11. Sınıf Kimya · Çeşitlilik

Çözünürlük Dengesi

çözünürlük çarpımı
Kçç
molar çözünürlük
ortak iyon etkisi
doymuş çözelti
Le Chatelier ilkesi

Çözünürlük dengesi ve çözünürlük çarpımı nedir?

Çözünürlük dengesi, suda az çözünen bir tuzun doymuş çözeltisinde katı ile çözeltideki iyonlar arasında kurulan dinamik dengedir. Bu dengenin sabitine çözünürlük çarpımı (Kçç) denir; AgCl(k) ⇌ Ag+(suda) + Cl−(suda) dengesinde katı yazılmaz ve Kçç = [Ag+][Cl−] olur. Molar çözünürlük s ile gösterilir; AgCl gibi 1:1 tuzlarda Kçç = s², CaF2 gibi MX2 tipindeki tuzlarda Kçç = 4s³ olur. Örneğin Kçç = 3,2 · 10⁻⁸ olan MX2 tipi tuzda s = 2 · 10⁻³ mol/L bulunur. Çözünmesi endotermik olan tuzlarda sıcaklık artınca çözünürlük ve Kçç artar. Ortak iyon etkisiyle denge Le Chatelier ilkesine göre katı yönüne kayar ve çözünürlük azalır; Kçç = 1,6 · 10⁻¹⁰ olan AgCl'nin 0,1 M NaCl çözeltisindeki çözünürlüğü 1,6 · 10⁻⁹ M olur. Kçç'yi yalnızca sıcaklık değiştirir. Su ısıtıcılarındaki kireç, mağaralardaki sarkıt ve dikitler ile diş çürükleri çözünürlük dengesiyle ilgilidir.

Çözünürlük Dengesi: konu anlatımı ve özeti

Su ısıtıcılarında biriken kireç, mağaralardaki sarkıt ve dikitler ya da diş çürükleri, suda az çözünen tuzların çözünme ve çökme dengesiyle ilgilidir. Bu dengeyi çözünürlük çarpımı adı verilen bir sabitle inceleriz.

Suda az çözünen bir tuzun doymuş çözeltisinde, katı ile çözeltideki iyonlar arasında dinamik denge vardır: AgCl(k) ⇌ Ag+(suda) + Cl−(suda).
Bu dengenin sabitine çözünürlük çarpımı (Kçç) denir. Katı yazılmaz: AgCl için Kçç = [Ag+][Cl−].
Tuzun molar çözünürlüğü s ile gösterilir. AgCl gibi 1:1 tuzlarda Kçç = s². MX2 tipinde bir tuzda (örneğin CaF2 ⇌ Ca²⁺ + 2F−) Kçç = s · (2s)² = 4s³ olur.
Örnek: Kçç = 3,2 · 10⁻⁸ olan MX2 tipi bir tuzda 4s³ = 3,2 · 10⁻⁸, s³ = 8 · 10⁻⁹, s = 2 · 10⁻³ mol/L bulunur.
Sıcaklık: çözünmesi endotermik olan tuzlarda sıcaklık artınca çözünürlük ve Kçç artar; ekzotermik çözünmelerde ikisi de azalır.
Ortak iyon etkisi: çözeltide tuzun iyonlarından biri zaten varsa denge Le Chatelier ilkesine göre katı yönüne kayar ve çözünürlük azalır. Örnek: Kçç = 1,6 · 10⁻¹⁰ olan AgCl'nin 0,1 M NaCl çözeltisindeki çözünürlüğü s = 1,6 · 10⁻¹⁰ / 0,1 = 1,6 · 10⁻⁹ M olur.

Unutma: Ortak iyon çözünürlüğü azaltır ama Kçç'yi değiştirmez; Kçç'yi yalnızca sıcaklık değiştirir.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Çözünürlük çarpımı (Kçç) sorularını hep aynı sırayla çöz.

