11. Sınıf Kimya · Sürdürülebilirlik
Nanoteknoloji ve Sürdürülebilirlik
- yeşil hidrojen
- yenilenebilir enerji
- fermantasyon
- nanoteknoloji
- nanometre
- mikroplastik
- nanoplastik
- sürdürülebilirlik
Yeşil hidrojen ve nanoteknoloji sürdürülebilirliğe nasıl katkı sağlar?
Yeşil hidrojen ve nanoteknoloji, enerji ihtiyacını çevreye zarar vermeden karşılamaya ve yeni malzemeler üretmeye katkı sağlayarak sürdürülebilirliği destekler. Yeşil hidrojen; güneş, rüzgâr veya evsel atık gibi yenilenebilir kaynaklarla üretilen hidrojendir ve yanmasında yüksek enerji açığa çıkar, ürün yalnızca su buharıdır: H2(g) + 1/2O2(g) → H2O(g). Doğal gazdan üretilen gri hidrojen ve kömürden üretilen kahverengi hidrojen ise CO2 salınımına yol açar. Pembe hidrojen ise nükleer enerjiyle suyun elektrolizinden elde edilir. Evsel atıklardaki organik maddeler mikroorganizmaların fermantasyonuyla parçalanarak hidrojen üretilebilir. Nanoteknoloji, atom ve molekülleri nanometre (1 nm = 10⁻⁹ m) ölçeğinde düzenleyerek ilaç taşıma, küçük elektronik cihazlar ve yüksek kapasiteli piller gibi faydalar sağlar. Nanoparçacıkların canlılara etkileri ise tam bilinmemektedir; mikroplastik ve nanoplastikler de besin zinciri yoluyla canlılara ulaşır.
Nanoteknoloji ve Sürdürülebilirlik: konu anlatımı ve özeti
Artan enerji ihtiyacını çevreye zarar vermeden karşılamak ve yeni malzemelerin risklerini yönetmek, sürdürülebilir bir geleceğin temel sorularıdır. Bu konu yeşil hidrojen, nanoteknoloji ve mikroplastikler üzerinden kimyanın bu sorulara katkısını ele alır.
- Yeşil hidrojen; güneş, rüzgâr veya evsel atık gibi yenilenebilir kaynaklar kullanılarak üretilen hidrojendir. Yanma tepkimesi H2(g) + 1/2O2(g) → H2O(g) olup yüksek enerji açığa çıkarır ve ürün yalnızca su buharıdır.
- Hidrojen üretim yöntemine göre renklerle adlandırılır: gri hidrojen doğal gazdan, kahverengi hidrojen kömürden üretilir ve CO2 salınımına yol açar; pembe hidrojen nükleer enerjiyle suyun elektrolizinden elde edilir.
- Evsel atıklardaki organik maddeler mikroorganizmaların fermantasyonuyla parçalanarak hidrojen gazı üretilebilir; elde edilen gaz miktarı atığın türü ve miktarı, sıcaklık ve pH gibi koşullara bağlıdır.
- Nanoteknoloji, atom ve molekülleri nanometre (1 nm = 10⁻⁹ m) ölçeğinde düzenleyerek yeni malzemeler üretmektir. Sağlıkta ilaç taşıma ve görüntüleme, elektronikte küçük ve güçlü cihazlar, pillerde yüksek kapasite gibi faydalar sağlar.
- Nanoürünlerin olası zararları da vardır: nanoparçacıkların canlılara ve çevreye etkileri tam bilinmemektedir, nanokameralar gibi ürünler mahremiyet sorunları doğurabilir.
- Mikroplastik ve nanoplastikler, büyük plastiklerin güneş ışığı, dalga ve aşınma etkisiyle parçalanmasıyla ya da kozmetik ve sentetik liflerden oluşur; su, toprak ve besin zinciri yoluyla canlılara ulaşır.
