha büyük cam malzemeyle güvenli çalışılması
- E) Tepkime türünün değişip zararsız hâle gelmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Daha az kimyasal ve su kullanılıp atığın azalması
Tablo, mikro ölçekli deneyde kimyasal madde, su ve atık miktarlarının çok daha az olduğunu gösterir; bu da kimyasal kirliliği ve su tüketimini azaltır. Mikro ölçekte de aynı tepkime gerçekleşir ve atık oluşur; yalnızca miktarı azalır, tepkimenin türü değişmez.
Kolay
5Kimya derslerinde makro ölçekli deneyler yerine mikro ölçekli deneylerin tercih edilmesinin ekosistem açısından en önemli yararı hangisidir?
- A) Deneylerde daha fazla kimyasal madde harcanması
- B) Daha az kimyasal madde ve su kullanılması, dolayısıyla daha az atık oluşması
- C) Tepkimelerin daha büyük kaplarda gerçekleştirilmesi
- D) Deney sonuçlarının gözlemlenememesi
- E) Deneylerde hiç su kullanılmaması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Daha az kimyasal madde ve su kullanılması, dolayısıyla daha az atık oluşması
Mikro ölçekli deneyler çok az kimyasal ve su kullanır; bu da atığı, maliyeti ve riski azaltır. Mikro ölçekte de su kullanılır, ancak miktarı makro ölçeğe göre çok daha azdır.
Kolay
6Bir buğday tarlasında bitkilerin yalnızca yağmur suyuyla yetişmesi sırasında kullanılan su, su ayak izinin hangi türüne girer?
- A) Ekolojik ayak izi
- B) Gri su ayak izi
- C) Mavi su ayak izi
- D) Yeşil su ayak izi
- E) Karbon ayak izi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yeşil su ayak izi
Bir malın üretiminde kullanılan yağmur suyu yeşil su ayak izi olarak adlandırılır; tarımda kullanılan su buna örnektir. Mavi su ayak izi ise evlerde kullanılan su gibi tatlı su kaynaklarını ifade eder.
Kolay
7Bir gelişmenin “sürdürülebilir” kabul edilmesi için hangi koşulu sağlaması gerekir?
- A) Gelecek nesillerin ihtiyaçlarını etkilemeden bugünkü ihtiyaçları karşılaması
- B) Doğal kaynakları olabildiğince hızlı tüketmesi
- C) Hiçbir doğal kaynak kullanmaması
- D) Yalnızca gelecek nesillerin ihtiyaçlarını düşünmesi
- E) Yalnızca bugünkü nesillerin ihtiyaçlarını karşılaması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Gelecek nesillerin ihtiyaçlarını etkilemeden bugünkü ihtiyaçları karşılaması
Sürdürülebilir bir gelişme, gelecek nesillerin ihtiyaçlarını tehlikeye atmadan bugünkü nesillerin ihtiyaçlarını karşılar. Yalnızca bugünü düşünmek, kaynakların gelecekte tükenmesine yol açabilir.
Kolay
8Nişasta bazlı bitki atıklarından üretilen biyobozunur plastiklerin çevre açısından en önemli üstünlüğü hangisidir?
- A) Doğada bozunabilmeleri
- B) Hiç bozunmadan yüzyıllarca kalmaları
- C) Yandıklarında daha fazla CO₂ oluşturmaları
- D) Yalnızca petrolden üretilmeleri
- E) Suda çözünerek zehirli maddeler oluşturmaları
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Doğada bozunabilmeleri
Biyobozunur plastikler doğada çözünüp bozunabildiği için plastik atığı azaltır ve çevreye zarar vermez. Doğada uzun süre bozunmadan kalmak, sıradan plastiklerin yol açtığı bir sorundur.
Kolay
9Fosil yakıtların yanmasıyla atmosfere salınan ve sera etkisinin artmasına, dolayısıyla küresel ısınmaya en çok katkıda bulunan gaz hangisidir?
- A) Oksijen gazı (O₂)
- B) Karbon dioksit (CO₂)
- C) Helyum gazı (He)
- D) Azot gazı (N₂)
- E) Argon gazı (Ar)
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Karbon dioksit (CO₂)
Fosil yakıtlardan çıkan CO₂ sera etkisini artırarak küresel ısınmaya yol açar. Oksijen ve azot havanın ana bileşenleridir ve sera etkisini artıran gazlar arasında sayılmaz.
Kolay
10Yeşil kimyanın temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kimyasal üretimi tamamen durdurmak
- B) Kimyasal ürünleri bitkilerin rengi olan yeşil renkte üretmek
- C) Her tepkimede daha fazla ve daha güçlü çözücü kullanmak
- D) Yalnızca bitkilerden elde edilen maddeleri incelemek
- E) Tehlikeli madde kullanımını ve oluşumunu azaltan süreçler tasarlamak
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Tehlikeli madde kullanımını ve oluşumunu azaltan süreçler tasarlamak
Yeşil kimya, tehlikeli maddelerin kullanımını ve oluşumunu azaltacak şekilde kimyasal ürün ve süreçler tasarlamayı amaçlar. Amaç üretimi durdurmak değil, daha güvenli ve sürdürülebilir hâle getirmektir.
