3. Ünite · Kur’an’ın Muhtevası
Kur’an’da Toplum
- emir bilmaruf nehiy anilmünker
- farzıkifaye
- adalet
- ihsan
- infak
- istişare
- helal kazanç
Kur’an’da toplum hayatını düzenleyen ilkeler nelerdir?
Kur’an’da toplum hayatı; iyiliği emredip kötülükten sakındırma, adalet, ihsan, infak ve helal kazanç ilkeleriyle düzenlenir. Emir bilmaruf nehiy anilmünker Al-i İmran suresinin 104. ayetine dayanır ve hükmü farzıkifayedir; maruf iyi kabul edilen, münker ise kötü ve çirkin sayılan davranıştır. Nahl suresinin 90. ayeti adaleti, ihsanı ve akrabaya cömertliği emreder; hayâsızlığı, kötülüğü ve zorbalığı yasaklar. Beydavi adaleti işlerin ortasını bulmak diye tanımlar; cimrilik ile savurganlık arasındaki cömertlik buna örnektir. Bakara suresinin 262-263. ayetlerine göre başa kakmadan yapılan harcamanın karşılığı Allah katındadır; güzel bir söz ve bağışlama, gönül kıran sadakadan daha hayırlıdır. Hz. Peygamber Müslümanları birbirine kenetlenmiş binaya benzetmiş; zan, haset ve kinden sakındırmıştır. Bakara suresinin 188. ayeti ise malları haksızlıkla yemeyi yasaklar.
Kur’an’da Toplum: konu özeti
Bu konuda Kur’an’ın toplumsal hayatı düzenleyen emir ve yasaklarını; iyiliği emredip kötülükten sakındırma, adalet, ihsan, infak ve helal kazanç ilkelerini tefsir örnekleriyle öğreniyorsun.
- Emir bilmaruf nehiy anilmünker: Al-i İmran suresinin 104. ayetine dayanır. Maruf iyi kabul edilen, münker çirkin sayılan davranıştır. Hükmü farzıkifayedir; müfessirlere göre bu görevi güçlü, bilgili ve iletişimi kuvvetli kişiler yerine getirmelidir.
- Adalet, ihsan ve akrabaya cömertlik: Nahl suresinin 90. ayeti adaleti, ihsanı ve akrabaya cömertliği emreder; hayâsızlığı, kötülüğü ve zorbalığı yasaklar. Abdullah bin Mesud bu ayeti bütün hayır ve şerleri kapsayan ayet sayar.
- Adaletin anlamı: Sosyal adalette esas olan genellikle eşitlik değil dengedir. Beydavi adaleti işlerin ortasını bulmak diye tanımlar; cimrilik ile savurganlık arasındaki cömertlik buna örnektir.
- İnfak: Bakara suresinin 262-263. ayetlerine göre başa kakmadan yapılan harcamanın karşılığı Allah (cc) katındadır; güzel bir söz ve bağışlama, gönül kıran sadakadan daha hayırlıdır.
- Dayanışma ve kardeşlik: Hz. Peygamber Müslümanları birbirine kenetlenmiş binaya benzetmiş; zan, haset ve kinden sakındırmıştır. Şûra suresinin 36-39. ayetleri istişareyi müminlerin özelliği sayar.
- Helal kazanç: Bakara suresinin 188. ayeti malları haksızlıkla yemeyi yasaklar. Mevdudi’ye göre yalan iddialarla mahkemeden alınan mal da haksız kişiye helal olmaz.
Unutma: Maruf din, akıl ya da örfe göre iyi kabul edilen davranış; münker ise kötü ve çirkin sayılan davranıştır.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
- Emir bilmaruf nehiy anilmünker kavramını maruf ve münker kelimeleriyle birlikte tanımla; hükmünün neden farzıkifaye olduğunu yaz.
- Nahl suresinin 90. ayetinde emredilen üç şeyi ve yasaklanan üç şeyi iki sütunda göster.
- Razi’nin minnetin kınanma sebeplerinden ikisini kendi cümlelerinle anlat ve bir örnekle destekle.
Günlük hayattan: Sınıfta yardım alan bir arkadaşına bunu herkesin önünde hatırlatırsan iyiliğin onu üzer. Kitaptaki ayetlere göre başa kakılan sadaka yerine güzel bir söz daha hayırlıdır. Taberi güzel sözü kardeşine dua etmek, bağışlamayı da ihtiyaç sahibinin kusuruna bakmamak diye açıklar.
Sık yapılan hata: Adaleti her durumda herkese aynı payı vermek sanmak doğru değil, kitaba göre sosyal adalette esas olan eşitlikten çok denge ve hakkaniyettir.
Derinleş
Kitaptaki Şûra suresinin 36-39. ayetlerini ve Hasan Basri’nin istişare hakkındaki sözünü oku. Sınıfında ya da ailende danışarak alınan bir kararla tek kişinin aldığı bir kararı karşılaştıran kısa bir yazı yaz. Düşün: İstişare neden tek kişinin aklından daha iyi sonuç verebilir?