Unutma: Hidrojenin yanması temiz olsa da üretimi kirletici olabilir; hidrojenin "yeşil" sayılmasını, üretiminde kullanılan enerji kaynağı belirler.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Nanoteknolojiyi anlamanın ilk adımı ölçeği hayal etmektir.
- 1 nanometre, metrenin milyarda biridir: 1 nm = 10⁻⁹ m.
- Bir saç telinin kalınlığı yaklaşık 80.000–100.000 nm'dir; nanoparçacıklar bundan on binlerce kat incedir.
- Bir maddeyi küçük parçalara böldükçe kütlesi aynı kalırken yüzey alanı büyür. Kenarı 1 cm olan bir küpü kenarı 0,5 cm olan 8 küpe bölmek toplam yüzeyi 6 cm²'den 12 cm²'ye çıkarır.
- Yüzey büyüdükçe madde çevresiyle daha çok etkileşir; nanoparçacıkların hem yararlı hem riskli olmasının nedeni budur.
Günlük hayattan: Bazı güneş kremlerinde çinko oksit ve titanyum dioksit nanoparçacıkları kullanılır; bu parçacıklar ciltte beyaz iz bırakmadan UV ışınlarını engeller.
Sık yapılan hata: "Yeşil hidrojen, rengi yeşil olan hidrojen gazıdır." Doğrusu: Hidrojen renksiz bir gazdır; renk adı yalnızca üretim yöntemini gösterir. Yeşil hidrojen yenilenebilir enerjiyle, gri hidrojen doğal gazdan üretilir.
Derinleş
Bir hafta boyunca kullandığın ürünlerde (kozmetik, tekstil, elektronik) nanomalzeme ya da mikroplastik kaynağı olabilecekleri listele. Bunlardan birini seçip yaşam döngüsünü (üretim, kullanım, atık) bir şemayla göster ve çevreye karıştığı noktaları belirle. Tartış: Yararları kanıtlanmış ama uzun vadeli etkileri tam bilinmeyen bir nanoürünün satışına izin verilmeli mi? Karar verirken hangi bilgilere ve kimlerin görüşüne ihtiyaç vardır?
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
KİM.11.3.1Evsel atıklardan fermantasyon yöntemi ile yeşil hidrojen enerjisi elde etme sürecine yönelik hipotez oluşturabilme
- a) Evsel atıklardan fermantasyon yöntemi ile yeşil hidrojen enerjisi elde etme sürecini etkileyen faktörlere yönelik araştırma soruları belirler.
- b) Yeşil hidrojen enerjisi elde etmek üzere seçilen evsel atık türünün hidrojen gazı miktarının değişimine etkisine yönelik neden-sonuç ilişkilerini belirler.
- c) Neden-sonuç ilişkilerini araştırabilmek için yeşil hidrojen gazı eldesine yönelik bağımlı-bağımsız değişkenleri ve kontrol değişkenlerini belirler.
- d) Hidrojen gazı miktarının değişimine neden olan faktörlere yönelik önermeler sunar.
KİM.11.3.2Nanoteknolojik ürünlerin seçimine yönelik eleştirel düşünebilme
- a) Nanoteknolojik ürünlerin potansiyel faydalarını ve olası zararlarını sorgular.
KİM.11.3.3Mikroplastik ve nanoplastiklerin etkilerini sorgulayabilme
- c) Mikroplastik ve nanoplastiklerin çevre, sağlık, gıda, enerji, malzeme bilimi, kozmetik ve kişisel bakıma etkileri hakkında bilgi toplar.
- d) Topladığı bilgileri kullanarak mikroplastik ve nanoplastiklerin çevre, sağlık, gıda, enerji, malzeme bilimi, kozmetik ve kişisel bakıma etkilerine ilişkin çıkarımlar yapar
Bu konuda neler var?
