Estetik ve Sanat Felsefesinin Temel Problemleri

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

• FEL.10.6.1Estetik ve sanat felsefesinin konusunu, kavramlarını ve problemlerini muhakeme edebilme

  • b) Estetik ve sanat felsefesinin temel problemlerini açıklar.
  • c) Estetik ve sanat felsefesinin temel problemlerine yönelik düşünce ve argümanları değerlendirir.
  • ç) Estetik ve sanat felsefesiyle ilgili metinlerde yer alan kavram, problem ve argümanları inceler.

Bu konuda neler var?

• Güzellik
• Ortak Estetik Yargıların İmkânı

1. Kolay

   1Antik Yunan'da bir heykeltıraş, bir ayakkabıcı ve bir gemi yapımcısı yaptıkları iş için aynı sözcükle anılırdı: "tekhne". Romalılar da aynı anlamda "ars" sözcüğünü kullanırdı. Sanat ile zanaatın yolları ancak çok sonraları ayrılmıştır. Buna göre İlk Çağ'da "tekhne" ve "ars" sözcükleri hangi anlamda kullanılıyordu?

   • AA) Yalnızca güzel sanatlar
   • BB) Zanaat ya da teknik beceri
   • CC) Doğayı inceleyen bilim
   • DD) Dinî tören ve ritüel
   • EE) Kendiliğinden gelen ilham
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Zanaat ya da teknik beceri

   İlk Çağ'da tekhne ve ars, belirli kurallara göre bir şey üretme becerisi, yani zanaat anlamında kullanılıyordu; sanat ile zanaat 18. yüzyılda ayrıldı. Bugün "sanat" diye çevrildikleri için yalnızca güzel sanatları anlattıkları sanılabilir; oysa ayakkabıcının işi de tekhne sayılıyordu.

   Hata mı var? Düzeltme öner

2. Kolay

   2Bir İlk Çağ filozofuna göre güzel bir şeyin parçaları arasında düzen ve uygun bir oran bulunur; ayrıca bütünü bir bakışta kavranabilecek ölçüde sınırlıdır. Bu yüzden ona göre çok küçük ya da aşırı büyük bir canlı güzel olamaz. Bu görüşü savunan filozof kimdir?

   • AA) Aristoteles
   • BB) Croce
   • CC) Schiller
   • DD) Kant
   • EE) Baumgarten
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Aristoteles

   Aristoteles güzelliği düzen, oran ve sınırlılıkla ilişkilendirir; bütünü kavranamayan şeyin güzel olamayacağını söyler. Kant da güzellik üzerine düşünmüştür; ancak İlk Çağ'da değil 18. yüzyılda yaşamıştır ve güzelliği nesnenin oranlarıyla değil, çıkarsız beğeniyle açıklar.

   Hata mı var? Düzeltme öner

3. Kolay

   3Bir filozofa göre sanat; teknik ustalık, akıl yürütme ya da doğayı kopyalama değildir. Sanat, sanatçının iç dünyasında beliren sezgilerin anlatıma dönüşmesidir; bu yüzden sanat ile sezgi aynı şeydir. Bu görüşü savunan filozof kimdir?

   • AA) Platon
   • BB) Croce
   • CC) Aristoteles
   • DD) Baumgarten
   • EE) Schiller
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Croce

   Croce'ye göre sanat, kişinin akla ve tekniğe bağlı kalmadan sezgilerini ifade etmesidir; bu, yaratım olarak sanat anlayışıdır. Platon ve Aristoteles ise sanatı gerçekliğin taklidi olarak görür; bağlamdaki filozof doğayı kopyalamayı açıkça reddetmektedir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

4. Kolay

   4Bir filozof, insanın bir yanda doğal istekleri, öte yanda akıl ve görevleri arasında sıkıştığını düşünür. Ona göre insan bu iki baskıdan ancak hiçbir zorunluluk taşımayan, kendi başına keyif veren bir etkinlikte kurtulup tam anlamıyla özgürleşir; sanat da böyle bir etkinliktir. Bu görüşü savunan filozof kimdir?

   • AA) Croce
   • BB) Schiller
   • CC) Platon
   • DD) Aristoteles
   • EE) Baumgarten
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Schiller

   Schiller sanatı, insanın zorunluluklardan sıyrılıp özgürce ve keyifle kendini ifade ettiği bir oyun etkinliği olarak görür. Croce de sanatı akıl ve teknikten bağımsız sayar; ancak onun vurgusu oyun ve özgürleşme değil, sezginin dışa vurumudur.