Tuzun suda iyonlarına ayrışma denklemini yaz: MX₂(k) ⇌ M²⁺(suda) + 2X⁻(suda).
Çözünen tuz miktarına s de; iyon derişimlerini katsayılara göre yaz: [M²⁺] = s, [X⁻] = 2s.
Kçç ifadesini kur (katı yazılmaz) ve s'yi çöz: Kçç = s · (2s)² = 4s³.

Örnek: Kçç = 4 · 10⁻¹² olan MX₂ tipi bir tuzda 4s³ = 4 · 10⁻¹², s³ = 10⁻¹², s = 1 · 10⁻⁴ mol/L.

Günlük hayattan: Su ısıtıcısının dibinde biriken kireç (CaCO₃) suda çok az çözünen bir tuzdur; sirke ya da limon tuzuyla temizlenmesi, asidin karbonat iyonlarını tüketip dengeyi çözünme yönüne kaydırmasına dayanır.

Sık yapılan hata: "Kçç değeri büyük olan tuz her zaman daha çok çözünür." Doğrusu: Bu karşılaştırma yalnızca aynı tipteki tuzlar için geçerlidir. Kçç'si 1,6 · 10⁻¹⁰ olan AgCl'nin çözünürlüğü yaklaşık 1,3 · 10⁻⁵ M iken, Kçç'si daha küçük (4 · 10⁻¹²) olan yukarıdaki MX₂ tuzu 1 · 10⁻⁴ M çözünür.

Derinleş

Mağaralardaki sarkıt ve dikitlerin oluşumunu, CO₂ içeren suyun kireç taşını çözmesi ve damlayan suyun CO₂ kaybetmesiyle ilişkilendiren bir akış şeması hazırla. Türkiye'deki bir mağarayı (ör. Damlataş, Dim, Karain) araştırıp oluşum süresine dair bilgileri karşılaştır. Tartış: Mağaraları ziyarete açmak, ziyaretçilerin soluduğu CO₂ ve ışıklandırma yüzünden bu dengeleri nasıl etkileyebilir; hangi önlemler alınmalı?

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

KİM.11.2.13Suda az çözünen tuzların çözünürlüğüne ilişkin bilimsel model oluşturabilme
- a) Suda az çözünen tuzların çözünürlüğünü açıklamak için model önerir.
KİM.11.2.14Suda az çözünen tuzların çözünürlüğüne etki eden faktörlere ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme
- a) Suda az çözünen tuzların çözünürlüğüne etki eden faktörlere ilişkin farklı gözlem ortamları oluşturur.
- b) Ortak iyon ve sıcaklığın bir tuzun sudaki çözünürlüğüne etkisini belirlemek için molar çözünürlük ve Kçç değerlerini içeren hazır veri seti kullanır.
- c) Çıkarımlarını Le Chatelier ilkesi ile açıklar.

Bu konuda neler var?

Suda Az Çözünen Tuzların Molar Çözünürlükleri
Suda Az Çözünen Tuzların Çözünürlüğüne Etki Eden Faktörler
Sıcaklığın Etkisi
Ortak İyon Etkisi