- Yeşil Hidrojen Enerjisi
- Evsel Atıklardan Fermantasyonla Yeşil Hidrojen Enerjisi Üretiminde Hidrojen Gazı Miktarına Etki Eden Faktörler
- Nanoteknolojik Ürünlerin Potansiyel Faydaları ve Olası Zararları
- Mikroplastik ve Nanoplastikler
- Mikroplastik ve Nanoplastiklerin Oluşumu
- Mikroplastik ve Nanoplastiklerin Etkileri
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Bir belediye meclisi, dizel otobüslerin yerine hidrojen yakıtlı otobüsler almayı tartışıyor. Meclis üyelerinden Hakan, hidrojenin oksijenle tepkimesinde otobüsün egzozundan havaya hangi maddenin salınacağını soruyor. Hidrojenin oksijenle tepkimesinde oluşan tek ürün hangisidir?
- A) Karbon dioksit
- B) Karbon monoksit
- C) Kükürt dioksit
- D) Su buharı
- E) Metan
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Su buharı
2H₂ + O₂ → 2H₂O tepkimesinde tepkenlerde karbon ve kükürt bulunmadığından tek ürün sudur. CO₂ beklemek, hidrojeni karbon içeren fosil yakıtlarla karıştırmaktan kaynaklanır; hidrojenin üretim yöntemine göre CO₂ salınabilir ama yanma ürünü yalnızca sudur.
Kolay
2Bir nükleer santral, elektrik talebinin düştüğü gece saatlerinde ürettiği elektriğin bir kısmını suyun elektrolizinde kullanmaya başlıyor. Elde edilen hidrojen depolanıp sanayide kullanılıyor. Bu yöntemle üretilen hidrojen hangi renk koduyla adlandırılır?
- A) Yeşil
- B) Gri
- C) Mavi
- D) Pembe
- E) Kahverengi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Pembe
Nükleer enerjiyle sağlanan elektrikle suyun elektrolizinden elde edilen hidrojene pembe hidrojen denir. Üretimde doğrudan CO₂ salınmadığı için bunu yeşil sanmak yaygın bir yanılgıdır; yeşil kodu yalnızca yenilenebilir kaynaklarla yapılan üretim için kullanılır.
Kolay
3Rüzgârı bol bir ilçede belediye, rüzgâr türbinlerinden elde ettiği elektrikle suyu elektroliz eden bir tesis kuruyor. Tesiste üretilen hidrojen, şehir otobüslerinde yakıt olarak kullanılacak. Bu tesiste üretilen hidrojen hangi renk koduyla adlandırılır?
- A) Gri; hidrojen doğal gazdan elde edilir
- B) Mavi; açığa çıkan CO₂ yakalanıp depolanır
- C) Pembe; elektroliz nükleer enerjiyle yapılır
- D) Yeşil; elektroliz yenilenebilir enerjiyle yapılır
- E) Kahverengi; hidrojen linyitten elde edilir
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yeşil; elektroliz yenilenebilir enerjiyle yapılır
Suyun elektrolizinde kullanılan elektrik rüzgâr gibi yenilenebilir bir kaynaktan geldiğinde üretim sırasında sera gazı salınmaz; bu hidrojene yeşil hidrojen denir. Pembe hidrojen de elektrolizle üretilir, ancak elektrik nükleer santralden gelir; elektroliz yöntemini görüp enerji kaynağını gözden kaçırmak bu iki kodu karıştırmaya yol açar.
Kolay
4Bir tekstil firması, liflerinin yüzeyi 1–100 nanometre boyutundaki parçacıklarla kaplanmış bir kumaş üretiyor. Bu kumaşın üzerine dökülen çay ve meyve suyu damlaları kumaşa işlemeden boncuk gibi yuvarlanıp akıyor. Bu kumaşın üretiminde yararlanılan teknoloji alanını en iyi tanımlayan hangisidir?
