3. Ünite · İbadetler
Zekât
- الزَّكَاةُ (zekât)
- النِّصَابُ (nisab)
- الْعُشْرُ (öşür)
- زَكَاةُ الْفِطْرِ (fıtır sadakası)
- الصَّدَقَةُ (sadaka)
- الْفُقَرَاءُ (fakirler)
- ابْنُ السَّبِيلِ (yolda kalmış)
Zekât kimlere farzdır ve kimlere verilir?
Zekât, İslam’ın şartlarından biri olan ve toplumda yardımlaşmayı sağlayan mali ibadettir. Zekât; hür, bâliğ ve akıllı Müslümana, borcundan ve temel ihtiyaçlarından fazla nisab miktarı malı olup üzerinden bir yıl geçince farz olur. Altın, gümüş, para ve ticaret mallarında nisab 80,18 gram altın değeridir ve verilecek miktar kırkta birdir. Koyunda 40 koyuna 1 koyun verilir; yağmurla sulanan ürünlerde onda bir, emekle sulananlarda yirmide bir verilir. Tevbe suresinin 60. ayetine göre zekât sekiz sınıfa verilir: fakirler, miskinler, zekât memurları, kalbi İslam’a ısındırılacaklar, köleler, borçlular, Allah yolunda olanlar ve yolda kalmışlar. Zengine, anne babaya, dedeye, çocuğa, toruna ve eşe zekât verilmez. Arapçada fıtır sadakası زَكَاةُ الْفِطْرِ diye adlandırılır. Zekâtın nisabı ve belirli hak sahipleri vardır; sadakanın ise nisabı yoktur ve sadaka her iyiliği kapsar.
Zekât: konu özeti
Bu konuda zekâtın anlamını, kimlere farz olduğunu, nisab miktarlarını ve kimlere verileceğini Arapça metinlerle öğrenirsin. Kitap zekâtı İslam'ın şartlarından biri ve toplumda yardımlaşmanın aracı olarak anlatır.
- Ayet: «وَفِي أَمْوَالِهِمْ حَقٌّ لِلسَّائِلِ وَالْمَحْرُومِ» dershanede çevirisi: "Onların mallarında isteyen ve yoksun olan için bir hak vardır." (Zâriyât 51/19) Zekât çoğu ayette namazla birlikte geçer: «وَأَقِيمُوا الصَّلٰوةَ وَآتُوا الزَّكٰوةَ» dershanede çevirisi: "Namazı kılın, zekâtı verin." (Bakara 2/110)
- Hüküm: Zekât; hür, bâliğ, akıllı Müslümana, borcundan ve temel ihtiyaçlarından (الْحَوَائِجُ الْأَصْلِيَّةُ) fazla nisab miktarı malı olup üzerinden bir yıl geçince farz olur.
- Nisab: Altın, gümüş, para ve ticaret mallarında nisab 80,18 gram altın değeridir, verilecek miktar kırkta birdir. Koyunda 40 koyuna 1 koyun, sığırda 30 sığıra 1 yaşında bir buzağı (تَبِيعٌ), devede her 5 deveye 1 koyun verilir. Yağmurla sulanan ürünlerde onda bir (الْعُشْرُ), emekle sulananlarda yirmide bir verilir.
- Hak sahipleri: Tevbe suresinin 60. ayetine göre zekât sekiz sınıfa verilir: fakirler, miskinler, zekât memurları, kalbi İslam'a ısındırılacaklar, köleler, borçlular, Allah yolunda olanlar ve yolda kalmışlar.
- Kimlere verilmez: Zengine, anne babaya, dedeye, çocuğa, toruna ve eşe zekât verilmez. Ebû Hanîfe'ye göre kadın da zekâtını kocasına veremez.
- Fıtır sadakası ve sadaka: Fıtır sadakası (زَكَاةُ الْفِطْرِ) Ramazan'da verilen vacip bir mali ibadettir. Sadaka ise her iyiliği kapsar: «كُلُّ مَعْرُوفٍ صَدَقَةٌ» dershanede çevirisi: "Her iyilik sadakadır." (Buhârî, "el-Edeb", 33)
Unutma: Zekât yalnız zenginlere farzdır, nisabı ve belirli hak sahipleri vardır; sadakanın ise nisabı yoktur, fakir de verebilir ve maldan başka iyilikleri de kapsar.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
- Zekâtın farz olma şartlarını kitaptaki «تَزْكِيَةُ الْأَنْفُسِ» metninden bulup Arapça bir liste yap: حُرٌّ، مُسْلِمٌ، بَالِغٌ، عَاقِلٌ، نِصَابٌ، حَوَلَانُ الْحَوْلِ.
- Zekât verilecek sekiz sınıfı Arapça adlarıyla yaz ve her birinin kitaptaki tanımını Türkçe ekle.
- Kitaptaki zekât ve sadaka tablosunu dört satırlık bir karşılaştırma olarak defterine aktar.
Günlük hayattan: Ramazan sonunda ailende fıtır sadakası verildiğini görürsün; kitap buna زَكَاةُ الْفِطْرِ der. Bir arkadaşına güler yüzle yardım etmek de «كُلُّ مَعْرُوفٍ صَدَقَةٌ» (Her iyilik sadakadır) hadisine göre sadakadır.
Sık yapılan hata: Zekâtı herhangi bir yakına vermek doğru değil, kitapta sayılan sınıflara vermek gerekir. Anne baba, çocuklar ve eş zekât alamaz; onların geçimi zaten kişinin sorumluluğundadır; zekât ise bu sorumluluğun dışındaki ihtiyaç sahiplerine ulaşmalıdır.
Derinleş
Kitaptaki «الزَّكَاةُ وَفَضْلُهَا» metninde bedevinin Hz. Peygamber'e (s.a.s.) cennete götüren ameli sorduğu hadisi bul. Hadiste sayılan amelleri Arapça yaz ve Türkçe anlamlarını ekle. Ardından zekâtın toplumdaki yararlarından ikisini kendi çevrenden örnekle açıkla. Düşün: Zekât neden malı ve nefsi "arındırma" anlamıyla birlikte anılır?