   Hata mı var? Düzeltme öner

5. Kolay

   5Ders kitabına göre İlk Çağ'da zanaat anlamında kullanılan sanatın alanı Orta Çağ'da genişletilmiştir. Bu dönemde sanatın alanına hangileri eklenmiştir?

   • AA) Yapay zekâ ile üretilen eserler
   • BB) Sinema ve fotoğraf
   • CC) Sıradan nesneler ve sabun kutuları
   • DD) Matematik ve astronomi gibi bilimler
   • EE) Roman ve tiyatro
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Matematik ve astronomi gibi bilimler

   Orta Çağ'da sanatın alanına matematik ve astronomi gibi bilimler de eklenmiştir. Sinema, fotoğraf ve yapay zekâ ise çok daha sonraki tartışmaların konusudur.

   Hata mı var? Düzeltme öner

6. Kolay

   6Ders kitabındaki bir uygulamada öğrencilerden bir nesneyi, gerçekteki görünümünü yansıtmaya özen göstererek çizmeleri isteniyor. Bu çizim hangi sanat kuramına karşılık gelir?

   • AA) Taklit olarak sanat
   • BB) Sezgi olarak sanat
   • CC) Oyun olarak sanat
   • DD) Zanaat olarak sanat
   • EE) Yaratım olarak sanat
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Taklit olarak sanat

   Nesneyi gerçekte göründüğü gibi yansıtmak, sanatı gerçekliğin yansıması sayan taklit olarak sanat kuramına karşılık gelir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

7. Kolay

   7Ders kitabına göre 18. yüzyılda yolları ayrılan sanat ile zanaat arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Sanatın yalnızca zengin kişilerce yapılabilmesi
   • BB) Zanaatın belirli bir kullanım amacına hizmet etmek için yapılması
   • CC) Zanaat ürünlerinin hiçbir zaman güzel olmaması
   • DD) Sanatın belirli kurallar ezberlenerek öğrenilmesi
   • EE) Zanaatın yalnızca makinelerle üretilmesi
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Zanaatın belirli bir kullanım amacına hizmet etmek için yapılması

   Zanaat belirli bir amaca hizmet etmek için yapılır; sanatın ise genellikle doğrudan kullanıma yönelik bir ürün ortaya koyma amacı yoktur. Zanaat ürünleri de güzel olabilir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

8. Kolay

   8Bir filozofa göre insanların duyusal algıları ortak temellere dayandığı için güzellik konusunda ortak estetik yargılara varılabilir. Bu görüş hangi filozofa aittir?

   • AA) Hobbes
   • BB) Schiller
   • CC) Aristoteles
   • DD) Croce
   • EE) Baumgarten
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Baumgarten

   Ortak estetik yargıyı ortak duyusal temellere dayandırarak mümkün gören filozof Baumgarten'dir. Croce ise estetik yargıları tamamen öznel sayar.

   Hata mı var? Düzeltme öner

9. Kolay

   9Ders kitabına göre güzellik problemi kapsamında sorgulanan iki konu aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

   • AA) Güzelliğin fiyatı ve satışı
   • BB) Güzelliğin tarihi ve coğrafyası
   • CC) Güzelliğin fayda ve zararı
   • DD) Güzelliğin ne olduğu ve kaynağı
   • EE) Güzelliğin yasası ve cezası
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Güzelliğin ne olduğu ve kaynağı

   Güzellik problemi kapsamında güzelliğin ne olduğu ve kaynağı sorgulanır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

10. Kolay

    10Felsefe dergisinin estetik sayısında öne çıkan problemler listeleniyor. Aşağıdakilerden hangisi bu listeye yazılabilecek estetik ve sanat felsefesi problemlerinden biridir?

    • AA) İnsan her şeyi kesin olarak bilebilir mi?
    • BB) Devletin kaynağı ve meşruiyeti nedir?
    • CC) Bir eser hakkında ortak estetik yargıya varılabilir mi?
    • DD) Herkes için geçerli bir ahlak yasası var mıdır?
    • EE) Varlığın ana maddesi su mudur, ateş midir?
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Bir eser hakkında ortak estetik yargıya varılabilir mi?

    Estetik ve sanat felsefesi sanatın ne olduğunu, güzelliğin ne olduğunu ve ortak estetik yargıların mümkün olup olmadığını tartışır. Kesin bilginin imkânı bilgi felsefesinin problemidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

11. Kolay

    11Ders kitabına göre “Sanat nedir?” sorusuna verilen cevaplar farklı olsa da sanat genel olarak nasıl ele alınır?