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Kerem, dibinde katı PbI₂ bulunan doymuş çözeltilerle dört deney yapıyor: birine KI çözeltisi ekliyor, birine fazladan katı PbI₂ ekliyor, birini uzun süre karıştırıyor, birinin sıcaklığını artırıyor. Her deneyden sonra yeni denge kurulunca Kçç'yi hesaplıyor ve yalnızca bir deneyde farklı bir değer buluyor. Kçç'nin farklı çıktığı deneyde hangi değişiklik yapılmıştır?
- A) Çözeltiye KI çözeltisi eklenmiştir
- B) Kaba fazladan katı PbI₂ eklenmiştir
- C) Çözelti uzun süre karıştırılmıştır
- D) Çözeltinin sıcaklığı artırılmıştır
- E) Çözeltiye Pb(NO₃)₂ eklenmiştir
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Çözeltinin sıcaklığı artırılmıştır
Kçç bir denge sabitidir ve yalnızca sıcaklıkla değişir. Ortak iyon (KI ya da Pb(NO₃)₂) eklemek tuzun çözünürlüğünü azaltır ama Kçç'yi değiştirmez; fazladan katı eklemek ya da karıştırmak ise doymuş çözeltinin derişimlerini değiştirmez.
Kolay
2"Altın yağmuru" deneyinde Pb(NO₃)₂ ve KI çözeltileri karıştırılınca suda az çözünen sarı PbI₂ kristalleri oluşur. Kristallerin dibinde durduğu doymuş çözeltide PbI₂(k) ⇌ Pb²⁺(suda) + 2I⁻(suda) dengesi kurulur. Bu dengenin çözünürlük çarpımı (Kçç) ifadesi hangisidir?
- A) [Pb²⁺][I⁻]
- B) [Pb²⁺]²[I⁻]
- C) [Pb²⁺] · 2[I⁻]
- D) [Pb²⁺][I⁻]² / [PbI₂]
- E) [Pb²⁺][I⁻]²
Cevabı göster
Doğru cevap: E) [Pb²⁺][I⁻]²
Denklemde I⁻'ün kat sayısı 2 olduğundan derişimi ikinci kuvvetten yazılır: Kçç = [Pb²⁺][I⁻]². Kat sayıyı üs yerine çarpan olarak kullanmak (2[I⁻]) ya da saf katı PbI₂'yi paydaya yazmak, denge ifadesi kurallarına aykırıdır.
Kolay
3Eski fotoğraf filmlerinde ışığa duyarlı madde olarak kullanılan gümüş bromür (AgBr) suda çok az çözünür. Defne, dibinde katı AgBr bulunan doymuş bir çözeltide AgBr(k) ⇌ Ag⁺(suda) + Br⁻(suda) dengesinin kurulduğunu öğreniyor ve bu dengenin çözünürlük çarpımı ifadesini yazmak istiyor. Defne'nin yazması gereken Kçç ifadesi hangisidir?
- A) [Ag⁺][Br⁻] / [AgBr]
- B) [Ag⁺][Br⁻]
- C) [AgBr] / ([Ag⁺][Br⁻])
- D) [Ag⁺] + [Br⁻]
- E) 2[Ag⁺][Br⁻]
Cevabı göster
Doğru cevap: B) [Ag⁺][Br⁻]
Kçç, doymuş çözeltideki iyon derişimlerinin, denklemdeki kat sayıları üs olarak alınmış çarpımıdır: Kçç = [Ag⁺][Br⁻]. Paydaya [AgBr] yazmak, saf katının derişiminin sabit olduğu ve denge ifadesine katılmadığı kuralını gözden kaçırmaktır.
Kolay
4Ela, dibinde katı AgCl bulunan doymuş bir AgCl çözeltisine birkaç damla derişik NaCl çözeltisi ekliyor. Kabın dibindeki beyaz katının miktarının arttığını ve sıcaklığın değişmediğini gözlüyor. Bu gözleme göre AgCl'nin çözünürlüğü nasıl değişmiştir?
- A) Azalmıştır; artan Cl⁻ dengeyi katı yönüne kaydırmıştır
- B) Artmıştır; eklenen Cl⁻ iyonları katıyı çözmüştür
- C) Değişmemiştir; çöken katı yalnızca NaCl'dir
- D) Azalmıştır; çünkü Kçç değeri küçülmüştür