- A) Büyük plastik atıkları yakarak enerji ve kül elde etmek
- B) Metalleri yüksek sıcaklıkta eritip büyük bloklar hâlinde dökmek
- C) Kumaş liflerini kimyasal boyalarla kalıcı olarak renklendirmek
- D) Maddeyi nanometre ölçeğinde düzenleyip yeni özellikli malzemeler üretmek
- E) Kömürü gazlaştırarak yakıt olarak kullanılacak hidrojen üretmek
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Maddeyi nanometre ölçeğinde düzenleyip yeni özellikli malzemeler üretmek
Nanoteknoloji, atom ve molekülleri nanometre (10⁻⁹ m) ölçeğinde düzenleyerek, aynı maddenin büyük parçalarında görülmeyen özelliklere sahip malzemeler üretir; leke tutmayan kumaş buna örnektir. Kumaşın boyanması gibi işlemler maddenin yapısını nanometre ölçeğinde düzenlemediği için nanoteknoloji sayılmaz.
Kolay
5Okulun bilim kulübü, evsel atıkları kapalı bir kapta bekleterek hidrojen gazı elde etmeye çalışıyor. Öğretmenleri, atıktaki organik maddelerin parçalanarak gaz oluşmasını sağlayan canlıların kapta bulunması gerektiğini söylüyor. Bu süreçte organik maddeleri parçalayan canlılar hangileridir?
- A) Kara hayvanları
- B) Yeşil bitkiler
- C) Böceklerin larvaları
- D) Mikroorganizmalar
- E) Su yosunlarının kökleri
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Mikroorganizmalar
Fermantasyonda evsel atıklardaki organik maddeleri mikroorganizmalar parçalar ve bu sırada hidrojen gazı oluşabilir. Yeşil bitkiler fotosentez yapar, fermantasyonun parçalayıcısı değildir.
Kolay
6Ders kitabında “Evrende en yaygın element olmasına rağmen dünyada serbest hâlde hidrojen gazına nadiren rastlanır.” ifadesi yer alıyor. Buna göre hidrojen enerjisi kullanmak için hidrojenin üretilmesinin gerekmesinin nedeni hangisidir?
- A) Hidrojen havadan ağır olduğu için yer altında birikir.
- B) Dünyadaki hidrojenin büyük bölümü diğer elementlerle bileşikler hâlinde bulunur.
- C) Hidrojen yanıcı olmadığı için doğada saf hâlde kalır.
- D) Hidrojen yalnız uzayda bulunur, dünyada hiç yoktur.
- E) Hidrojen kokulu bir gaz olduğu için doğada fark edilmez.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Dünyadaki hidrojenin büyük bölümü diğer elementlerle bileşikler hâlinde bulunur.
Dünyadaki hidrojen çoğunlukla su gibi bileşiklerin yapısında bulunduğundan serbest hidrojen gazı elde etmek için üretim gerekir. Hidrojenin dünyada hiç olmadığı ifadesi yanlıştır; az bulunan, serbest hâldeki hidrojendir.
Kolay
7Hidrojen, üretim yöntemine göre renklerle adlandırılır. Bir öğrenci bu adlandırmaları üretim kaynaklarıyla eşleştiriyor. Öğrencinin yaptığı eşleştirmelerden hangisi doğrudur?
- A) Kahverengi hidrojen – nükleer enerji
- B) Gri hidrojen – rüzgâr enerjisi
- C) Yeşil hidrojen – doğal gaz
- D) Pembe hidrojen – kömür
- E) Gri hidrojen – doğal gaz
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Gri hidrojen – doğal gaz
Gri hidrojen doğal gazdan üretilir. Kahverengi hidrojen kömürden, pembe hidrojen nükleer enerjiyle suyun elektrolizinden elde edilir; diğer eşleştirmeler bu nedenle yanlıştır.
Kolay
8Hidrojen gazı oksijenle yandığında yüksek miktarda enerji açığa çıkar ve bu nedenle yakıt olarak kullanılabilir. Hidrojen gazının yanma tepkimesini doğru gösteren denklem hangisidir?