    • AA) Yalnızca gündelik eşyalar üretmeye yarayan bir teknik olarak
    • BB) Güzeli ortaya koyan ya da çıkar gözetmeden kendisi için yapılan bir etkinlik olarak
    • CC) Bilimsel bilgiyi deney ve gözlemle kanıtlayan bir yöntem olarak
    • DD) Yalnızca para kazanmak amacıyla yapılan sıradan bir meslek olarak
    • EE) Toplumun yazılı kurallarını belirleyen resmî bir kurum olarak
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Güzeli ortaya koyan ya da çıkar gözetmeden kendisi için yapılan bir etkinlik olarak

    Ders kitabına göre sanat genel olarak güzeli ortaya koyma, duyguları ifade etme ya da herhangi bir çıkar gözetmeksizin yalnızca kendisi için yapılan bir etkinlik olarak ele alınır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

12. Kolay

    12Güzellik problemiyle ilgili bir etkinlikte öğrenciler, bir varlığı güzel kılan özellikleri “içsel” ve “dışsal” diye iki sütunda grupluyor. Örnek olarak verilen “simetri” hangi sütuna yazılmalıdır?

    • AA) Ahlaki özellikler
    • BB) Dışsal özellikler
    • CC) İçsel özellikler
    • DD) Toplumsal özellikler
    • EE) Bilimsel özellikler
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Dışsal özellikler

    Etkinlikte “anlam” içsel, “simetri” ise dışsal özelliklere örnek olarak verilmiştir. Simetri, eserin görünen biçimiyle ilgilidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

13. Kolay

    13Bir haber sitesinde, yapay zekâya yazdırılan bir romanın edebiyat ödülüne aday gösterilip gösterilemeyeceği tartışılıyor. Bu tartışma estetik ve sanat felsefesinin hangi problemiyle doğrudan ilgilidir?

    • AA) Varlığın var olup olmadığı problemi
    • BB) Evrensel ahlak yasası problemi
    • CC) Sanatın ne olduğu problemi
    • DD) Devletin meşruiyeti problemi
    • EE) Bilginin kaynağı problemi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Sanatın ne olduğu problemi

    Yapay zekâ ile üretilen bir eserin sanat sayılıp sayılmayacağı, sanatın tanımını sorgulayan sanatın ne olduğu problemine aittir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

14. Kolay

    14Aynı uygulamanın ikinci adımında öğrencilerden aynı nesneyi gerçek görünümüne göre değil, zihinlerinde canlandırdıkları biçimiyle çizmeleri isteniyor. Bu çizim hangi sanat kuramına karşılık gelir?

    • AA) Zanaat olarak sanat
    • BB) Kopya olarak sanat
    • CC) Oyun olarak sanat
    • DD) Taklit olarak sanat
    • EE) Yaratım olarak sanat
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Yaratım olarak sanat

    Dış dünyayı değil sanatçının iç dünyasını ve hayal gücünü yansıtan çizim, yaratım olarak sanat kuramına karşılık gelir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

15. Kolay

    15Bir roman, şarkı ya da film için “güzel” ya da “güzel değil” yargısında bulunuruz. Ders kitabına göre estetik değer yargıları genellikle hangi kavram üzerinden oluşur?

    • AA) Fayda
    • BB) Ödev
    • CC) Güzellik
    • DD) Doğruluk
    • EE) Erdem
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Güzellik

    Estetik değer yargıları genellikle güzellik üzerinden oluşur; bu yüzden güzellik kavramı estetiğin merkezinde yer alır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

16. Kolay

    16Bir filozof “Güzel nedir?” sorusuna “Mutluluk veren ifadedir.” cevabını vermiştir. Bu tanım hangi filozofa aittir?

