Ekonomik Sektörler ve Gelişmişlik

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

• COĞ.10.5.2Ekonomik sektörlerin dağılımını gösteren tablo, grafik, şekil ve/veya diyagramlar üzerinden farklı gelişmişlik seviyesine sahip ülkeleri karşılaştırabilme

  • a) Farklı gelişmişlik seviyesine sahip ülkelerde ekonomik sektörlerin dağılımını gösteren tablo, grafik, şekil ve/veya diyagramları bileşenleriyle tanır ve anlamlandırır.
  • b) Farklı gelişmişlik seviyesine sahip ülkelerde ekonomik sektörlerin dağılımını gösteren tablo, grafik, şekil ve/veya diyagramları çözümler.
  • c) Farklı gelişmişlik seviyesine sahip ülkelerde ekonomik sektörlerin dağılımını gösteren tablo, grafik, şekil ve/veya diyagramlardan sonuç çıkarır.
  • ç) Farklı gelişmişlik seviyesine sahip ülkelerde ekonomik sektörlerin dağılımını gösteren tablo, grafik, şekil ve/veya diyagramlardan elde ettiği sonuçları karşılaştırır.

Bu konuda neler var?

• Ekonomik Sektörlere Göre Ülkelerin Gelişmişlik Seviyesi

1. Kolay

   1Arda, bir ülkenin istatistik kurumunun sitesindeki tabloda çalışan nüfusu gösteren yalnızca üç sütun görüyor: tarım, sanayi ve hizmet. Yazılım şirketlerinde, araştırma merkezlerinde ve bakanlıkların üst yönetiminde çalışanların hangi sütunda sayıldığını merak ediyor. Bu çalışanlar tabloda genellikle hangi sütunda gösterilir?

   • AA) Hizmet (üçüncül) sütununda
   • BB) Tarım (birincil) sütununda
   • CC) Sanayi (ikincil) sütununda
   • DD) Tarım ile sanayi arasında bölünerek
   • EE) Yalnız toplam çalışan sayısında
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Hizmet (üçüncül) sütununda

   Dördüncül ve beşincil sektörler ekonomik istatistiklerde genellikle hizmet (üçüncül) sektörünün içinde gösterilir. Yazılım ve teknoloji işlerini sanayi sütununa koymak yaygın bir yanılgıdır; bu işler mal üretmez, bilgi ve hizmet üretir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

2. Kolay

   2Temsilî bir ülkenin ihracatının büyük kısmını ham kakao, ham pamuk ve işlenmemiş kereste oluşturuyor. Aynı ülke çikolata, hazır giyim ürünleri, makine ve ilaç ithal ediyor. Bu ülkenin dış ticaret yapısı ve gelişmişlik düzeyiyle ilgili hangisi söylenebilir?

   • AA) İşlenmiş ürün satan gelişmiş bir sanayi ülkesidir.
   • BB) Ham madde ithal eden gelişmiş bir ülkedir.
   • CC) Yalnızca ileri teknoloji ürünü satan bir ülkedir.
   • DD) Ham madde satıp işlenmiş ürün alan az gelişmiş bir ülkedir.
   • EE) Dış ticareti yalnızca tarıma dayalı gelişmiş bir ülkedir.
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Ham madde satıp işlenmiş ürün alan az gelişmiş bir ülkedir.

   Ülke ham kakao ve pamuk satıp bunlardan üretilmiş çikolata ve giysiyi geri almaktadır; katma değeri düşük ürün satıp yüksek olanı alması az gelişmiş ülkelerin özelliğidir. Çikolata gibi işlenmiş ürünlerin listede geçmesi "işlenmiş ürün satıyor" yanılgısına yol açabilir; ancak bunlar ithal edilen ürünlerdir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

3. Kolay

   3Temsilî bir P ülkesinde çalışanların %3'ü tarımda, %22'si sanayide, %75'i hizmet sektöründedir. Ülkenin kişi başına geliri de dünya ortalamasının birkaç katıdır. Bu verilere göre P ülkesi için aşağıdakilerden hangisinin görülmesi beklenir?

   • AA) Nüfus artış hızının yüksek olması
   • BB) Okuryazarlık oranının yüksek olması
   • CC) Beklenen yaşam süresinin kısa olması
   • DD) Kentli nüfus oranının düşük olması
   • EE) Bebek ölüm oranının yüksek olması
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Okuryazarlık oranının yüksek olması

   Tarımın payı düşük, hizmetin payı yüksek ve geliri yüksek olan P gelişmiş bir ülkedir; gelişmiş ülkelerde okuryazarlık oranı yüksektir. Kentli nüfus oranının düşük olması az gelişmiş ülkelere özgüdür; hizmet sektörü ağırlıklı ülkelerde nüfus çoğunlukla kentlerde yaşar.

