10. Sınıf Coğrafya · Bölgeler, Ülkeler ve Küresel Bağlantılar
Türk Kültürünün Mekânsal Özellikleri
- kültür ocağı
- Türk dünyası
- konargöçer kültür
- Türk-İslam kültürü
- kültürel miras
- Nevruz
- Türkistan
Türk kültürünün mekânsal özellikleri nelerdir?
Türk kültürünün mekânsal özellikleri, Orta Asya'dan geniş bir coğrafyaya yayılan bu kültürün yaşadığı yerlerin doğal koşullarıyla şekillenmesinden kaynaklanır. Bir kültürün doğup yayıldığı yere kültür ocağı denir; Türk kültürünün ocağı, Türkistan ya da Türkeli olarak da anılan Orta Asya'dır. Anav, Kelteminar ve Karasuk kültürleri Türklerin atalarına ait en eski bulgulardandır. Türkler iç bölgelerde yaşadığı için kültürde karasal özellikler baskındır: Bozkırlarda konargöçer, Maveraünnehir ve Turfan gibi verimli havzalarda yerleşik yaşam gelişmiştir. Göç ve ticaret yolları üzerinde bulunmak farklı kültürlerle etkileşimi sağlamış, zorlu doğa koşulları dayanışmayı güçlendirmiştir. Türk kültürü, İslamiyet öncesi konargöçer kültür ve İslamiyet'in kabulünden sonra gelişen Türk-İslam kültürü olarak iki döneme ayrılır. Nevruz, dil ve edebiyat, misafirperverlik, güreş ve at sporları ortak kültürel değerlerdir; Nevruz somut olmayan kültürel mirastır.
Türk Kültürünün Mekânsal Özellikleri: konu anlatımı ve özeti
Türk kültürü, Orta Asya'dan başlayarak geniş bir coğrafyaya yayılmış ve yaşadığı yerlerin doğal koşullarıyla şekillenmiştir. Bu konu, Türk dünyasının sınırlarını, kültürün genel özelliklerini ve ortak kültürel mirası inceliyor.
- Bir kültürün doğup yayıldığı yere kültür ocağı denir. Türk kültürünün ocağı Orta Asya'dır; bu geniş bölge Türkistan ya da Türkeli olarak da anılır.
- Anav, Kelteminar ve Karasuk gibi arkeolojik kültürler Türklerin atalarına ait en eski bulgulardandır. Saka (İskit), Hun, Göktürk ve Uygur hakkında daha çok bilgiye sahip olunan erken dönem Türk devletleridir.
- Türkler iç bölgelerde yaşadığı için kültürde karasal özellikler baskındır; bozkırlarda konargöçer, Maveraünnehir ve Turfan gibi verimli havzalarda yerleşik yaşam gelişmiştir.
- Göç ve ticaret yolları üzerinde bulunmak Türklerin farklı kültürlerle etkileşmesini sağlamış; zorlu doğa koşulları dayanışmayı güçlendirmiştir.
- Türk kültürü iki döneme ayrılır: İslamiyet öncesi konargöçer kültür ve İslamiyet'in kabulünden sonra yerleşik hayatla gelişen Türk-İslam kültürü.
- Ortak kültürel değerler: Nevruz, dil ve edebiyat, aile yapısı, misafirperverlik, geleneksel sporlar (güreş, at sporları) ve el sanatları.
- Türkiye, KKTC ve Türk devletleri arasındaki eğitim, kültür ve ekonomik iş birlikleri bu ortak mirası yaşatır.
Unutma: Kültürel miras somut (yapılar, eserler) ve somut olmayan (gelenekler, müzik, bayramlar) olarak ikiye ayrılır; Nevruz somut olmayan mirastır.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Türk kültürünün mekânla ilişkisini kurmak için üç soruyu takip et:
- Nerede doğdu? Orta Asya'nın iç kesimlerinde; denizden uzak, kışı sert, geniş bozkırların olduğu bir ortamda.