- E) Artmıştır; çünkü Kçç değeri büyümüştür
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Azalmıştır; artan Cl⁻ dengeyi katı yönüne kaydırmıştır
AgCl(k) ⇌ Ag⁺ + Cl⁻ dengesine ortak iyon olan Cl⁻ eklenince Le Chatelier ilkesine göre denge katı yönüne kayar, AgCl çöker ve çözünürlüğü azalır. Kçç'nin küçüldüğünü düşünmek yanlıştır; sıcaklık değişmediği için Kçç aynı kalır, değişen çözünürlüktür.
Kolay
5Bir laboratuvarda XY tuzunun 2 litre doymuş çözeltisi hazırlanıyor. Analiz sonucunda bu çözeltide toplam 6 · 10⁻⁵ mol XY'nin çözünmüş olduğu belirleniyor. Buna göre XY'nin bu sıcaklıktaki molar çözünürlüğü kaç mol/L'dir?
- A) 1,2 · 10⁻⁴
- B) 1,5 · 10⁻⁵
- C) 9 · 10⁻¹⁰
- D) 6 · 10⁻⁵
- E) 3 · 10⁻⁵
Cevabı göster
Doğru cevap: E) 3 · 10⁻⁵
Molar çözünürlük, 1 L doymuş çözeltide çözünen mol sayısıdır: 6 · 10⁻⁵ mol / 2 L = 3 · 10⁻⁵ mol/L. 6 · 10⁻⁵ değeri, hacme bölmeyi unutmaktan kaynaklanır.
Kolay
6Bir öğrenci, suda çözündüğünde iyonlarına ayrışıp ayrışmadığını göz önüne alarak bazı katılar için çözünürlük çarpımı ifadesi yazmaya çalışıyor: CaCO₃, PbCl₂, C₆H₁₂O₆ (glikoz), BaSO₄ ve AgI. Bu katılardan hangisi için Kçç ifadesi yazılamaz?
- A) AgI
- B) C₆H₁₂O₆
- C) BaSO₄
- D) CaCO₃
- E) PbCl₂
Cevabı göster
Doğru cevap: B) C₆H₁₂O₆
Kçç yalnız suda iyonlarına ayrışarak az çözünen tuzlar için yazılır; glikoz suda moleküler hâlde çözündüğü için Kçç ifadesi yoktur. Diğerleri suda az çözünen iyonik tuzlardır.
Kolay
7Mağaralarda sarkıt ve dikitleri oluşturan kireç taşı (CaCO₃) suda çok az çözünür. Dibinde katı CaCO₃ bulunan doymuş bir çözeltide çözünürlük dengesi kurulmuştur. Bu denge için hangisi doğrudur?
- A) Dipteki katının kütlesi sürekli olarak azalır.
- B) Çözeltideki Ca²⁺ derişimi zamanla artmaya devam eder.
- C) Birim zamanda çözünen ve çöken CaCO₃ miktarları eşittir.
- D) Çözünme ve çökelme olayları tamamen durmuştur.
- E) Çökelme hızı çözünme hızından her zaman büyüktür.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Birim zamanda çözünen ve çöken CaCO₃ miktarları eşittir.
Çözünürlük dengesi dinamiktir: çözünme ve çökelme sürer ama hızları eşit olduğu için iyon derişimleri ve katı miktarı sabit kalır. Olayların durduğunu düşünmek, dengeyi durgun sanmaktır.
Kolay
8Lityum fosfat (Li₃PO₄) suda az çözünür ve Li₃PO₄(k) ⇌ 3Li⁺(suda) + PO₄³⁻(suda) denklemine göre çözünür. Molar çözünürlüğü s olan bu tuz için Kçç ile s arasındaki ilişki hangisidir?
- A) Kçç = 3s⁴
- B) Kçç = 27s⁴
- C) Kçç = 9s³
- D) Kçç = 3s²
- E) Kçç = s⁴
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kçç = 27s⁴
[Li⁺] = 3s ve [PO₄³⁻] = s olduğundan Kçç = (3s)³ · s = 27s⁴ bulunur. 3s⁴, 3s ifadesinin küpünü alırken 3'ün küpünü almamaktır.
Kolay
9Diş macunlarındaki florürle ilgili bir projede öğrenciler, CaF₂ tuzunun doymuş çözeltisini inceliyor. CaF₂(k) ⇌ Ca²⁺(suda) + 2F⁻(suda) dengesinde molar çözünürlük 2 · 10⁻⁴ mol/L olarak verilmiştir. Bu çözeltideki F⁻ iyonu derişimi kaç mol/L'dir?