   Hata mı var? Düzeltme öner

4. Kolay

   4Elif, kişi başına geliri yüksek, ortalama yaşam süresi 80 yılın üzerinde ve okuryazarlık oranı neredeyse %100 olan temsilî bir ülke için çalışan nüfusun sektörlere dağılımını gösteren bir grafik çizecek. Elif'in grafiğinde en büyük payı hangi sektöre vermesi beklenir?

   • AA) Tarım sektörü
   • BB) Sanayi sektörü
   • CC) Madencilik sektörü
   • DD) Hizmet (üçüncül) sektörü
   • EE) Ormancılık sektörü
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Hizmet (üçüncül) sektörü

   Gelişmiş ülkelerde çalışan nüfusun en büyük bölümü hizmet sektöründedir. Gelişmişliği yalnızca fabrikalarla ilişkilendirip sanayiyi seçmek yaygın bir yanılgıdır; gelişmiş ülkelerde sanayi verimli olduğu için daha az kişi çalıştırır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

5. Kolay

   5Ders kitabındaki bir grafikte İtalya'da çalışan nüfusun sektörlere dağılımı (2025) şöyle verilmiştir: Tarım %3,6 | Sanayi %26,6 | Hizmet %69,8 Grafiğe göre İtalya'da çalışanların en büyük bölümü hangi sektördedir?

   • AA) Tarım
   • BB) Sanayi
   • CC) Tarım ve sanayi eşit
   • DD) Madencilik
   • EE) Hizmet
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Hizmet

   Grafikte en büyük pay %69,8 ile hizmet sektörüne aittir. Tarımın payı yalnızca %3,6'dır; bu durum gelişmiş ülkelerde birincil sektörde çalışanların oranının düşük olmasıyla uyumludur.

   Hata mı var? Düzeltme öner

6. Kolay

   6Ders kitabında birincil sektörün gayrisafi yurt içi hasıla (GSYİH) içindeki payı karşılaştırılırken iki ülke grubu verilmiştir: 1. grup: ABD, Almanya, İngiltere, İsviçre, Japonya 2. grup: Kamerun, Gana, Bhutan, Ruanda, Nijer Bu gruplarla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

   • AA) Birincil sektörün GSYİH payı 2. grupta daha yüksektir.
   • BB) Birincil sektörün GSYİH payı 1. grupta daha yüksektir.
   • CC) İki grupta da birincil sektörün GSYİH payı eşittir.
   • DD) 1. gruptaki ülkeler az gelişmiş ülkelerdir.
   • EE) 2. grupta hizmet sektörünün payı en yüksektir.
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Birincil sektörün GSYİH payı 2. grupta daha yüksektir.

   Gelişmiş ülkelerde (1. grup) birincil sektörün GSYİH içindeki payı düşük, az gelişmiş ülkelerde (2. grup) ise yüksektir. Bunun nedeni birincil sektör ürünlerinin katma değerinin düşük olmasıdır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

7. Kolay

   7Ekonomik açıdan az gelişmiş ülkelerin bazı özellikleri bir tabloda listelenecektir. Aşağıdakilerden hangisi bu tabloya yazılabilir?

   • AA) Okuryazar nüfusun oranı yüksektir.
   • BB) Beklenen yaşam süresi uzundur.
   • CC) Çalışanların çoğu hizmet sektöründedir.
   • DD) Kişi başına düşen millî gelir yüksektir.
   • EE) Kişi başına düşen enerji ve gıda tüketimi azdır.
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Kişi başına düşen enerji ve gıda tüketimi azdır.

   Az gelişmiş ülkelerde kişi başına düşen enerji ve gıda tüketimi azdır. Okuryazarlık oranının yüksek, yaşam süresinin uzun ve kişi başına gelirin yüksek olması ise gelişmiş ülkelere özgüdür.

   Hata mı var? Düzeltme öner

8. Kolay

   8Kanada'da 2025 yılında çalışan nüfusun %1,3'ü tarımda, %19,2'si sanayide, %79,5'i hizmet sektöründedir. Bu verilere göre Kanada için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

   • AA) Çalışanların çoğunluğu sanayi sektöründedir.
   • BB) Tarımda çalışanların oranı hizmettekinden fazladır.
   • CC) Az gelişmiş ülkelerin istihdam yapısına sahiptir.
   • DD) Birincil sektörde çalışanların oranı çok düşüktür.
   • EE) Sanayi ve tarımın payları birbirine eşittir.
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Birincil sektörde çalışanların oranı çok düşüktür.