Kolay
11Bilim insanları, zararlı böcek ilaçlarına alternatif olarak sentetik feromonlar üretmiştir. Feromonların kullanılma amacı hangisidir?
- A) Böcekleri zehirleyerek tüm türlerini yok etmek
- B) Toprağın asitliğini artırmak
- C) Bitkilerin daha fazla su tüketmesini sağlamak
- D) Havadaki ozon miktarını azaltmak
- E) Böcekleri ekosisteme zarar vermeden uzaklaştırmak
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Böcekleri ekosisteme zarar vermeden uzaklaştırmak
Sentetik feromonlar, böceklerin çevreye ve ekosisteme zarar verilmeden uzaklaştırılmasını sağlar. Böcekleri zehirleyerek yok etmek, zararlı böcek ilaçlarının yol açtığı soruna benzer.
Kolay
12Aşağıdaki davranışlardan hangisi bir kişinin karbon ayak izini azaltmasına yardımcı olur?
- A) Kullanılmayan odalarda ışıkları açık bırakmak
- B) Toplu ulaşım araçlarını tercih etmek
- C) Geri dönüştürülebilir atıkları çöpe atmak
- D) Kısa mesafelere tek başına otomobille gitmek
- E) İhtiyaç olmadan sürekli yeni eşya satın almak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Toplu ulaşım araçlarını tercih etmek
Toplu ulaşım, kişi başına salınan sera gazı miktarını azalttığı için karbon ayak izini küçültür. Aşırı tüketim ve geri dönüşümün ihmal edilmesi ise karbon ayak izini büyütür.
Kolay
13Atom ekonomisi kavramı neyi gösterir?
- A) Bir tepkimenin ne kadar sürede tamamlandığını
- B) Tepkimede kullanılan kabın büyüklüğünü
- C) Bir tepkimede açığa çıkan ısı miktarını
- D) Tepkimede kullanılan suyun miktarını
- E) Tepkenlerdeki atomların ne kadarının istenen üründe yer aldığını
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Tepkenlerdeki atomların ne kadarının istenen üründe yer aldığını
Atom ekonomisi, tepkenlerdeki atomların ne kadarının istenen ürüne geçtiğini gösterir; yüksek olması daha az atık demektir. Kullanılan su miktarı su ayak iziyle ilgilidir, atom ekonomisiyle değil.
Kolay
14Deniz, göl veya akarsulardaki kirlilik derişimini seyreltmek için kullanılan tatlı su miktarına ne ad verilir?
- A) Gri su ayak izi
- B) Yeşil su ayak izi
- C) Karbon ayak izi
- D) Atom ekonomisi
- E) Mavi su ayak izi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Gri su ayak izi
Kirliliği seyreltmek için kullanılan tatlı su gri su ayak izini oluşturur. Yeşil su ayak izi ise üretimde kullanılan yağmur suyudur.
Kolay
15Asit yağmurlarına yol açan başlıca gazlar aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hidrojen ve helyum gazları
- B) Su buharı ve oksijen gazı
- C) Oksijen ve azot gazları
- D) Kükürt oksitler ve azot oksitler
- E) Helyum ve neon gazları
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kükürt oksitler ve azot oksitler
Fosil yakıtların yanmasıyla açığa çıkan kükürt ve azot oksitler, atmosferde asit yağmurlarına neden olur. Oksijen ve azot havanın doğal bileşenleridir ve asit yağmuru oluşturmaz.
Kolay
16Tarımda kullanılan metil bromür, atmosferde güneş ışığıyla parçalanarak radikaller oluşturur. Bu durum hangi çevre sorununa yol açar?
- A) Toprağın tuzlanması
- B) Deniz suyunun tatlanması
- C) Plastik kirliliği
- D) Asit yağmurları
- E) Ozon tabakasının incelmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Ozon tabakasının incelmesi
Metil bromür ve CFC'ler güneş ışığıyla parçalanınca brom ve klor radikalleri oluşturur; bu radikaller ozon tabakasını inceltir. Asit yağmurlarına ise kükürt ve azot oksitler yol açar.
Kolay
17Bir boya fabrikası, üretim kazanlarına sürekli ölçüm yapan algılayıcılar yerleştiriyor. Algılayıcılar, tepkime sırasında istenmeyen zararlı bir maddenin oluşmaya başladığını anında bildiriyor; işletme de süreci hemen durdurup yeniden ayarlıyor. Bu uygulama yeşil kimyanın aşağıdaki ilkelerinden hangisiyle doğrudan ilişkilidir?
- A) Yenilenebilir ham madde kullanımı
- B) Bozunmaya yönelik tasarım yapılması
- C) Kirliliği önlemek için gerçek zamanlı analiz
- D) Daha güvenli çözücülerin kullanılması
- E) Tepkimelerde türevlerin azaltılması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kirliliği önlemek için gerçek zamanlı analiz
Yeşil kimyanın on iki ilkesinden biri, kirliliğin önlenmesi için gerçek zamanlı analizlerin yapılmasıdır: süreç sürerken yapılan ölçümlerle zararlı maddelerin oluşumu anında fark edilir ve kirlilik ortaya çıkmadan önlenir. Fabrikadaki algılayıcılar bu işi görür. Uygulamada ham maddenin kaynağı, kullanılan çözücü ya da ürünün kullanım sonrası bozunması değiştirilmemiştir.