- A) 8 · 10⁻⁴
- B) 1 · 10⁻⁴
- C) 4 · 10⁻⁴
- D) 1,6 · 10⁻⁷
- E) 2 · 10⁻⁴
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 4 · 10⁻⁴
Her 1 mol CaF₂ çözündüğünde 2 mol F⁻ oluştuğundan [F⁻] = 2s = 4 · 10⁻⁴ mol/L olur. 2 · 10⁻⁴, iyon katsayısını hesaba katmamaktır.
Kolay
10Gümüş kromat (Ag₂CrO₄) suda az çözünen, kırmızımsı kahverengi bir tuzdur. Dibinde katı Ag₂CrO₄ bulunan doymuş çözeltide Ag₂CrO₄(k) ⇌ 2Ag⁺(suda) + CrO₄²⁻(suda) dengesi kurulur. Bu dengenin çözünürlük çarpımı (Kçç) ifadesi hangisidir?
- A) Kçç = [Ag⁺]²[CrO₄²⁻] / [Ag₂CrO₄]
- B) Kçç = [Ag⁺][CrO₄²⁻]
- C) Kçç = [Ag⁺][CrO₄²⁻]²
- D) Kçç = [Ag⁺]²[CrO₄²⁻]
- E) Kçç = 2[Ag⁺][CrO₄²⁻]
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kçç = [Ag⁺]²[CrO₄²⁻]
İyon katsayıları derişimlere üs olarak yazılır ve saf katı bağıntıya girmez; bu yüzden Kçç = [Ag⁺]²[CrO₄²⁻] olur. Katıyı paydaya yazmak, saf katının derişiminin sabit olduğunu gözden kaçırmaktır.
Kolay
11Su ısıtıcılarında biriken kirecin miktarı suyun sıcaklığına ve sertliğine bağlıdır. Kireç gibi suda az çözünen tuzların çözünürlüğü de farklı koşullarda değişebilir. Suda az çözünen bir tuzun çözünürlük çarpımı (Kçç) değerini değiştiren etken hangisidir?
- A) Sıcaklık
- B) Çözeltinin hacmi
- C) Dipteki katı miktarı
- D) Çözeltinin karıştırılması
- E) Çözeltiye ortak iyon eklenmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Sıcaklık
Kçç bir denge sabitidir ve değeri yalnız sıcaklıkla değişir. Ortak iyon çözünürlüğü azaltır ama Kçç'yi değiştirmez.
Kolay
12Bir araştırmacı, XY tipindeki az çözünen bir tuzun doymuş çözeltisinde X⁺ iyonu derişimini 2 · 10⁻⁶ mol/L olarak ölçüyor. Tuz XY(k) ⇌ X⁺(suda) + Y⁻(suda) denklemine göre çözünmektedir. Bu tuzun aynı sıcaklıktaki Kçç değeri kaçtır?
- A) 2 · 10⁻¹²
- B) 8 · 10⁻¹⁸
- C) 4 · 10⁻¹²
- D) 2 · 10⁻⁶
- E) 4 · 10⁻⁶
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 4 · 10⁻¹²
Saf suda [X⁺] = [Y⁻] = 2 · 10⁻⁶ M olduğundan Kçç = (2 · 10⁻⁶)² = 4 · 10⁻¹² olur. 2 · 10⁻¹², üssü alınırken katsayının karesini almamaktan doğar.
Kolay
13Çözünmesi ekzotermik olan suda az çözünen XY tuzunun dibinde katı bulunan doymuş çözeltisi, sabit basınçta 20 °C'tan 50 °C'a ısıtılıyor. Bu değişim sonunda XY'nin çözünürlüğü ve Kçç değeri nasıl değişir?
- A) Çözünürlük azalır, Kçç değişmez.
- B) Çözünürlük azalır, Kçç azalır.
- C) Çözünürlük artar, Kçç değişmez.
- D) Çözünürlük artar, Kçç artar.
- E) Çözünürlük değişmez, Kçç azalır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Çözünürlük azalır, Kçç azalır.
Ekzotermik çözünmede sıcaklık artışı dengeyi katı yönüne kaydırır; hem çözünürlük hem Kçç azalır. Kçç'nin değişmediğini düşünmek, onu ortak iyon etkisiyle karıştırmaktır.
