11. Sınıf Sosyoloji · Toplumsal Kurumlar
Toplumsal Hayatta ve Atatürkçülükte Kadının Önemi
- kadın hakları
- Bacıyan-ı Rum
- Tevhid-i Tedrisat
- Türk Medeni Kanunu
- seçme ve seçilme hakkı
- Atatürk
Türk toplumunda kadının yeri ve kazandığı haklar nelerdir?
Kadın, Türk toplumunda tarih boyunca toplumsal hayatın etkin bir parçası olmuş ve Cumhuriyetle birlikte eğitim, hukuk ve siyasette erkekle eşit haklar kazanmıştır. Eski Türklerde kadın erkeğin tamamlayıcısıydı; Orhun Yazıtları'ndaki hakan ve hatunun buyruğu ifadesi kadının yönetimde söz sahibi olduğunu gösterir. Kurtuluş Savaşı'nda Şerife Bacı ve Kara Fatma gibi kadınlar cephede ve cephe gerisinde mücadele etmiştir. 1924'te Tevhid-i Tedrisat ile kızlar erkeklerle eşit eğitim hakkı kazanmış, 1926'da Türk Medeni Kanunu ile yasa önünde eşitlik sağlanmış ve çok eşlilik yasaklanmıştır. Kadınlar 1930'da belediye, 1934'te milletvekili seçme ve seçilme hakkını elde etmiş; 1935 seçimlerinde Meclis'e 18 kadın milletvekili girmiştir. Atatürk, ilerlemenin kadın ve erkeğin birlikte atacağı adımlarla mümkün olduğunu vurgulamıştır. Türkiye kadınlara siyasi hakları birçok Avrupa ülkesinden önce tanımıştır, ancak ilk ülke değildir; Finlandiya 1906'da, Norveç 1913'te kadınlara siyasi hak vermiştir.
Toplumsal Hayatta ve Atatürkçülükte Kadının Önemi: konu anlatımı ve özeti
Bu konu, tarih boyunca kadının toplumdaki yerini, Türk toplumunda kadının konumunu ve Cumhuriyetle kazanılan hakları anlatıyor. Toplumsal hayat kadın ve erkekle birlikte biçimlenir; ama cinsiyete dayalı iş bölümü ve kalıplar kadının topluma katılımını zaman zaman engellemiştir.
- Dünyada kadın: Eski Roma’da kadın babadan kocaya geçen bir mülk gibi görüldü; Orta Çağ Avrupa’sında düşünen kadınlar cadılıkla suçlanıp cezalandırıldı. Batı’da kadın hareketleri Aydınlanma ile 18. yüzyılda başladı.
- Eski Türklerde kadın: Kadın erkeğin tamamlayıcısıydı; Orhun Yazıtları’ndaki “hakan ve hatunun buyruğu” ifadesi kadının yönetimde söz sahibi olduğunu gösterir.
- Selçuklu ve Osmanlı: Gevher Nesibe Şifahanesi (1206) gibi eserler kadınlar adına kuruldu; Bacıyan-ı Rum kadınları üretimde ve sosyal yardımda örgütledi. Tanzimat’la Ebelik Okulu (1842), Kız Sanayi Mektebi (1869) ve Kız Öğretmen Okulu (1870) açıldı.
- Kurtuluş Savaşı: Şerife Bacı ve Kara Fatma gibi kadınlar cephede ve cephe gerisinde mücadele etti.
- Cumhuriyetin kazanımları: 1924’te Tevhid-i Tedrisat ile kızlar erkeklerle eşit eğitim hakkı kazandı. 1926’da Türk Medeni Kanunu ile yasa önünde eşitlik sağlandı, çok eşlilik yasaklandı.
- Siyasi haklar: Kadınlar 1930’da belediye, 1934’te milletvekili seçme ve seçilme hakkı kazandı; 1935 seçimlerinde Meclis’e 18 kadın milletvekili girdi.
- Atatürk’ün görüşü: “Bir toplumun yarısı topraklara zincirlerle bağlı kaldıkça diğer kısmı göklere yükselebilir mi?” diyerek ilerlemenin kadın ve erkeğin birlikte atacağı adımlarla mümkün olduğunu vurguladı.