Kolay
18İki fabrika aynı ürünü üretiyor. Birinci fabrika, üretimde oluşan zararlı atığı toplayıp arıtma tesisinde temizliyor. İkinci fabrika ise tepkime yolunu değiştirerek bu atığın hiç oluşmamasını sağlıyor. Yeşil kimya ilkeleri açısından bu iki yaklaşımla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Birinci fabrikanın yaklaşımı önceliklidir; çünkü arıtma, atığı tümüyle yok eder.
- B) İki yaklaşım eş değerdir; çünkü ikisinde de doğaya zararlı atık bırakılmaz.
- C) Birinci fabrikanın yaklaşımı önceliklidir; çünkü tepkime yolu değişirse ürün bozulur.
- D) İkinci fabrikanın yaklaşımı gereksizdir; çünkü yeşil kimya yalnız arıtmayla ilgilenir.
- E) İkinci fabrikanın yaklaşımı önceliklidir; çünkü atığı temizlemek yerine oluşumunu önler.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) İkinci fabrikanın yaklaşımı önceliklidir; çünkü atığı temizlemek yerine oluşumunu önler.
Yeşil kimya, tehlikeli maddelerin kullanımını ve oluşumunu azaltacak ürün ve süreçler tasarlamayı hedefler; ilkelerinin başında atığın önlenmesi gelir. Atık oluştuktan sonra arıtmak ek enerji, su ve kimyasal gerektirir; atığın hiç oluşmaması ise kirliliği kaynağında keser. Bu nedenle tepkime yolunu değiştiren ikinci fabrikanın yaklaşımı önceliklidir. Yeşil kimya yalnız arıtmayla ilgilenmez; asıl amacı sürecin tasarımını değiştirmektir.
Orta
191980'lerde Antarktika üzerindeki ozon tabakasında her ilkbaharda belirgin bir incelme gözlendi. Araştırmalar, buzdolabı ve sprey kutularında kullanılan CFC'lerin (kloroflorokarbonlar) bu incelmede rol oynadığını gösterdi; bu maddelerin üretimi 1987'de imzalanan Montreal Protokolü ile sınırlandırıldı. CFC'lerin ozon tabakasını inceltme süreciyle ilgili hangisi doğrudur?
- A) Ozon moleküllerinin sayısını artırarak tabakayı kalınlaştırırlar
- B) Atmosferde suyla tepkimeye girip yalnızca asit yağmuru oluştururlar
- C) Üst atmosferde morötesi ışınla parçalanıp ozonu bozan klor atomları oluştururlar
- D) Yalnızca yeryüzüne yakın havada ozon molekülleriyle etkileşirler
- E) Güneşten gelen morötesi ışınları yansıtarak ozonu soğuturlar
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Üst atmosferde morötesi ışınla parçalanıp ozonu bozan klor atomları oluştururlar
CFC molekülleri üst atmosfere (stratosfere) ulaşınca morötesi ışınla parçalanır ve açığa çıkan klor atomları zincirleme tepkimelerle çok sayıda ozon molekülünü bozar. Ozon tabakası stratosferdedir; CFC'lerin yalnızca yeryüzüne yakın havada etkili olduğunu düşünmek, ozon tabakasının yerini karıştırmaktır.
Orta
20Bir kimya mühendisi, atık oluşturmayan bir üretim süreci tasarlamak için olası tepkimeleri atom ekonomisine göre karşılaştırıyor. Atom ekonomisi, istenen ürünün kütlesinin tepkenlerin toplam kütlesine oranı olarak hesaplanıyor ve mühendis bütün tepken atomlarının istenen ürüne geçtiği bir tepkime arıyor. Aşağıdaki tepkimelerden hangisinde, verilen ürün istenen ürün kabul edildiğinde atom ekonomisi %100'dür?
- A) 2KClO₃ → 2KCl + 3O₂ (istenen: O₂)
- B) N₂ + 3H₂ → 2NH₃ (istenen: NH₃)
- C) Zn + 2HCl → ZnCl₂ + H₂ (istenen: H₂)
- D) C₂H₅OH → C₂H₄ + H₂O (istenen: C₂H₄)
- E) NaOH + HCl → NaCl + H₂O (istenen: NaCl)
Cevabı göster
Doğru cevap: B) N₂ + 3H₂ → 2NH₃ (istenen: NH₃)
Amonyak sentezinde tek ürün NH₃ olduğundan tepkenlerin bütün atomları istenen ürüne geçer ve atom ekonomisi %100'dür. Diğer tepkimelerde KCl, ZnCl₂ ya da H₂O gibi yan ürünler oluşur; tepkime denkleştirilmiş ve kütle korunmuş olsa da yan ürünlere giden kütle atom ekonomisini düşürür.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.