   Kanada'da tarımın payı yalnızca %1,3'tür; birincil sektörde çalışanların oranının düşük olması gelişmiş ülkelerin özelliğidir. Çalışanların çoğunluğu sanayide değil, %79,5 ile hizmet sektöründedir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

9. Kolay

   9Bir ülkenin GSYİH'si hesaplanırken o yıl içinde ülkenin sınırları içinde yetiştirilen tarım ürünleri, fabrikalarda üretilen mallar, otellerde ve hastanelerde sunulan hizmetler piyasa fiyatlarıyla toplanmaktadır. Buna göre GSYİH hesabında hangi sektörlerin ürettiği değer yer alır?

   • AA) Yalnızca sanayide üretilen mallar
   • BB) Tüm sektörlerin ürettiği mal ve hizmetler
   • CC) Yalnızca hizmet sektöründeki gelirler
   • DD) Yalnızca tarım ve madencilik ürünleri
   • EE) Yalnızca dışarıya satılan ürünler
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Tüm sektörlerin ürettiği mal ve hizmetler

   GSYİH, belirli bir sürede ülke sınırları içinde üretilen bütün mal ve hizmetlerin piyasa değeridir; bu nedenle tarım, sanayi ve hizmetin hepsini kapsar. Yalnızca dışarıya satılan ürünler ihracatı gösterir, GSYİH'yi değil.

   Hata mı var? Düzeltme öner

10. Kolay

    10Temsilî bir R ülkesi; demir cevheri, ham petrol ve pamuk gibi ham maddeleri dışarıdan satın almakta, bunları işleyerek otomobil, makine ve hazır giyim ürünleri olarak dünyaya satmaktadır. R ülkesinin dış ticaret yapısı hangi gelişmişlik düzeyindeki ülkelere özgüdür?

    • AA) Az gelişmiş ülkelere
    • BB) Yalnızca tarım ülkelerine
    • CC) Gelişmiş ülkelere
    • DD) Yalnızca maden ihraç eden ülkelere
    • EE) Nüfus artış hızı yüksek ülkelere
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Gelişmiş ülkelere

    Ham madde alıp işlenmiş ürün satmak, sanayisi gelişmiş ve kişi başına geliri yüksek gelişmiş ülkelerin özelliğidir. Az gelişmiş ülkeler ise genellikle ham madde satar, işlenmiş ürün alır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

11. Kolay

    11İki temsilî ülkeye ait bilgiler şöyledir: M ülkesi: Yıllık nüfus artış hızı ‰4, ortalama yaşam süresi 82 yıl N ülkesi: Yıllık nüfus artış hızı ‰28, ortalama yaşam süresi 58 yıl Bu bilgilere göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

    • AA) M ülkesinin gelişmişlik seviyesi N ülkesinden yüksektir.
    • BB) N ülkesinin gelişmişlik seviyesi M ülkesinden yüksektir.
    • CC) M ülkesinde tarımda çalışanların oranı daha yüksektir.
    • DD) N ülkesinde kentli nüfus oranı daha yüksektir.
    • EE) N ülkesi ham madde alıp işlenmiş ürün satar.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) M ülkesinin gelişmişlik seviyesi N ülkesinden yüksektir.

    Gelişmiş ülkelerde nüfus artış hızı düşük, beklenen yaşam süresi uzundur; bu özellikler M ülkesinde görülür. Nüfus artış hızı yüksek ve yaşam süresi kısa olan N ülkesinde ise kentli nüfus oranının düşük olması beklenir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

12. Kolay

    12Temsilî bir ülkede çalışan nüfusun %48,5'i tarımda, %12,3'ü sanayide, geri kalanı hizmet sektöründe çalışmaktadır. Bu ülkede hizmet sektöründe çalışanların oranı yüzde kaçtır?