- A) 2H₂O(g) → 2H₂(g) + O₂(g)
- B) H₂(g) + O₂(g) → H₂O₂(g) + CO₂(g)
- C) H₂(g) + 1/2O₂(g) → H₂O(g)
- D) H₂(g) + C(k) → CH₂(g)
- E) H₂(g) + 1/2O₂(g) → H₂O(g) + CO₂(g)
Cevabı göster
Doğru cevap: C) H₂(g) + 1/2O₂(g) → H₂O(g)
Hidrojen oksijenle yanınca ürün yalnız su buharıdır: H₂(g) + 1/2O₂(g) → H₂O(g). Ürünlere CO₂ yazmak, hidrojenin karbon içermediğini gözden kaçırmaktır.
Kolay
9Bir öğrenci, enerji kaynaklarını yenilenebilir ve yenilenemez olarak iki gruba ayırıyor. Elinde kömür, petrol, doğal gaz, linyit ve güneş enerjisinin yazılı olduğu kartlar var. Bu kartlardan hangisi yenilenebilir enerji kaynağı grubuna konmalıdır?
- A) Petrol
- B) Doğal gaz
- C) Kömür
- D) Linyit
- E) Güneş enerjisi
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Güneş enerjisi
Güneş enerjisi tükenmeyen ve sürekli yenilenen bir kaynaktır. Kömür, petrol, doğal gaz ve linyit ise sınırlı olan yenilenemez fosil kaynaklardır.
Kolay
10Bir belediye, mahallelerden toplanan meyve ve sebze artıklarını bir tesiste mikroorganizmalar yardımıyla fermantasyona uğratarak hidrojen gazı üretiyor. Bu yöntemle elde edilen hidrojen, üretim kaynağına göre nasıl adlandırılır?
- A) Gri hidrojen
- B) Fosil hidrojen
- C) Yeşil hidrojen
- D) Pembe hidrojen
- E) Kahverengi hidrojen
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yeşil hidrojen
Evsel atık gibi yenilenebilir kaynaklardan üretilen hidrojene yeşil hidrojen denir. Gri hidrojen doğal gazdan elde edildiği için bu tesise uymaz.
Kolay
11Defne, mikroplastiklerin kaynaklarını araştıran bir sunum hazırlıyor. Listesine olası kaynakları yazıyor. Bu kaynaklardan hangisi mikroplastik oluşumuna yol açmaz?
- A) Sentetik kumaşlardan kopan lifler
- B) Plastik şişelerin güneş ışığında aşınması
- C) Denizdeki plastik poşetlerin dalgalarla parçalanması
- D) Cam şişelerin kırılarak küçük parçalara ayrılması
- E) Kozmetik ürünlere eklenen plastik boncuklar
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Cam şişelerin kırılarak küçük parçalara ayrılması
Mikroplastikler plastik maddelerden oluşur; cam plastik olmadığı için cam kırıkları mikroplastik değildir. Sentetik lifler ve kozmetik boncuklar ise plastik kökenlidir.
Kolay
12Nanoteknoloji, atom ve molekülleri nanometre ölçeğinde düzenleyerek yeni malzemeler üretmeyi amaçlar. Bir öğrenci farklı boyutlardaki yapıların listesini hazırlıyor. Aşağıdaki boyutlardan hangisi nanoteknolojinin çalıştığı ölçeğe uygundur?
- A) 50 milimetre
- B) 0,5 metre
- C) 2 santimetre
- D) 5 milimetre
- E) 50 nanometre
Cevabı göster
Doğru cevap: E) 50 nanometre
Nanoteknoloji nanometre (10⁻⁹ m) ölçeğindeki yapılarla çalışır; 50 nm bu ölçektedir. Milimetre ve santimetre ölçeğindeki yapılar gözle görülebilecek kadar büyüktür.
