2. Ünite · Tecvit
Harekeler, Cezim ve Şedde
- hareke
- üstün
- esre
- ötre
- cezim
- sükûn
- şedde
Hareke, cezim ve şedde ne işe yarar?
Hareke, Arap harfleriyle yazılmış metinlerde kısa ünlüleri gösteren ve sessiz harfleri seslendiren işarettir. Üstün (fetha) harfin üstüne konur; ince harflere “e”, kalın harflere “a” sesi verir. Esre (kesra) harfin altına konur; ince harfe “i”, kalın harfe “ı” ile başlayıp “i” ile biten bir ses verir. Ötre (damme) harfin üstüne küçük bir vav gibi yazılır; kalın harfe “u”, ince harfe “ü-u” arası bir ses verir ve okunurken dudaklar öne uzatılıp büzülür. Cezim (sükûn), harfin harekesiz olduğunu gösterir ve harfi önceki harfe bağlar; örneğin üstünlü elif ile cezimli te birleşince “et” okunur. Şedde ise ters “m” biçiminde bir işarettir ve harfin birincisi cezimli, ikincisi harekeli olmak üzere iki kez okunmasını sağlar; şeddeli harf kelime başında bulunmaz. Dudaklar doğal açılmazsa üstün “o” sesine kayabilir; bu yüzden her harekede ağız ve dudak konumuna dikkat edilir.
Harekeler, Cezim ve Şedde: konu özeti
Bu konu, sessiz olan Kur’an harflerini seslendiren üstün, esre ve ötre harekeleri ile cezim ve şedde işaretlerini anlatır. Bu işaretleri tanıdığında harfleri hece ve kelime hâlinde okumaya başlarsın.
- Tanım: Hareke, Arap harfleriyle yazılmış metinlerde kısa ünlüleri gösteren işarettir; Türkçedeki sesli harflerin yerini tutar.
- Üstün (fetha): Harfin üstüne konur, “açmak” anlamındadır. İnce harflere “e”, kalın harflere “a” sesi verir; ağız normal açık olmalıdır.
- Esre (kesra): Harfin altına konur, “kırmak” anlamındadır. İnce harfe “i”, kalın harfe “ı” ile başlayıp “i” ile biten bir ses verir; alt çene hafifçe aşağı çekilir.
- Ötre (damme): Harfin üstüne küçük vav gibi yazılır. Kalın harfe “u”, ince harfe “ü-u” arası ses verir; dudaklar öne uzatılıp büzülür.
- Cezim (sükûn): Harfin harekesiz hâlinin alametidir ve harfi önceki harfe bağlar. Üstünlü elif ile cezimli te birleşince “et” okunur.
- Şedde: Ters “m” biçiminde bir işarettir; harfin iki kez, birincisi cezimli ikincisi harekeli olarak okunmasını sağlar. Şeddeli harf kelime başında bulunmaz.
- Dikkat: Dudaklar doğal açılmazsa üstün “o” sesine kayabilir; ötrede dudaklar büzülmezse ses “o”ya ya da üstüne kayar.
Unutma: Cezim harfi önceki harfe bağlar; şedde ise harfi iki kez okutur.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
- Üç harekeyi yerine göre ayır: üstün harfin üstünde, esre altında, ötre üstünde küçük vav biçiminde.
- Her harekenin ince ve kalın harfte verdiği sesi söyle: üstün “e/a”, esre “i/ı-i”, ötre “ü-u/u”.
- Cezim ve şeddeyi karşılaştır: cezim harekesiz harf, şedde iki kez okunan harf demektir.
Günlük hayattan: Türkçedeki “dikkat” ve “kulluk” kelimelerinde iki ünsüzün yan yana söylenmesi şeddeli okumaya benzer; “et” gibi ünsüzle biten hece de cezimli okunuşa örnektir. Hecelemeyi önce yavaş, sonra akıcı yaparsan harekeleri karıştırmazsın.
Sık yapılan hata: Üstünü her harfte “a” diye okumak doğru değil, ince harflerde “e” sesi verilir. Şeddeli harfi tek okumak da hatadır; şedde harfin iki kez okunmasını sağlar. Cezimli harf de kendinden önceki harfe bağlanarak okunur.
Derinleş
Kitaptaki Bakara suresi 185. ayetini öğretmeninin rehberliğinde incele. Ayette üstün, esre ve ötre harekeli birer harf, cezimli bir harf ve şeddeli bir harf bulup bir tabloya yaz. Tablonu öğretmenine okuyarak kontrol ettir. Düşün: Bir harekenin yanlış okunması kelimenin anlamını nasıl değiştirebilir?
Bu konuda neler var?
- Harflerin Telaffuzu