Unutma: Türkiye kadınlara siyasi hakları birçok Avrupa ülkesinden önce tanıdı; ama ilk değildir: Finlandiya 1906’da, Norveç 1913’te bu hakkı vermişti (kitapta Türkiye “ilk Avrupa ülkesi” diye geçer).
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Kitapta düzeltme
Ders kitabının bu konusundaki bazı bilgiler hatalı, güncel değil ya da çelişkili. Kitaptaki ifadeyi ve doğrusunu aşağıda görebilirsin.
- Hata
Kitapta (s. 56):
1926 Medeni Kanunu ile “evlenme yaşı olarak kızların 18 yaşını bitirmesi şartı konulmuştur.”Doğrusu: 1926 tarihli Türk Kanunu Medenisi’ne göre erkek 18, kadın 17 yaşını bitirmedikçe evlenemezdi.
- Hata
Kitapta (s. 56):
Kadınlara 1934’te seçme ve seçilme hakkı verildiği ve “Türkiye bu hakkı kadınlara tanıyan ilk Avrupa ülkesidir.” deniyor.Doğrusu: Türkiye bu hakkı birçok Avrupa ülkesinden önce tanımıştır (Fransa 1944, İtalya 1946, İsviçre 1971) ama ilk değildir. Finlandiya 1906’da, Norveç 1913’te kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkı vermiştir.
- Hata
Kitapta (s. 56):
“1935-1939 yılları arasındaki 5. dönem hükümeti içerisinde 18 kadın milletvekili temsilci yer almıştır.”Doğrusu: 1935 seçimleriyle TBMM’nin 5. döneminde Meclis’e 18 kadın milletvekili girmiştir. Bunlar hükümette değil, Mecliste yer almıştır.
- Hata
Kitapta (s. 57):
Kadın ve erkeğe eşit ücret konusunda ILO kapsamında 1966 yılında önemli adımlar atıldığı söyleniyor.Doğrusu: ILO’nun 100 sayılı Eşit Ücret Sözleşmesi 1951’de kabul edilmiştir.
Önce temeli pekiştir
- Kadının hakları için bir zaman çizgisi yap: 1842 Ebelik Okulu, 1924 Tevhid-i Tedrisat, 1926 Medeni Kanun, 1930 belediye seçimleri, 1934 milletvekili seçimleri.
- Eski Türk toplumunda kadının konumunu gösteren iki örnek yaz.
- Atatürk’ün kadınla ilgili bir sözünü kendi cümlelerinle açıkla.
Günlük hayattan: Bugün okulda kız ve erkek öğrencilerin aynı sınıfta, aynı müfredatla okuması 1924’teki Tevhid-i Tedrisat Kanunu’nun sonucudur.
Sık yapılan hata: Kitapta 1926 Medeni Kanunu’nun kızlar için evlenme yaşını 18 yaptığı yazılıdır. 1926 tarihli kanunda bu yaş erkekler için 18, kadınlar için 17 idi; bugün yürürlükteki Türk Medeni Kanunu’nda her iki cins için 17’dir.
İpucu: Siyasi hakları “30 belediye, 34 meclis” diye kısa bir ritimle hatırla.
Derinleş
Kitapta Türk tarihinde iz bırakan kadınlara örnek olarak Halide Edip Adıvar, Afet İnan, Sabiha Gökçen, Şerife Bacı, İdil Biret ve Satı Kadın sayılıyor. Bunlardan birini seç, hayatını ve katkısını güvenilir bir kaynaktan araştırarak beş cümlelik bir tanıtım yaz. Düşün: Yasal eşitlik sağlandıktan sonra toplumsal hayatta tam eşitliğe ulaşmak için başka nelere ihtiyaç vardır?
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Ders kitabına göre Batı'da kadın hareketleri ilk olarak hangi yüzyılda ortaya çıkmıştır?
- A) 13. yüzyıl
- B) 15. yüzyıl
- C) 16. yüzyıl
- D) 18. yüzyıl
- E) 20. yüzyıl
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 18. yüzyıl
Kitapta Batı'da kadın hareketlerinin ilk olarak 18. yüzyılda, Aydınlanma'nın getirdiği özgürlük, eşitlik ve demokrasi fikirlerinin etkisiyle ortaya çıktığı belirtilir.
Kolay
2Ders kitabına göre Türk kültüründe kadın erkeğe göre nasıl bir konumdadır?