Kolay
13Ders kitabında şu ifade yer alıyor: “Nüfusun artması, enerji ihtiyacındaki artış ve fosil yakıtların aşırı kullanımı sera gazlarını artırarak bir küresel soruna neden olmaktadır.” Metne göre fosil yakıtların aşırı kullanımının yol açtığı bu sorun hangisidir?
- A) Işık kirliliği
- B) Toprak erozyonu
- C) Küresel ısınma
- D) Ozon tabakasında incelme
- E) Ses kirliliği
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Küresel ısınma
Metinde sera gazlarının artışının küresel ısınmaya yol açtığı vurgulanır. Ozon tabakasındaki incelme başka maddelerle ilişkili ayrı bir çevre sorunudur.
Kolay
14Mehmet, hidrojen gazının özellikleriyle ilgili bir poster hazırlıyor. Posterine hidrojenle ilgili beş bilgi yazıyor. Bu bilgilerden hangisi yanlıştır?
- A) Saf hidrojen gazı havadan ağırdır.
- B) Hidrojen gazı kokusuzdur.
- C) Hidrojen gazı yanıcıdır.
- D) Hidrojen gazı renksizdir.
- E) Hidrojen yakıt hücrelerinde kullanılır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Saf hidrojen gazı havadan ağırdır.
Saf hidrojen renksiz, kokusuz, yanıcı ve havadan oldukça hafif bir gazdır; havadan ağır olduğu bilgisi yanlıştır. Yakıt hücreleri hidrojenin kullanım alanları arasında yer alır.
Kolay
15Denizlerde plankton ve küçük balıklar suda asılı duran mikroplastikleri besin sanarak yutabiliyor. Bu canlılar daha büyük balıklara, büyük balıklar da insanlara besin oluyor. Bu bilgiler mikroplastiklerin insana hangi yolla ulaşabileceğini gösterir?
- A) Besin zinciri
- B) Solunum yoluyla havadan
- C) Fotosentez
- D) Toprak erozyonu
- E) Güneş ışığının etkisi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Besin zinciri
Metinde mikroplastiğin plankton ve balıklardan insana besinlerle aktarıldığı anlatılır; bu besin zinciri yoludur. Güneş ışığı plastiklerin parçalanmasında etkilidir ama insana taşınma yolu değildir.
Kolay
16Bir hastanede kanser tedavisi gören hastalar için geliştirilen yeni bir yöntemde, ilaç molekülleri çok küçük taşıyıcı parçacıklara yüklenerek hastalıklı dokuya ulaştırılıyor. Bu uygulama nanoteknolojinin hangi faydasına örnektir?
- A) Ulaşımda yakıt tasarrufu
- B) Sağlıkta ilaç taşıma
- C) Pillerde kapasite artırma
- D) Tarımda verim artırma
- E) Elektronikte cihaz küçültme
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sağlıkta ilaç taşıma
Nanoteknolojinin sağlık alanındaki faydalarından biri ilaçların nanoparçacıklarla hedef dokuya taşınmasıdır. Cihaz küçültme de bir nanoteknoloji faydasıdır ama elektronik alanına aittir.
Kolay
17Bir grup öğrenci, evsel atıklardan fermantasyonla hidrojen gazı elde ediyor. Üç özdeş kaba eşit kütlede patates kabuğu koyuyor, kapların pH değerini aynı ayarlıyor ve kapları sırasıyla 25 °C, 35 °C ve 45 °C sıcaklıktaki ortamlarda bekletiyor. Bir hafta sonra her kapta toplanan hidrojen gazının hacmini ölçüyor. Bu deneyin bağımlı değişkeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kaplarda toplanan hidrojen gazının hacmi
- B) Kapların bekletildiği ortamın sıcaklığı
- C) Kaplara konan patates kabuğunun kütlesi
- D) Fermantasyon ortamının pH değeri
- E) Deneyde kullanılan evsel atığın türü
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kaplarda toplanan hidrojen gazının hacmi
Bağımlı değişken, deneyde ölçülen ve bağımsız değişkene bağlı olarak değişmesi beklenen niceliktir; burada kaplarda toplanan hidrojen gazının hacmidir. Öğrencilerin bilerek değiştirdiği ortam sıcaklığı bağımsız değişkendir. Atığın türü (patates kabuğu), kütlesi ve ortamın pH değeri bütün kaplarda aynı tutulduğundan kontrol değişkenleridir.