- Ortam kültürü nasıl şekillendirdi? Bozkırda hayvanlar için mevsimlik göç gerekir; bu yüzden kurulup sökülebilen çadırlar, at kültürü ve taşınabilir eşyalar gelişti.
- Nasıl yayıldı? Göç ve ticaret yollarıyla Anadolu'ya kadar ulaştı; yerleşik hayata geçilen yerlerde mimari ve şehir kültürü gelişti.
Günlük hayattan: Bugün yediğimiz kurutulmuş et ve süt ürünlerinin (pastırma, yoğurt, kurut) yaygınlığı, uzun yolculuklarda bozulmayan yiyeceklere duyulan eski ihtiyaçla ilişkilendirilir.
Sık yapılan hata: Kültürel mirası yalnızca yapılar ve eserler sanmak. Doğrusu: Nevruz, âşıklık geleneği ve geleneksel sporlar gibi yaşayan uygulamalar da somut olmayan kültürel mirastır.
Derinleş
Türk dünyasından iki farklı coğrafyayı (ör. bir bozkır ülkesi ve bir vaha şehri) seç ve geleneksel konut, giyim ve mutfak kültürlerini karşılaştır. Farklılıkların hangilerini iklim ve yer şekilleriyle, hangilerini tarih ve komşu kültürlerle açıklayabilirsin? Somut olmayan bir kültürel mirasın (ör. bir oyun ya da el sanatı) gençler arasında yaşatılması için bir proje önerisi geliştir.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
COĞ.10.7.1Türk dünyasının ortak kültürel özellikleri hakkında analojik çıkarım yapabilme
- a) Türk kültürünün yayıldığı alanları gözlemler.
- b) Türk kültürünün yayıldığı alanlardaki kültürel özellikleri tespit eder
- c) Türk kültürünün yayıldığı alanlardaki ortak kültürel özellikler hakkında çıkarımda bulunur.
Bu konuda neler var?
- Türk Dünyasının Coğrafi Sınırları ve Yayılım Alanları
- Türk Dünyası
- Türk Kültürünün Genel Özellikleri
- Türk Dünyasının Ortak Kültürel Özellikleri ve Değerleri
- Türkiye, KKTC ve Türk Dünyası Arasındaki Sosyokültürel İlişkiler
- Türk Dünyasının Ortak Kültürel Mirası
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Moğolistan'daki Orhun Vadisi'nde bulunan ve Türkçe yazılmış en eski belgeler arasında sayılan taş yazıtlarda, bir Türk devletinin hükümdarlarının ve devlet adamlarının halkına seslenişleri yer alır. Bu yazıtlar sayesinde bu devlet hakkında pek çok bilgiye sahibiz. Yazıtları bırakan erken dönem Türk devleti hangisidir?
- A) Sümer
- B) Hitit
- C) Göktürk
- D) Frig
- E) Urartu
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Göktürk
Orhun Yazıtları Göktürk (Kök Türk) Devleti'nden kalmıştır ve bu devlet hakkında bilgi edinmemizi sağlar. Hititler de Anadolu'da yazılı belgeler bırakmış eski bir uygarlıktır; ancak Türk devleti değildir ve Orta Asya'da değil Anadolu'da yaşamıştır.
Kolay
2Her yıl 21 Mart civarında Kazakistan, Azerbaycan, Kırgızistan ve Türkiye'de insanlar ateş üzerinden atlıyor, buğday filizi yetiştiriyor, özel yemekler pişirip baharın gelişini birlikte kutluyor. Bu ülkelerde aynı biçimde yaşatılan ortak kültürel değer hangisidir?
- A) Rio Karnavalı
- B) Şükran Günü
- C) Cadılar Bayramı
- D) Nevruz
- E) Çin Yeni Yılı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Nevruz
Baharın gelişini ateş üzerinden atlayarak kutlamak, Türk dünyasının ortak bayramı Nevruz'un geleneklerindendir. Çin Yeni Yılı da Asya'da kutlanır; ancak ay takvimine göre ocak-şubat aylarında kutlanır ve bu ülkelerin ortak geleneği değildir.
