3. Ünite · Hadis Çeşitleri
Kaynağına Göre Hadis Çeşitleri
- kutsi hadis
- merfu hadis
- hükmen merfu
- mevkuf hadis
- maktu hadis
- sahabe
- tâbiin
Kaynağına göre hadis çeşitleri nelerdir?
Kaynağına göre hadis çeşitleri, hadisin kime ait olduğuna göre yapılan kutsi, merfu, mevkuf ve maktu hadis ayrımıdır. Kutsi hadis, Hz. Peygamber’in Yüce Allah’a nispet ederek söylediği hadistir; manası Allah’a, lafzı Hz. Peygamber’e aittir ve rabbani ya da ilahi hadis diye de anılır. Ayetler hem lafız hem mana olarak Allah kelamıdır ve okunmaları ibadettir; kutsi hadisin okunması ise ibadet niteliği taşımaz. Yükseltilmiş anlamına gelen merfu hadis, lafız ve mana olarak Hz. Peygamber’e ait söz, fiil, takrir ve vasıflardır. Sahabinin kendi görüşüyle söyleyemeyeceği konulardaki sözleri hükmen merfu sayılır. Durdurulmuş anlamındaki mevkuf hadis sahabeye ait söz, fiil ve takrirlerdir; senedi sahabede kalır. Kesik anlamındaki maktu hadis ise tâbiine ait söz, fiil ve takrirlerdir. Kaynağın Resulullah, sahabi ya da tâbii olması, hadisin dinde delil olması bakımından önemlidir.
Kaynağına Göre Hadis Çeşitleri: konu özeti
Bu konuda hadislerin kime ait olduğuna göre dörde ayrıldığını öğreneceksin: kutsi, merfu, mevkuf ve maktu hadis. Hadisler genel olarak kaynağı, ravi sayısı ve sıhhat derecesine göre sınıflandırılır.
- Kutsi hadis: Hz. Peygamber'in Yüce Allah'a nispet ederek söylediği hadistir; manası Allah'a, lafzı Peygamber'e aittir. Rabbani ya da ilahi hadis de denir. Örnek: "Ey kullarım! Ben zulmü kendime haram kıldım ve sizlere de haram kıldım. Birbirinize asla zulmetmeyin…" (Müslim)
- Ayetten farkı: Ayetler hem lafız hem mana olarak Allah kelamıdır ve okunmaları ibadettir; kutsi hadisin okunması ibadet niteliği taşımaz.
- Merfu hadis: "Yükseltilmiş" demektir; lafız ve mana olarak Hz. Peygamber'e ait söz, fiil, takrir ve vasıflardır. Sahabinin kendi görüşüyle söyleyemeyeceği konulardaki sözleri hükmen merfudur ("Bilal ezanı çifter çifter... söylemekle emrolundu.").
- Mevkuf hadis: "Durdurulmuş" demektir; sahabeye ait söz, fiil ve takrirlerdir, senedi sahabede kalır. Sahabinin kendi görüşünü bildiren sözleri mevkuftur.
- Maktu hadis: "Kesik" demektir; tâbiiye ait söz, fiil ve takrirlerdir. Tebeuttâbiin de tâbiin gibi kabul edilir. Örnek: Muhammed bin Sirin'in "Bu ilim (hadis) dindir. Öyleyse dininizi kimden aldığınıza dikkat edin." sözü.
- Önem: Kaynağın Resulullah, sahabi ya da tâbii olması hadisin dinde delil olması bakımından önemlidir.
Unutma: Mevkuf hadis sahabeye, maktu hadis ise tâbiine ait sözdür.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
; aşağıdaki üç adımı sırayla ve defterine kısa notlar alarak uygula:
- Sözün sahibine bak: Allah'a nispet edilen kutsi, Peygamber'e ait merfu, sahabeye ait mevkuf, tâbiiye ait maktu hadistir.
- Kelime anlamlarını eşleştir: yükseltilmiş (merfu), durdurulmuş (mevkuf), kesik (maktu). Senet Peygamber'e kadar yükselir, sahabede durur ya da tâbiide kesilir.
- Kutsi hadisi ayetten ayıran farkı hatırla: Manası Allah'a, lafzı Peygamber'e aittir ve okunması ibadet sayılmaz.
Günlük hayattan: Bir alıntının kime ait olduğu ağırlığını belirler; öğretmeninin sözü ile arkadaşının yorumu aynı değerde değildir. Hadisler de kaynağına göre ayrılır.
Sık yapılan hata: Kutsi hadis Kur'an ayeti değildir. Ayet hem lafız hem mana olarak Allah kelamıdır; kutsi hadisin ise manası Allah'a, lafzı Hz. Peygamber'e aittir.
Derinleş
Kitaptaki Hasan Basri ve Muhammed bin Sirin sözlerini, Üsame bin Şerik'in rivayetini ve "İman etmedikçe cennete giremezsiniz…" hadisini kaynağına göre sınıflandır ve gerekçesini yaz. Sence sahabe ve tâbiin sözleri neden hadis içinde değerlendirilmiştir? Kitaptaki bilgilere dayanarak kısa bir açıklama yaz. Yazdıklarını sınıfta bir arkadaşınınkiyle karşılaştır.
Bu konuda neler var?
- Ünite
- Anahtar kavramlar