- A) Erkeğin tamamlayıcısıdır.
- B) Erkeğin hizmetkârıdır.
- C) Yalnız ev işleriyle sınırlıdır.
- D) Toplumsal hayatın dışındadır.
- E) Yönetimde hiç söz sahibi değildir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Erkeğin tamamlayıcısıdır.
Kitapta Türk kültüründe kadının erkeğin tamamlayıcısı olduğu belirtilir.
Kolay
3Orhun Kitabeleri'nde yer alan "Hakan ve Hatunun Buyruğu" ifadesi ders kitabına göre neyi gösterir?
- A) Kadının yalnız ev işlerinden sorumlu olduğunu
- B) Hatunun devlet işlerine hiç karışmadığını
- C) Kadının yönetimde söz sahibi olduğunu
- D) Hakanın her kararı tek başına verdiğini
- E) Kadınların savaşlara katılamadığını
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kadının yönetimde söz sahibi olduğunu
Kitapta bu ifadenin Orta Asya Türk devletlerinde kadının yönetimde söz sahibi olduğunu gösterdiği belirtilir.
Kolay
4Anadolu Selçukluları döneminde kurulan ve kadınların üretimde ve sosyal hayatta örgütlenmesini sağlayan teşkilat hangisidir?
- A) Ahi Birliği
- B) Türk Kadınlar Birliği
- C) Bacıyan-ı Rum
- D) Lonca Teşkilatı
- E) Divan-ı Hümayun
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bacıyan-ı Rum
Kitapta Anadolu Selçukluları döneminde kurulan Bacıyan-ı Rum teşkilatının kadınların üretimde ve sosyal hayatta organize olmasını sağladığı belirtilir.
Kolay
5Ders kitabına göre 1924'te çıkarılan hangi kanunla kız çocukları erkeklerle eşit eğitim imkânlarına kavuşmuştur?
- A) Türk Medeni Kanunu
- B) Soyadı Kanunu
- C) Teşkilat-ı Esasiye Kanunu
- D) Tevhid-i Tedrisat Kanunu
- E) Kanun-ı Esasi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Tevhid-i Tedrisat Kanunu
Kitapta 1924'te çıkarılan Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile kız çocuklarının erkeklerle eşit eğitim imkânlarına kavuştuğu belirtilir.
Kolay
6Ders kitabına göre 1926'da kabul edilen hangi kanunla kadınla erkeğin yasa önünde eşitliği ön plana çıkarılmıştır?
- A) Tevhid-i Tedrisat Kanunu
- B) Türk Medeni Kanunu
- C) Belediye Kanunu
- D) Kanun-ı Esasi
- E) Soyadı Kanunu
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Türk Medeni Kanunu
Kitapta 1926'da Türk Medeni Kanunu'nun kabulüyle kadınla erkeğin yasa önünde eşitliğinin ön plana çıkarıldığı belirtilir.
Kolay
7Ders kitabına göre Türk kadınları belediye seçimlerinde seçme ve seçilme hakkını hangi yıl kazanmıştır?
- A) 1924
- B) 1926
- C) 1930
- D) 1934
- E) 1946
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 1930
Kitapta kadınlara 1930'da belediye, 1934'te ise Meclis'e seçme ve seçilme hakkı verildiği belirtilir.
Kolay
8Ders kitabına göre Kurtuluş Savaşı'nda cephede ve cephe gerisinde mücadele eden kahraman kadınlara örnek aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Gevher Nesibe ve Turan Melek
- B) Banu Çiçek ve Selcen Hatun
- C) İdil Biret ve Afet İnan
- D) Burla Hatun ve Banu Çiçek
- E) Şerife Bacı ve Kara Fatma
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Şerife Bacı ve Kara Fatma
Kitapta Kurtuluş Savaşı'nda cephede ve cephe dışında mücadele eden kadınlara Şerife Bacı ve Kara Fatma örnek verilir.