    • AA) Benedetto Croce
    • BB) Platon
    • CC) Aristoteles
    • DD) Baumgarten
    • EE) Immanuel Kant
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Benedetto Croce

    Güzeli mutluluk veren ifade olarak tanımlayan Croce'dir. Aristoteles düzen, oran ve sınırlılığı; Kant ise karşılık beklemeden hoşa gitmeyi öne çıkarır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

17. Kolay

    17İlk Çağ'da bir düşünür sanatı, kurallarla uygulanan bir zanaat olarak görür. Yüzyıllar sonra yaşayan başka bir düşünür ise sanatı zanaattan ayırır ve herhangi bir çıkar gözetmeden yalnızca kendisi için yapılan bir etkinlik sayar. Ders kitabına göre filozofların “Sanat nedir?” sorusuna böyle farklı cevaplar vermesinin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Filozofların sanat eserlerini hiç incelemeden görüş bildirmiş olması
    • BB) Filozofların soruyu yaşadıkları dönemin koşullarına göre ele alması
    • CC) Sanatın yalnızca 18. yüzyıldan sonra ortaya çıkan bir etkinlik olması
    • DD) Sanat üzerine düşünmenin felsefenin konuları arasında sayılmaması
    • EE) Filozofların güzelliği doğada değil, yalnızca sanatta aramış olması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Filozofların soruyu yaşadıkları dönemin koşullarına göre ele alması

    Kitaba göre sanatın tanımına, anlamına ve işlevine ilişkin görüşler uygarlıklara ve zamana göre değişir; filozoflar da “Sanat nedir?” sorusuna yaşadıkları dönemin koşullarına göre farklı cevaplar vermiştir. Sanat tarihin her döneminde vardır ve felsefenin konusudur; farklılık bunlardan kaynaklanmaz.

    Hata mı var? Düzeltme öner

18. Kolay

    18Bir öğrenci, sanat kavramının tarih içindeki değişimini üç kartla özetliyor: I. Sanat ile zanaatın yolları ayrılır. II. Sanat, pratik kurallarla belirlenmiş bir zanaatı uygulama olarak anlaşılır. III. Matematik ve astronomi gibi bilimlerin eklenmesiyle sanatın alanı genişler. Bu kartların tarih sırasına göre doğru dizilişi aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) I – II – III
    • BB) I – III – II
    • CC) II – I – III
    • DD) II – III – I
    • EE) III – II – I
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) II – III – I

    İlk Çağ'da “ars” ve “tekhne” sözcükleri pratik kurallarla belirlenmiş bir zanaatı uygulama anlamında kullanılmıştır (II). Orta Çağ'da buna matematik ve astronomi gibi bilimler eklenerek sanatın alanı genişletilmiştir (III). 18. yüzyılda çağdaş sanat anlayışının ortaya çıkmasıyla sanat ile zanaatın yolları ayrılmıştır (I).

    Hata mı var? Düzeltme öner

19. Orta

    19Aynı filmden çıkan iki arkadaştan biri filmi başyapıt, diğeri sıkıcı buluyor. Tartışma uzayınca biri şöyle diyor: "Kimse haklı ya da haksız değil. Bir eserin güzel olup olmadığı tamamen onu yaşayan kişinin iç dünyasına bağlıdır; herkesi bağlayan bir estetik yargı olamaz." Bu düşünce, ortak estetik yargıların imkânı konusunda hangi filozofun görüşüyle örtüşür?

    • AA) Kant
    • BB) Platon
    • CC) Baumgarten
    • DD) Aristoteles
    • EE) Croce
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Croce

    Croce'ye göre estetik yargılar tamamen özneldir; bu yüzden ortak bir estetik yargı mümkün değildir. Kant da güzellik yargısının duyguya dayandığını kabul eder; ancak bu çıkarsız beğeninin herkes tarafından paylaşılabileceğini, yani ortak estetik yargının mümkün olduğunu savunur.

    Hata mı var? Düzeltme öner

20. Orta

    20Bir resim yarışmasında jüri üyelerinden biri tek bir ölçüte bakıyor: Ressam meyve tabağını, ışığı ve gölgeyi ne kadar aslına uygun aktarmışsa eser o kadar başarılıdır. Ona göre tabloya bakan kişi meyveleri gerçek sanmalıdır. Jüri üyesinin ölçütü hangi sanat kuramına dayanır?

    • AA) Yaratım olarak sanat
    • BB) Taklit olarak sanat
    • CC) Oyun olarak sanat
    • DD) Fayda olarak sanat
    • EE) İletişim olarak sanat
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Taklit olarak sanat

    Taklit kuramına göre sanat gerçekliğin yansımasıdır; gerçekliği ne kadar iyi yansıtırsa eser o kadar başarılıdır. Yaratım kuramı da sanatçının ustalığını önemser; fakat ölçütü dış gerçekliğe benzerlik değil, sanatçının iç dünyasının özgün dışa vurumudur.

    Hata mı var? Düzeltme öner