Kolay
3Bir coğrafya atlasında, Hazar Denizi'nin doğusundan Moğolistan'a doğru uzanan geniş bozkır ve vaha bölgesi "Türk kültürünün ocağı" olarak gösterilmiştir. Atlasta bu bölgenin Türklerin yoğun olarak yaşadığı alan olduğu için tarih boyunca başka adlarla da anıldığı belirtilmiştir. Bu bölge hangi adlarla da anılır?
- A) Anadolu ya da Rumeli
- B) Türkistan ya da Türkeli
- C) Mezopotamya ya da Elcezire
- D) Balkanlar ya da Rumeli
- E) Kafkasya ya da Kafkas ötesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Türkistan ya da Türkeli
Orta Asya'da Türklerin yoğun olarak yaşadığı geniş bölge Türkistan ya da Türkeli olarak anılır. Anadolu ve Rumeli de Türklerin yaşadığı yerlerdir; ancak bunlar Orta Asya'daki ocak bölgesi değil, sonraki göçlerle yurt edinilen alanlardır.
Kolay
4Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı (TÜRKSOY) her yıl Türk dünyasından bir şehri seçiyor; o yıl boyunca şehirde konserler, sergiler, şiir şölenleri ve bilimsel toplantılar düzenleniyor. Örneğin 2023'te Azerbaycan'ın Şuşa şehri bu unvanı almıştır. Seçilen şehre verilen unvan hangisidir?
- A) Avrupa Gençlik Başkenti
- B) Dünya Tasarım Başkenti
- C) Avrupa Kültür Başkenti
- D) UNESCO Yaratıcı Şehri
- E) Türk Dünyası Kültür Başkenti
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Türk Dünyası Kültür Başkenti
TÜRKSOY her yıl bir şehre "Türk Dünyası Kültür Başkenti" unvanını verir. Avrupa Kültür Başkenti de benzer bir uygulamadır; ancak Avrupa Birliği tarafından Avrupa şehirlerine verilir.
Kolay
5Bilim insanlarına göre Türklerin ilk ana yurdunun sınırları; doğuda Kingan Dağları, kuzeyde Sibirya Ormanları, batıda Ural Dağları ve Hazar Denizi ile çizilmektedir. Kitaba göre bu ana yurdun merkezinde yer alan dağlar hangisidir?
- A) Altay Dağları
- B) Ural Dağları
- C) Kingan Dağları
- D) Hindikuş Dağları
- E) Kafkas Dağları
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Altay Dağları
Türklerin ilk ana yurdu Altay Dağları merkez olmak üzere tanımlanır. Ural Dağları ise bu yurdun merkezini değil, batı sınırını oluşturur.
Kolay
6Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı (TÜRKSOY) 1993 yılında altı ülke tarafından kurulmuş, bazı Türk cumhuriyetleri ve toplulukları da daha sonra gözlemci üye olarak katılmıştır. Aşağıdakilerden hangisi TÜRKSOY'un kurucu ülkelerinden biri değildir?
- A) Azerbaycan
- B) Kazakistan
- C) Kırgızistan
- D) Türkmenistan
- E) KKTC
Cevabı göster
Doğru cevap: E) KKTC
TÜRKSOY'u Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Türkmenistan ve Türkiye kurmuştur. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) ise teşkilata sonradan gözlemci üye olarak katılmıştır.
Kolay
7Bilim insanlarına göre Türklerin ilk ana yurdu, Altay Dağları merkez olmak üzere geniş bir alanı kapsamaktadır. Kitaba göre bu ana yurdun batı sınırını oluşturan doğal unsurlar aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kingan Dağları
- B) Sibirya Ormanları
- C) Ural Dağları ve Hazar Denizi
- D) Amu Derya Irmağı ve Hindikuş Dağları
- E) Altın Dağları ve Tibet
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ural Dağları ve Hazar Denizi
Kitaba göre Türklerin ilk ana yurdunun batı sınırı Ural Dağları ve Hazar Denizi'dir. Kingan Dağları doğu, Sibirya Ormanları ise kuzey sınırını oluşturur.
