10. Sınıf Ortak Türk Tarihi · Türk Dünyasının Ortak Manevi ve Kültürel Mirasları
Türk Halklarının Ortak Manevi Değerleri
- Nevruz
- On İki Hayvanlı Türk Takvimi
- Kâşgarlı Mahmut
- halay
- yallı
- Gobustan
Türk halklarının ortak manevi değerleri nelerdir?
Türk halklarının ortak manevi değerleri, başta Nevruz bayramı, On İki Hayvanlı Türk Takvimi ve halk oyunları olmak üzere Türk topluluklarını birleştiren kültür ögeleridir. Nevruz, Doğu Türkistan'dan Balkanlar'a kadar Nevruz, Novruz, Nauruz ve Nooruz adlarıyla kutlanan en eski bahar bayramlarındandır; 21 Mart'tan başlayarak birkaç gün sürer, baharın gelişi ve yılbaşı sayılır. On İki Hayvanlı Türk Takvimi Hunlardan beri kullanılır ve Kök Türk yazıtlarında da geçer; Kültigin Yazıtı'nda Kültigin'in koyun yılında öldüğü yazılıdır. Takvimde yıllar sıçan, öküz, pars, tavşan, timsah, yılan, at, koyun, maymun, tavuk, köpek ve domuz adlarını taşır; on iki yıl bitince yeniden sıçan yılına dönülür. Kâşgarlı Mahmut'a göre bir Türk hakanı geçmiş bir savaşın yılını karıştırınca tarihler kolay hesaplansın diye yıllara hayvan adları verilmiştir. Halk oyunlarında Anadolu'da halay, Azerbaycan'da yallı, Kırım'da kaytarma, Kazak ve Kırgızlarda kara corga oynanır.
Türk Halklarının Ortak Manevi Değerleri: konu anlatımı ve özeti
Türk halklarını birleştiren değerlerden biri ortak bayramları, takvimleri ve halk oyunlarıdır. Bu konu Nevruz'u, On İki Hayvanlı Türk Takvimi'ni ve ortak halk oyunlarını anlatır.
- Nevruz: Doğu Türkistan'dan Balkanlar'a kadar Nevruz, Novruz, Nauruz, Nooruz adlarıyla kutlanan en eski bahar bayramlarındandır. 21 Mart'tan başlayarak birkaç gün sürer; baharın gelişi ve yılbaşı olarak kabul edilir.
- Edebiyatta Nevruz: Kâşgarlı Mahmut'un Dîvânu Lugâti't-Türk'ünde ve Şehriyar'ın "Heyder Baba'ya Selam" şiirinde Nevruz anlatılır.
- On İki Hayvanlı Türk Takvimi: Hunlardan beri kullanılır; Kök Türk yazıtlarında da geçer. Kültigin Yazıtı'nda Kültigin'in koyun yılında öldüğü yazılıdır.
- Takvimin sırası: Sıçan, öküz, pars, tavşan, timsah (ulu), yılan, at, koyun, maymun, tavuk, köpek, domuz. On iki yıl bitince yeniden sıçan yılına dönülür.
- Takvimin doğuşu: Kâşgarlı Mahmut'a göre bir Türk hakanı geçmiş bir savaşın yılını karıştırınca, tarihler kolay hesaplansın diye yıllara hayvan adları verildi.
- Halk oyunları: Anadolu'da halay, Azerbaycan'da yallı, Kırım'da kaytarma, Kazak ve Kırgızlarda kara corga oynanır. Yallıya benzeyen dans figürleri Gobustan kayalarında görülür; Zeybek de Orta Asya oyunlarına benzer.
Unutma: Nevruz ve On İki Hayvanlı Takvim, Türk dünyasında bugün de yaşayan ortak zaman anlayışının iki parçasıdır.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
- On İki Hayvanlı Takvim'deki hayvanları sırayla yaz ve bir tekerleme hâline getir.
- Nevruz'un kutlandığı beş ülkeyi say.
- Dört halk oyununu ve oynandığı yeri eşleştir: halay (Anadolu), yallı (Azerbaycan), kaytarma (Kırım), kara corga (Kazak-Kırgız).
Günlük hayattan: Nevruz'da ateş üzerinden atlama ve yumurta boyama gibi gelenekler Anadolu'nun pek çok yerinde hâlâ yaşar. Aynı günlerde Bakü'de ve Almatı'da da benzer şenlikler yapılır.
Sık yapılan hata: On İki Hayvanlı Takvim'i Türklerin yalnız eski çağlarda kullandığı bir takvim sanmak. Kitaba göre bu takvim bugün de Orta Asya, Sibirya, İdil-Ural ve Kafkasya Türklerinde kullanılır.
İpucu: Takvimin ilk hayvanını Kazak masalıyla hatırla: deveyi kandırıp hörgücüne çıkan sıçan güneşi ilk görür ve yılbaşı olur.
Derinleş
Kitaptaki Kazak masalını ("Yılbaşı olmak isteyen hayvanların hikâyesi") oku. Her hayvanın kendini neden birinci yıl olmaya layık gördüğünü bir tabloya yaz. Düşün: Bu masal, eski Türklerin hangi hayvanları neden değerli bulduğunu nasıl anlatıyor?
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.