    • AA) %60,8
    • BB) %36,2
    • CC) %51,5
    • DD) %39,2
    • EE) %87,7
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) %39,2

    Üç sektörün payları toplamı %100'dür: 100 − (48,5 + 12,3) = 100 − 60,8 = %39,2. %60,8 ise tarım ve sanayinin toplam payıdır, hizmetin payı değildir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

13. Kolay

    13Bir öğrenci, beş ülkede çalışan nüfusun tarım, sanayi ve hizmet sektörlerine dağılımını her ülke için ayrı bir daire (pasta) grafiğinde göstermek istiyor. Daire grafiği kullanmanın bu amaca uygun olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Yıllara göre değişimi gösteren tek grafik olması
    • BB) Ülkelerin konumunu harita üzerinde göstermesi
    • CC) Yalnızca tek bir sektörün değerini göstermesi
    • DD) Ülkelerin yüz ölçümünü karşılaştırması
    • EE) Bir bütünün parçalara oranını göstermesi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Bir bütünün parçalara oranını göstermesi

    Sektör payları toplamı %100 olan bir bütünün parçalarıdır; daire grafiği bu parça-bütün ilişkisini göstermek için uygundur. Yıllara göre değişimi göstermek için ise genellikle çizgi grafik tercih edilir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

14. Kolay

    14Temsilî bir ülkede nüfusun büyük bölümü şehirlerde yaşamakta, okuryazarlık oranı %99'a yaklaşmakta ve çalışanların yalnızca %2'si tarımda bulunmaktadır. Bu ülkenin gelişmişlik düzeyiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi beklenir?

    • AA) Beklenen yaşam süresinin kısa olması
    • BB) Nüfus artış hızının düşük olması
    • CC) Ham madde satıp işlenmiş ürün alması
    • DD) Kişi başına millî gelirin düşük olması
    • EE) Kişi başına enerji tüketiminin az olması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Nüfus artış hızının düşük olması

    Kentli nüfus ve okuryazarlık oranı yüksek, tarımda çalışanı az olan ülke gelişmiş ülke özelliği gösterir; bu ülkelerde nüfus artış hızı genellikle düşüktür. Ham madde satıp işlenmiş ürün almak ise az gelişmiş ülkelerin özelliğidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

15. Kolay

    15Bir ders kitabındaki grafiğe göre Zambiya'da 2025 yılında çalışanların %55,4'ü tarımda, %9,9'u sanayide, %34,7'si hizmet sektöründedir. Bu dağılım, Zambiya'nın hangi özelliğine işaret eder?

    • AA) Ekonomik açıdan gelişmiş bir ülke olduğuna
    • BB) Sanayi ürünleri ihraç eden bir ülke olduğuna
    • CC) Ekonomik açıdan az gelişmiş bir ülke olduğuna
    • DD) Kentli nüfus oranının çok yüksek olduğuna
    • EE) Kişi başına enerji tüketiminin yüksek olduğuna
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Ekonomik açıdan az gelişmiş bir ülke olduğuna

    Çalışan nüfusun yarıdan fazlasının birincil sektörde, az bir kısmının sanayide olması ekonomik açıdan az gelişmiş ülkelerin özelliğidir. Bu tür ülkelerde kentli nüfus oranı ve kişi başına enerji tüketimi düşüktür.

    Hata mı var? Düzeltme öner

16. Kolay

    16Temsilî bir ülkenin çalışan nüfusunun sektörlere dağılımı şöyledir: Tarım %71, sanayi %8, hizmet %21. Bu ülkede aşağıdakilerden hangisinin görülmesi beklenir?

    • AA) Okuryazar nüfus oranının düşük olması
    • BB) Kentli nüfus oranının çok yüksek olması
    • CC) İşlenmiş ürün ihracatının fazla olması
    • DD) Nüfus artış hızının çok düşük olması
    • EE) Kişi başına gıda tüketiminin fazla olması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Okuryazar nüfus oranının düşük olması

    Çalışanların büyük çoğunluğu tarımda olan ülke az gelişmiş ülke özelliği gösterir ve bu ülkelerde okuryazar nüfus oranı genellikle düşüktür. Kentli nüfus oranının yüksek olması ise gelişmiş ülkelerde beklenir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

17. Kolay

    17Temsilî bir ülkede bir yıl içinde 2 milyon ton buğday ve 500 bin otomobil üretilmiş, okullarda ve hastanelerde milyonlarca saatlik hizmet verilmiştir. Ton, adet ve saat gibi farklı birimlerle ölçülen bu üretimlerin hepsi ülkenin gayrisafi yurt içi hasılasında (GSYİH) tek bir toplam olarak gösterilmektedir. Bu üretimlerin tek bir toplamda birleştirilebilmesi aşağıdakilerden hangisiyle sağlanır?

