3. Ünite · İslam Felsefesindeki Temel Ekoller
Meşşai Felsefe
- meşşai
- hudus delili
- nizam delili
- sudur
- faal akıl
- uçan adam delili
- Tehâfütü’l-Felâsife
Meşşai felsefe nedir ve temsilcileri kimlerdir?
Meşşai felsefe, aklı merkeze alan ve Aristoteles mantığını yöntem edinen İslam felsefesi ekolüdür. Meşşai, çok yürüyen demektir; ad, Aristoteles’in derslerini yürüyerek anlattığı rivayetinden gelir. Kindi ile başlayan ekol Farabi ile sistemleşmiş, İbni Sina ile gelişmiş, Endülüs’te İbni Bacce ve İbni Rüşd ile temsil edilmiştir. Meşşai filozoflar akla öncelik vermiş, ruhu bağımsız bir cevher saymış ve nübüvveti felsefi olarak temellendirmiştir. Farabi’nin sudur teorisine göre Allah’ın kendini bilmesiyle ilk akıl meydana gelir ve zincir onuncu akıl olan faal akılla biter. İbni Sina uçan adam deliliyle ruhun bedenden ayrı, gayrimaddi bir cevher olduğunu savunur. Gazali, Tehâfütü’l-Felâsife’de felsefeyi değil, âlemin ezelîliği ve sudur teorisi gibi bazı görüşleri eleştirir. Kindi âlemin yoktan yaratıldığını, Farabi ve İbni Sina ise sudur yoluyla meydana geldiğini söyler.
Meşşai Felsefe: konu özeti
Bu konuda aklı merkeze alan meşşai felsefeyi, ekolün önde gelen filozoflarının özgün fikirlerini ve Gazali ile Fahreddin Razi’nin eleştirilerini öğreniyorsun.
- Meşşai: “Çok yürüyen” demektir; Aristoteles’in derslerini yürüyerek anlattığı rivayetinden gelir. Kindi ile başlayan ekol Farabi ile sistemleşmiş, İbni Sina ile gelişmiş, Endülüs’te İbni Bacce ve İbni Rüşd ile temsil edilmiştir.
- Ortak özellikler: Aristoteles mantığını yöntem edinmiş, akla öncelik vermiş, sonlu ve boşluksuz bir evren kabul etmiş, ruhu bağımsız bir cevher saymış ve nübüvveti felsefi olarak temellendirmişlerdir.
- Kindi: “Gerçek Bir”i yoktan yaratan ilk sebep olarak yorumlar. Allah’ın (cc) varlığına hudus, vahdet-kesret ve nizam delillerini getirir: bir şey kendisinin sebebi olamaz, sebepler zinciri sonsuz olamaz, âlemdeki düzen tesadüf olamaz.
- Farabi’nin sudur teorisi: “Bir’den ancak bir çıkar.” ilkesine göre Allah’ın (cc) kendini bilmesiyle ilk akıl meydana gelir; her akıl bir sonraki aklı ve bir gök küresini doğurur. Zincir onuncu akıl olan faal akılla biter.
- İbni Sina’nın uçan adam delili: Boşlukta yaratılmış, hiçbir duyu verisi olmayan bir insan yine de kendi varlığının bilincindedir; demek ki ruh bedenden ayrı, gayrimaddi bir cevherdir.
- Gazali’nin eleştirisi: Tehâfütü’l-Felâsife’de felsefeyi değil filozofların bazı görüşlerini eleştirir: âlemin ezelîliği, sudur teorisi ve yalnız ruhani haşir. Ona göre âlem yoktan yaratılmıştır, diriliş beden ve ruhla birlikte olacaktır.
- Fahreddin Razi: “Bir’den ancak bir çıkar.” ilkesini reddeder; Allah (cc) sonsuz iradesiyle doğrudan çok varlık yaratabilir.
Unutma: Kindi âlemin yoktan yaratıldığını savunur; Farabi ve İbni Sina ise âlemin Allah’tan (cc) sudur yoluyla meydana geldiğini söyler.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
- Meşşai felsefenin kitapta sayılan yedi özelliğinden dördünü kendi cümlelerinle yaz ve “meşşai” adının nereden geldiğini ekle.
- Dört düşünürü temel fikirleriyle eşleştir: Kindi-hudus ve nizam delili, Farabi-sudur, İbni Sina-uçan adam, Gazali-Tehâfüt.
- Gazali’nin eleştirdiği üç konuyu (âlemin ezelîliği, sudur, haşir) meşşailerin görüşü ve Gazali’nin cevabıyla tabloya yerleştir.
Günlük hayattan: Gözlerini kapatıp kulaklarını tıkadığında bile “ben varım” diye düşünebilirsin. İbni Sina’nın uçan adam deliliyle göstermek istediği budur: kişi hiçbir duyu verisi olmadan da kendi varlığının farkındadır. İbni Sina’ya göre beden ruh için bir elbise gibidir.
Sık yapılan hata: Gazali’nin felsefeyi bütünüyle reddettiğini sanmak doğru değil, kitaba göre o felsefeyi akli ilimler arasında sayar, mantığı vazgeçilmez görür ve yalnız filozofların bazı metafizik görüşlerini eleştirir.
Derinleş
Kitaptaki Farabi’ye göre Ay üstü âlemin hiyerarşisini gösteren şemayı defterine çiz: Zorunlu Varlık, on akıl ve gök küreleri. Ardından Fahreddin Razi’nin “Bir’den ancak bir çıkar.” ilkesine yönelttiği eleştiriyi kısa bir paragrafla yaz. Düşün: Kitap Farabi’nin teorisini neden kendi döneminin kozmoloji bilgileriyle değerlendirmemizi öneriyor?
Bu konuda neler var?
- İslam
- İslam Felsefesindeki
- Felsefesindeki
- Temel Ekoller
- Meşşai Felsefe 3.2. İşrak Felsefesi
- Kindi’nin Allah (cc) Tasavvuru
- Farabi’nin Sudur Teorisi
- İbni Sina’nın Uçan Adam Delili