Kolay
8Özbekistan'da bir köye giden Türk gezginler, hiç tanımadıkları bir ailenin evine davet edilmiş, sofraya buyur edilmiş ve gece misafir edilmişlerdir. Benzer bir karşılamayı Anadolu'nun birçok köyünde de görmek mümkündür. Bu durum, Türk dünyasının hangi ortak değerine örnektir?
- A) Konargöçerlik
- B) Ticaret
- C) Madencilik
- D) Misafirperverlik
- E) Denizcilik
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Misafirperverlik
Konuğu evinde ağırlamak ve sofrasını paylaşmak misafirperverliktir; kitapta Türk dünyasının ortak kültürel değerleri arasında sayılır. Konargöçerlik ise bir yaşam biçimidir, bir değer değildir.
Kolay
9Kırgızistan'da at üzerinde oynanan geleneksel oyunlar, Kazakistan'da güreş müsabakaları ve Türkiye'de yağlı güreş ile cirit, bayram ve şenliklerde büyük ilgi görmektedir. Bu örnekler, Türk dünyasının hangi ortak kültürel özelliğine aittir?
- A) Mimari yapılar
- B) Geleneksel sporlar
- C) Tarım teknikleri
- D) Mutfak araçları
- E) Giyim kuşam
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Geleneksel sporlar
Güreş ve at sporları Türk dünyasının ortak kültürel değerleri arasında sayılan geleneksel sporlardır. Örneklerin hiçbiri yapı ya da tarım tekniğiyle ilgili değildir.
Kolay
10Arkeologlar, Türklerin atalarına ait olduğu düşünülen ve MÖ 3000 yıllarına tarihlenen bir kültürün izlerini büyük bir gölün çevresinde bulmuştur. Bu kültüre Kelteminar kültürü adı verilmektedir. Kelteminar kültürünün bulunduğu alan aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Aral Gölü çevresi
- B) Aşkabat yakınları
- C) Karasuk Irmağı çevresi
- D) Abakan bozkırları
- E) Altay ve Sayan dağları arası
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Aral Gölü çevresi
Kitaba göre Kelteminar kültürü Aral Gölü çevresinde bulunmuştur. Aşkabat yakınlarında ise Anav kültürü yer almaktadır.
Kolay
11Türkmenistan'da, Azerbaycan'da ve Anadolu'da kuşaktan kuşağa aktarılan halı ve kilim dokumacılığında benzer motiflere ve tekniklere rastlanmaktadır. Bu benzerlik, Türk dünyasının hangi ortak kültürel özelliğine örnektir?
- A) El sanatları
- B) Geleneksel sporlar
- C) Bayramlar
- D) Yönetim biçimi
- E) Tarım ürünleri
Cevabı göster
Doğru cevap: A) El sanatları
Halı ve kilim dokumacılığı el sanatlarıdır ve Türk dünyasının ortak kültürel özellikleri arasında yer alır. Geleneksel sporlar ise güreş ve at sporları gibi etkinlikleri kapsar.
Kolay
122014 yılında Türk Dünyası Kültür Başkenti seçilen Kazan şehri, Rusya Federasyonu'na bağlı bir Türk cumhuriyetinin başkentidir. Kazan hangi Türk cumhuriyetinde yer alır?
- A) Başkurdistan
- B) Tataristan
- C) Saha
- D) Tıva
- E) Hakas
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Tataristan
Kitaba göre Kazan, Rusya'ya bağlı Tataristan'dadır. Başkurdistan, Saha, Tıva ve Hakas da Rusya Federasyonu'na bağlı Türk cumhuriyetleridir ama Kazan bu cumhuriyetlerde değildir.
Kolay
13Ders kitabında Türk kültürü iki döneme ayrılarak incelenmektedir. Bu dönemlerden biri İslamiyet'in kabulünden sonra yerleşik hayatın yaygınlaşmasıyla gelişen kültürdür. Bu döneme ait kültür aşağıdakilerden hangisiyle adlandırılır?