Kolay
18Hidrojen yakıt hücreli otobüslerin bakımının yapıldığı kapalı bir garajda, olası hidrojen kaçaklarını algılayan sensörler zemine değil tavana yakın noktalara yerleştiriliyor. Sensörlerin tavana yakın yerleştirilmesi, hidrojen gazının hangi özelliğine dayanır?
- A) Renksiz bir gaz olmasına
- B) Kokusuz bir gaz olmasına
- C) Yanıcı bir gaz olmasına
- D) Havadan hafif bir gaz olmasına
- E) Yandığında su buharı oluşturmasına
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Havadan hafif bir gaz olmasına
Saf hidrojen havadan oldukça hafif bir gazdır; kapalı bir ortamda sızan hidrojen yükselerek tavana yakın bölgede toplanır. Bu nedenle sensörler tavana yakın yerleştirilir. Hidrojenin renksiz ve kokusuz olması kaçağın duyularla fark edilememesini, yani sensöre neden gerek duyulduğunu açıklar; yanıcı olması ise kaçağın neden tehlikeli olduğunu açıklar. Bu özellikler sensörün yerini belirlemez.
Orta
19Esra, bir yüz temizleme jelinin etiketinde "polietilen mikro boncuklar" ifadesini görüyor. Araştırınca bu boncukların kozmetik ürüne katılmak üzere doğrudan küçük boyutta üretildiğini öğreniyor; denizdeki plastik şişelerin güneş ve dalgayla parçalanıp ufalanmasının ise başka bir kaynak olduğunu okuyor. Jeldeki mikro boncuklar hangi gruba girer?
- A) İkincil mikroplastik
- B) Nanosensör
- C) Biyobozunur polimer
- D) Doğal mineral tozu
- E) Birincil mikroplastik
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Birincil mikroplastik
Doğrudan küçük boyutta üretilip ürünlere katılan plastik parçacıklar birincil mikroplastiktir. Büyük plastiklerin güneş, dalga ve aşınmayla parçalanmasından oluşanlar ise ikincil mikroplastiktir; iki kaynağı karıştırmak en sık yapılan hatadır.
Orta
20Bir okulun bilim kulübü, kantinden toplanan evsel atıklarla küçük bir biyoreaktörde fermantasyon yoluyla hidrojen gazı üretiyor. Üç grup ayrı deneyler yapıyor: birinci grup atığın türünü (meyve kabuğu, ekmek artığı), ikinci grup ortamın sıcaklığını, üçüncü grup ortamın pH'sini değiştiriyor; öteki koşullar her deneyde sabit tutuluyor. Elde edilen hidrojen gazı miktarını I. atığın türü, II. ortamın sıcaklığı, III. ortamın pH'si etkenlerinden hangileri etkiler?
- A) Yalnız I
- B) I ve II
- C) I ve III
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Cevabı göster
Doğru cevap: E) I, II ve III
Fermantasyonu mikroorganizmalar yapar; atığın türü besin (karbonhidrat) miktarını, sıcaklık ve pH ise mikroorganizmaların ve enzimlerinin etkinliğini belirler. Üç etken de gaz miktarını değiştirir; yalnızca atık türünün önemli olduğunu düşünmek, sürecin canlılar tarafından yürütüldüğünü gözden kaçırmaktır.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.