1. Ünite · İslam Kültür ve Medeniyetinin Doğuşu
Kültür ve Medeniyet Kavramları
- kültür
- medeniyet
- hars
- umran
- kültür unsurları
- uygarlık
Kültür ile medeniyet arasındaki fark nedir?
Kültür, bir toplumun sahip olduğu maddi ve manevi değerleri içine alan bir bütündür; medeniyet ise Ziya Gökalp’e göre milletlerarası seviyeye yükselmiş ortak birikimdir. Kültür tabiatta kendiliğinden bulunmaz, tarihî süreçte oluşur, değişkendir ve insanın ihtiyaçlarına göre şekillenir. Kültürün manevi unsurları inanç, dil, değerler, gelenekler, sanat anlayışı ve dünya görüşüdür; maddi unsurları mimari, araç gereç, giysi ve yazılı eserlerdir. Örneğin misafire ikramda bulunmak bir kültür ilkesi, misafire çay ikram etmek ise bu ilkenin günlük hayata yansıyan davranışıdır. Medeniyet kelimesi Arapça kökenlidir; Osmanlı Dönemi’nde umran, mamur ve imar kelimeleriyle ifade edilmiş, bugün uygarlık kelimesi de kullanılmaktadır. İbni Haldun’a göre insan doğası gereği medeni bir varlıktır; medeniyetler de insan gibi doğar, büyür, gelişir ve ölür. Nurettin Topçu medeniyeti teknik eserlerin bütünü, kültürü değer hükümlerinin bütünü sayar. Kültür ve medeniyet eş anlamlı değildir.
Kültür ve Medeniyet Kavramları: konu özeti
Bu konuda kültür ve medeniyet kavramlarının ne anlama geldiğini, kültürün özelliklerini ve unsurlarını, düşünürlerin iki kavram arasındaki farkı nasıl açıkladığını öğreniyorsun.
- Tanım: Kültür, bir toplumun sahip olduğu maddi ve manevi değerleri içine alan bir bütündür; kısaca insan ürünü olan her oluşum kültürdür.
- Özellik: Kültür tabiatta kendiliğinden bulunmaz, tarihî süreçte oluşur, değişkendir, dışarıdan aldığı unsurlar konusunda seçicidir ve insanın ihtiyaçlarına göre şekillenir.
- Kavram: Kültürün manevi unsurları inanç, dil, değerler, gelenekler, sanat anlayışı ve dünya görüşüdür; maddi unsurları mimari, araç gereç, giysi ve yazılı eserlerdir.
- Örnek: Misafire ikramda bulunmak kültürümüzün temel ilkesidir; misafire çay ikram etmek bu ilkenin günlük hayata yansıyan davranışıdır.
- Tanım: Medeniyet kelimesi Arapça mdn kökünden türemiştir. Osmanlı Dönemi’nde umran, mamur ve imar kelimeleriyle ifade edilmiş, civilisation karşılığı olarak kullanılmıştır; bugün uygarlık kelimesi de kullanılır.
- Görüş: İbni Haldun’a göre insan doğası gereği medeni bir varlıktır; medeniyetler de insan gibi doğar, büyür, gelişir ve ölür.
- Karşılaştırma: Ziya Gökalp’e göre kültür (hars) millî, medeniyet evrenseldir. Nurettin Topçu medeniyeti teknik eserlerin bütünü, kültürü değer hükümlerinin bütünü sayar. Yılmaz Özakpınar’a göre kültür eser ve ürünlerdir, medeniyet onların arkasındaki inanç ve ahlak nizamıdır.
Unutma: Gökalp’e göre kültür bir millete özgüdür, medeniyet ise milletlerarası seviyeye yükselmiş ortak birikimdir; iki kavram eş anlamlı değildir.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
- Kültürü bir toplumun yaşayış tarzı ve değerleri olarak düşün; maddi ve manevi unsurlarını ayrı ayrı say.
- Medeniyeti, kültürün yükselerek evrensel nitelik kazanmış hâli olarak ele al (Ziya Gökalp).
- Gökalp, Topçu ve Özakpınar’ın tanımlarını bir tabloda yan yana yazarak aradaki farkları karşılaştır.
Günlük hayattan: Bayramda büyüklerin elini öpmek ve eve gelen misafire çay ikram etmek, kültürümüzün davranışa dönüşmüş hâlidir. Bir camiyi süsleyen çini ya da elindeki eski bir el yazması ise kültürün maddi unsurlarıdır.
Sık yapılan hata: Kültür ve medeniyeti her zaman aynı şey sanmak değil, iki kavramın farklı anlamlarda kullanıldığını bilmek gerekir: Gökalp’e göre kültür millî, medeniyet ise evrenseldir.
İpucu: Bir kavramı ayırt etmek için kendine şunu sor: Bu şey bir topluma mı özgü, yoksa farklı milletlerin paylaştığı ortak bir birikim mi? İlki kültüre, ikincisi medeniyete yakındır.
Derinleş
Kitaptaki Ahmed Cevdet Paşa’nın medeniyeti diyar diyar dolaşan bir geline benzettiği metni oku. Bu benzetmeyi Ziya Gökalp ve Malik bin Nebi’nin medeniyet tanımlarıyla karşılaştıran kısa bir paragraf yaz. Sence medeniyet bir toplumdan başka bir topluma nakledilebilir mi, nakledilirken neyi değiştirir? Yazını sınıfta okuyup arkadaşlarının görüşleriyle karşılaştır.
Bu konuda neler var?
- 1. Ünite
- Kültür
- Medeniyet
- Kavramının
- Tanımları