- A) Konargöçer bozkır kültürü
- B) Kelteminar kültürü
- C) Karasuk kültürü
- D) Türk-İslam kültürü
- E) Anav kültürü
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Türk-İslam kültürü
İslamiyet'in kabulünden sonra yerleşik hayatla gelişen kültür Türk-İslam kültürüdür. Konargöçer bozkır kültürü ise İslamiyet öncesi döneme aittir; Kelteminar, Karasuk ve Anav ise arkeolojik kültürlerdir.
Kolay
14TÜRKSOY her yıl, kültürel mirasını korumuş ve yaşatmaya devam eden bir şehri “Türk Dünyası Kültür Başkenti” seçmektedir. Kitapta bu şehirlerden bazıları şöyle sıralanmıştır: 2014 Kazan, 2016 Şeki, 2020 Hiva, 2022 ... 2022 yılında Türk Dünyası Kültür Başkenti seçilen Türkiye şehri hangisidir?
- A) Konya
- B) Erzurum
- C) Kayseri
- D) Bursa
- E) Trabzon
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bursa
Kitaba göre 2022 yılında Türk Dünyası Kültür Başkenti olarak Bursa seçilmiştir. Hiva ise 2020 yılında seçilen Özbekistan şehridir.
Kolay
15Bir ders kitabında “Türk dünyası” ifadesinin yalnızca bir haritadaki ülke sınırlarını anlatmadığı belirtilmektedir. Kitaba göre “Türk dünyası” ifadesi siyasi sınırların yanı sıra aşağıdakilerden hangisini de kapsar?
- A) Yalnızca okyanus kıyılarını
- B) Yalnızca bugünkü başkentleri
- C) Yalnızca dağlık alanları
- D) Yalnızca İslamiyet öncesi devletleri
- E) Etnik, tarihî ve kültürel bağları
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Etnik, tarihî ve kültürel bağları
Türk dünyası; Türk halklarının yaşadığı, ortak tarih, dil, kültür ve gelenekleri paylaştığı geniş bir alandır ve etnik, tarihî, kültürel bağları da kapsar. Yalnızca İslamiyet öncesi devletlerle sınırlı değildir; Türk kültürünün bugün yaşadığı yerleri de içerir.
Kolay
16MS 4. yüzyılda bir Türk topluluğu Hazar Denizi'nin kuzeyinden Karadeniz'in kuzeyine ve Doğu Avrupa'ya göç etmiş; bu kitlesel hareket Avrupa'da büyük değişimlere yol açmış ve Kavimler Göçü olarak anılmıştır. Bu göçü gerçekleştiren Türk topluluğu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Oğuzlar
- B) Sakalar
- C) Hunlar
- D) Uygurlar
- E) Göktürkler
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Hunlar
Kitaba göre MS 4. yüzyılda Hunların Doğu Avrupa'ya göçü Kavimler Göçü olarak bilinir. Oğuzlar ise MS 10-13. yüzyıllarda Hazar'ın güneyinden İran ve Anadolu'ya göç etmiştir.
Kolay
17Türk kültürünün eski dönemlerine ilişkin bilgiler çeşitli kaynaklardan elde edilir. Bir araştırmacı, bu dönemleri incelerken Türklerin doğrudan kendi yazdıkları belgelere dayanmak istiyor. Araştırmacının bu amaçla başvurması gereken kaynak aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Komşu devletlerin tuttuğu yazılı kayıtlar
- B) Dilden dile aktarılan destanlar
- C) Kazılarda bulunan araç gereçler
- D) Anıt taşlar üzerindeki yazıtlar
- E) Kuşaktan kuşağa anlatılan hikâyeler
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Anıt taşlar üzerindeki yazıtlar
Ders kitabına göre Türk kültürünün eski dönemleriyle ilgili bilgiler arkeolojik kazılardan, Türklerin bıraktıkları yazıtlardan, etkileşim hâlinde oldukları diğer milletler ve devletlerin yazılı kaynaklarından, dilden dile aktarılan hikâye ve destanlardan elde edilir. Türklerin kendi yazdığı belge niteliğindeki kaynak yazıtlardır. Komşu devletlerin kayıtları yazılıdır ama başka milletlerce tutulmuştur; destan ve hikâyeler sözlü kaynaktır; kazılarda bulunan araç gereçler ise yazılı belge değildir.