Kolay
14Ders kitabındaki tabloda gümüş klorürün (AgCl) belirli bir sıcaklıktaki çözünürlük çarpımı Kçç = 16 · 10⁻¹⁰ olarak verilmiştir. AgCl(k) ⇌ Ag⁺(suda) + Cl⁻(suda) dengesine göre AgCl'nin bu sıcaklıktaki molar çözünürlüğü kaç mol/L'dir?
- A) 4 · 10⁻⁵
- B) 8 · 10⁻¹⁰
- C) 2 · 10⁻⁵
- D) 1,6 · 10⁻⁹
- E) 8 · 10⁻⁵
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 4 · 10⁻⁵
1:1 tuzda Kçç = s² olduğundan s = √(16 · 10⁻¹⁰) = 4 · 10⁻⁵ mol/L bulunur. 8 · 10⁻¹⁰, karekök yerine ikiye bölme hatasıdır.
Kolay
15Magnezyum florür (MgF₂) suda az çözünen bir tuzdur ve MgF₂(k) ⇌ Mg²⁺(suda) + 2F⁻(suda) denklemine göre çözünür. Molar çözünürlüğü s ile gösterildiğinde MgF₂'nin Kçç değeri ile s arasındaki ilişki hangisidir?
- A) Kçç = 2s²
- B) Kçç = s³
- C) Kçç = 2s³
- D) Kçç = s²
- E) Kçç = 4s³
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Kçç = 4s³
[Mg²⁺] = s ve [F⁻] = 2s olduğundan Kçç = s · (2s)² = 4s³ olur. 2s³, 2s ifadesinin karesini alırken katsayıyı karelememekten kaynaklanır.
Kolay
16Elif, dibinde katı CaCO₃ bulunan doymuş bir CaCO₃ çözeltisinde ortak iyon etkisini gözlemlemek istiyor. Bunun için çözeltiye suda çok çözünen bir madde ekleyecektir. Elif'in amacına uygun olan madde hangisidir?
- A) NH₄NO₃
- B) KCl
- C) C₆H₁₂O₆
- D) Na₂CO₃
- E) NaNO₃
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Na₂CO₃
Ortak iyon etkisi için eklenen maddenin tuzun iyonlarından birini (Ca²⁺ ya da CO₃²⁻) içermesi gerekir; Na₂CO₃ çözeltiye CO₃²⁻ verir. NaNO₃ ve KCl suda çözünse de CaCO₃ ile ortak iyon içermez.
Kolay
17Emre, sabit sıcaklıkta saf suya bir miktar katı AgCl ekliyor. Başlangıçta çözeltide hiç Ag⁺ ve Cl⁻ iyonu yoktur; katı çözündükçe iyon derişimleri artıyor ve bir süre sonra, kabın dibinde hâlâ katı varken AgCl(k) ⇌ Ag⁺(suda) + Cl⁻(suda) dengesi kuruluyor. Çökelme hızı, çözeltideki iyon derişimleri arttıkça artar. Buna göre katının suya eklendiği andan itibaren çökelme hızı nasıl değişir?
- A) Başlangıçta en büyük değerdedir, zamanla azalarak sıfıra düşer.
- B) Sıfırdan başlayarak artar ve çözünme hızına eşit olunca sabit kalır.
- C) Başlangıçtan itibaren çözünme hızına eşittir ve hiç değişmez.
- D) Sıfırdan başlayarak artar ve dengede çözünme hızından büyük olur.
- E) Denge kurulana kadar sıfırdır, denge kurulduktan sonra artmaya başlar.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sıfırdan başlayarak artar ve çözünme hızına eşit olunca sabit kalır.
Başlangıçta çözeltide iyon bulunmadığından çökelme hızı sıfırdır. Katı çözündükçe Ag⁺ ve Cl⁻ derişimleri artar, buna bağlı olarak çökelme hızı da artar. Çökelme hızı çözünme hızına eşit olduğunda çözünürlük dengesi kurulur; bundan sonra iyon derişimleri ve iki hız sabit kalır. Dengede çökelme hızı çözünme hızını geçmez, ikisi birbirine eşittir. Çökelme denge kurulmadan önce de sürer; denge anında başlamaz.