    • AA) Üretimlerin sektörlerde çalışan sayısına göre sıralanmasıyla
    • BB) Yalnız dışarıya satılan ürünlerin sayılmasıyla
    • CC) Üretimlerin piyasa fiyatlarıyla değerlendirilmesiyle
    • DD) Üretimlerin ağırlıklarının tona çevrilmesiyle
    • EE) Yalnız sanayi ürünlerinin hesaba katılmasıyla
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Üretimlerin piyasa fiyatlarıyla değerlendirilmesiyle

    GSYİH, belirli bir zaman diliminde (genellikle bir yılda) bir ülkenin coğrafi sınırları içinde üretilmiş bütün mal ve hizmetlerin piyasa fiyatlarıyla değerlendirilmiş hâlidir. Buğday, otomobil ve eğitim ya da sağlık hizmeti farklı birimlerle ölçülür; hepsi piyasa fiyatı üzerinden parasal değere çevrildiğinde toplanabilir. GSYİH yalnız dışarıya satılan ürünleri ya da yalnız sanayi ürünlerini değil, sınırlar içinde üretilen bütün mal ve hizmetleri kapsar.

    Hata mı var? Düzeltme öner

18. Kolay

    18Coğrafya dersi için sunum hazırlayan Barış, İtalya ile ilgili yalnız şu veriyi bulabiliyor: İtalya'da çalışan nüfusun ekonomik sektörlere dağılımı (2025) Tarım: %3,6 Sanayi: %26,6 Hizmet: %69,8 Barış'ın elindeki veri, aşağıdaki sorulardan hangisini doğrudan yanıtlar?

    • AA) İtalya'da sanayi sektöründe toplam kaç kişi çalışmaktadır?
    • BB) İtalya'da çalışanların ne kadarlık bölümü sanayi sektöründedir?
    • CC) İtalya'da sanayinin GSYİH içindeki payı yüzde kaçtır?
    • DD) İtalya'da çalışma çağındaki nüfusun ne kadarı işsizdir?
    • EE) İtalya'da hizmet sektöründe çalışanların geliri ne kadardır?
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) İtalya'da çalışanların ne kadarlık bölümü sanayi sektöründedir?

    Veri, çalışan nüfusun sektörlere yüzde dağılımını gösterir; buna göre İtalya'da çalışanların %26,6'sı sanayi sektöründedir. Kişi sayısını bulmak için toplam çalışan sayısı da gerekir. Sektörlerin GSYİH içindeki payı ayrı bir göstergedir; üretilen değerin sektörlere dağılımını verir, çalışanların dağılımını değil. İşsizlik oranı ve gelir düzeyi de bu veriden okunamaz.

    Hata mı var? Düzeltme öner

19. Orta

    19Temsilî iki ülkenin grafiklerinde çalışan nüfus içinde hizmet sektörünün payı ikisinde de yaklaşık %60'tır. Ancak birinde hizmetler çoğunlukla seyyar satıcılık ve küçük dükkânlardan, ötekinde finans, sağlık ve yazılım işlerinden oluşmaktadır. Bu iki ülkenin gelişmişliğini karşılaştırmak için en çok hangi ek verilere bakılmalıdır?

    • AA) Ülkenin yüz ölçümü
    • BB) Başkentin nüfus miktarı
    • CC) Kişi başına gelir ve yaşam kalitesi
    • DD) Dağların ortalama yükseltisi
    • EE) Kıyı şeridinin uzunluğu
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Kişi başına gelir ve yaşam kalitesi

    Hizmet payı aynı olsa bile hizmetlerin niteliği farklı olabilir; kişi başına gelir, eğitim ve sağlık gibi yaşam kalitesi verileri gelişmişliği daha iyi gösterir. Başkentin nüfusu kentleşmeyi çağrıştırsa da ülkenin genel refah düzeyini ölçmez.

    Hata mı var? Düzeltme öner

20. Orta

    20İki ülkede çalışan nüfusun sektörlere dağılımı şöyledir: • K ülkesi: Tarım %4, sanayi %24, hizmet %72 • L ülkesi: Tarım %58, sanayi %12, hizmet %30 Bu verilere göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

    • AA) K'nin gelişmişlik düzeyi L'den yüksek olabilir.
    • BB) L'de kişi başına gelir K'den yüksektir.
    • CC) K'de nüfus artış hızı L'den yüksektir.
    • DD) L'de kentli nüfus oranı K'den yüksektir.
    • EE) L'de hizmet sektörünün payı K'den yüksektir.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) K'nin gelişmişlik düzeyi L'den yüksek olabilir.

    Tarımın payının düşük, hizmetin payının yüksek olması K'nin daha gelişmiş olabileceğini gösterir. L'de hizmetin payı %30, K'de %72'dir; tablo dikkatsiz okunursa bu karşılaştırma ters yapılabilir.

    Hata mı var? Düzeltme öner