Kolay
18Orta Asya'yı tanıtan bir belgeselde bölgenin geniş bir bölümü için “Türkistan” ve “Türkeli” adları kullanılıyor. Belgeseli izleyen Yiğit, bölgeye neden bu adların verildiğini merak ediyor. Ders kitabına göre bölgenin bu adlarla anılmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bölgenin tarih boyunca Türklerin yoğun olarak yaşadığı bir coğrafya olması
- B) Bölgenin günümüzde tek bir Türk devletinin siyasi sınırları içinde kalması
- C) Bölgenin Türklerin göçlerle en son ulaştığı alanlardan biri olması
- D) Bölgenin Anadolu ile aynı iklim özelliklerini taşıması
- E) Bölgede Türklerden başka hiçbir topluluğun yaşamamış olması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bölgenin tarih boyunca Türklerin yoğun olarak yaşadığı bir coğrafya olması
Ders kitabına göre Türk halklarının yaşadığı bu geniş bölge, tarihî, kültürel ve etnik açıdan Türklerin yoğun olarak yaşadığı bir coğrafyayı içermesinden dolayı Türkistan ya da Türkeli olarak adlandırılır. Bölge tek bir devletin sınırları içinde değildir; birçok Türk devleti ve topluluğu burada yer alır. Orta Asya göçlerle ulaşılan bir yer değil, Türk kültürünün ocağı ve göçlerin çıkış alanıdır.
Orta
19Türklerin ilk dönem göçlerinde Karadeniz'in kuzeyindeki bozkırlar ile Macaristan ovaları sık tercih edilen alanlar olmuştur. Bu topluluklar büyük at ve koyun sürüleriyle hareket ediyordu. Türklerin bu alanları tercih etmesinin temel nedeni nedir?
- A) Geniş otlaklara sahip olmaları
- B) Gür ormanlarla kaplı olmaları
- C) Buzullarla kaplı dağlık alanlar olmaları
- D) Çöl iklimine sahip olmaları
- E) Zengin maden yataklarına sahip olmaları
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Geniş otlaklara sahip olmaları
Büyük sürülerle yaşayan toplulukların en önemli ihtiyacı otlaktır; bozkırlar ve Macaristan ovaları geniş otlaklara sahiptir. Gür ormanlar ise hayvan otlatmaya ve atlı hareket etmeye elverişli değildir.
Orta
20Türk mutfağında kımız, kurut ve pastırma gibi uzun süre saklanabilen ürünler; giyimde ata binmeye uygun şalvar ve çizme; edebiyatta da bozkır, at ve dağ imgeleri öne çıkar. Bu özellikler Türk kültüründe karasal izlerin baskın olduğunu gösterir. Bu durumun temel nedeni nedir?
- A) Türklerin uzun süre iç bölgelerde yaşaması
- B) Türklerin okyanus kıyılarında yaşaması
- C) Türk yurdunun Ekvator'a yakın olması
- D) Türklerin adalarda yaşamış olması
- E) Türklerin yağmur ormanlarında yaşaması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Türklerin uzun süre iç bölgelerde yaşaması
Türkler uzun süre denizden uzak, karasal iklimin görüldüğü Orta Asya'nın iç bölgelerinde yaşamıştır; kültürdeki karasal izler buradan gelir. Ekvator'a yakınlık sıcak ve nemli iklimi getirir; bozkır ve uzun süre saklanan yiyecekler ise kurak ve soğuk kışlı karasal ortamın ürünüdür.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.