Kolay
18Deniz, dibinde katı AgCl bulunan doymuş çözeltideki AgCl(k) ⇌ Ag⁺(suda) + Cl⁻(suda) dengesi için bağıntıyı K = [Ag⁺][Cl⁻] / [AgCl] biçiminde yazıyor. Öğretmeni, çözünürlük çarpımı yazılırken paydadaki [AgCl] teriminin bağıntıda yer almaması gerektiğini söylüyor. Öğretmenin bu uyarısının gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Saf katı AgCl'nin derişimi sabit olduğundan bağıntıya yazılmaz.
- B) Katı AgCl dengeye ulaşıldığında tümüyle iyonlarına ayrışmış olur.
- C) Katı AgCl çözünme olayına da çökelme olayına da katılmaz.
- D) Dengede katı AgCl'nin derişimi iyon derişimlerinin toplamına eşittir.
- E) Katı AgCl'nin miktarı arttıkça çözeltideki iyon derişimi de artar.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Saf katı AgCl'nin derişimi sabit olduğundan bağıntıya yazılmaz.
Saf bir katının derişimi katının miktarına bağlı değildir ve sabittir; bu nedenle denge bağıntısında yer almaz ve AgCl için Kçç = [Ag⁺][Cl⁻] yazılır. Dengede kabın dibinde katı bulunmaya devam eder, yani katı tümüyle iyonlarına ayrışmaz. Katı, hem çözünme hem çökelme olayının içindedir. Dipteki katının miktarını artırmak doymuş çözeltideki iyon derişimlerini değiştirmez; katının derişimi iyon derişimlerinin toplamına da eşit değildir.
Orta
19Gümüş içeren atık sulardan gümüşü geri kazanmak için suya fazla miktarda NaCl eklenir ve gümüş AgCl olarak çöktürülür. Bu sıcaklıkta AgCl için Kçç = 1,8 · 10⁻¹⁰'dur; çöktürmeden sonra çözeltideki Cl⁻ derişimi 0,02 M olarak ölçülüyor. Bu ortamda AgCl'nin molar çözünürlüğü kaç mol/L'dir?
- A) 3,6 · 10⁻¹²
- B) 9 · 10⁻⁹
- C) 1,8 · 10⁻¹⁰
- D) 4,5 · 10⁻⁷
- E) 1,3 · 10⁻⁵
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 9 · 10⁻⁹
Ortak iyon Cl⁻ derişimi 0,02 M olduğundan Kçç = s · 0,02 ve s = 1,8 · 10⁻¹⁰ / 0,02 = 9 · 10⁻⁹ mol/L'dir. 1,3 · 10⁻⁵ yanıtı AgCl'nin saf sudaki çözünürlüğüdür (√Kçç); ortak iyonun çözünürlüğü yaklaşık 1500 kat azalttığını gözden kaçırmaktan kaynaklanır.
Orta
20Gizem, çözünmesi ısı alan bir tuzun, dibinde katı bulunan doymuş çözeltisini su banyosunda yavaşça ısıtıyor. Isıtma sırasında dipteki katının azaldığını görüyor ve çözünürlük çarpımının nasıl değiştiğini merak ediyor. Sıcaklık artınca tuzun çözünürlüğü ve Kçç değeri nasıl değişir?
- A) İkisi de azalır
- B) Çözünürlük artar, Kçç değişmez
- C) Çözünürlük değişmez, Kçç artar
- D) Çözünürlük azalır, Kçç artar
- E) İkisi de artar
Cevabı göster
Doğru cevap: E) İkisi de artar
Çözünme endotermik olduğundan sıcaklık artışı dengeyi çözünme yönüne kaydırır; çözünürlük artar ve iyon derişimleri büyüdüğü için Kçç de artar. Kçç'nin değişmediğini düşünmek, ortak iyon etkisiyle sıcaklık etkisini karıştırmaktır; Kçç'yi değiştiren tek etken sıcaklıktır.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.