Orta
9Ders kitabına göre Selçuklu Dönemi'nde kadınlar adına yaptırılan eserlere örnek aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kayseri'deki Gevher Nesibe Şifahanesi
- B) Ankara'daki Türkiye Büyük Millet Meclisi
- C) İstanbul'daki Kız Öğretmen Okulu
- D) İzmir'deki İktisat Kongresi binası
- E) İstanbul'daki Ebelik Okulu
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kayseri'deki Gevher Nesibe Şifahanesi
Kitapta Selçuklu Dönemi'nde kadınlar adına medrese, hastane ve kütüphaneler yapıldığı; Kayseri'deki Gevher Nesibe Şifahanesi ile Divriği'deki Turan Melek Hatun Kütüphanesi örnek verilir.
Orta
10Ders kitabına göre Bacıyan-ı Rum mensupları mesleki alanda çalışmanın yanında hangi sosyal hizmetleri de yürütmüştür?
- A) Devletin vergilerini toplamak ve sınır boylarındaki orduyu yönetmek
- B) Yetim ve kimsesiz kızları himaye etmek, yaşlı kadınlara bakmak
- C) Kanun yapmak ve mahkemelerde yargıçlık etmek
- D) Yabancı devletlerle antlaşma imzalamak
- E) Medreselerde ders vermek ve kitap yazmak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yetim ve kimsesiz kızları himaye etmek, yaşlı kadınlara bakmak
Kitapta Anadolu Bacılarının yetim ve kimsesiz genç kızları himaye ettiği, kimsesiz yaşlı kadınlara baktığı ve maddi sıkıntı içindekilere yardım ettiği belirtilir.
Orta
11Ders kitabına göre Osmanlı Devleti'nde kadının sosyal yaşamının zamanla çocuk ve ev arasında sınırlanmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kadınların eğitim almayı reddetmesi
- B) Kadınların savaşlara katılmaması
- C) Tanzimat'la açılan okulların kapatılması
- D) Değişen aile ve bürokratik devlet yapısı
- E) Kadınların mülk edinme hakkının kaldırılması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Değişen aile ve bürokratik devlet yapısı
Kitapta Osmanlı'nın kuruluş döneminde kadın sosyal hayatta etkin bir rol oynarken zamanla değişen aile ve bürokratik devlet yapısı nedeniyle sosyal yaşamının çocuk ve ev arasında sınırlandığı belirtilir.
Orta
12Ders kitabına göre Tanzimat Dönemi'nden sonra kadınlara tanınan haklar arasında aşağıdakilerden hangisi yer alır?
- A) Milletvekili seçme ve seçilme hakkı
- B) Belediye başkanı seçilme
- C) Yasa önünde tam eşitlik
- D) Askerlik görevine katılma
- E) Mirastan pay alma ve mal sahibi olma
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Mirastan pay alma ve mal sahibi olma
Kitapta Tanzimat sonrasında kadınlara evlilikte kontrat yapma, dava açma ve boşanma hakkı verildiği, kadınların mal sahibi olup mirastan pay alabildiği belirtilir. Siyasi haklar Cumhuriyet döneminde verilmiştir.
Orta
13Ders kitabına göre 1926'da kabul edilen yasayla aşağıdakilerden hangisi yasaklanmıştır?
- A) Kadınların iş hayatına katılması
- B) Kadınların mirastan pay alması
- C) Kızların okula gitmesi
- D) Kadınların mal sahibi olması
- E) Çok eşlilik ve vekâletle evlenme
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Çok eşlilik ve vekâletle evlenme
Kitapta 1926'da kabul edilen Türk Medeni Kanunu ile çok eşlilik ve vekâletle evlenmenin yasaklandığı belirtilir.
Orta
14Ders kitabına göre Türk kadını Meclis'e seçme ve seçilme hakkını 1934'te elde ederken bu hakkı Fransa 1944'te, İsviçre ise 1971'de tanımıştır. Bu karşılaştırmadan hangi sonuca ulaşılabilir?
- A) Türkiye kadınlara siyasi hakları birçok Avrupa ülkesinden önce tanımıştır.
- B) Türkiye kadınlara siyasi hakları dünyada ilk tanıyan ülkedir.
- C) Fransa ve İsviçre kadınlara bugüne kadar hiçbir zaman siyasi hak tanımamıştır.
- D) Türkiye bu hakkı Avrupa ülkelerinin hepsinden sonra tanımıştır.
- E) Kadınların siyasi hakları ülkelerin coğrafi konumuna bağlıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Türkiye kadınlara siyasi hakları birçok Avrupa ülkesinden önce tanımıştır.
Karşılaştırma Türkiye'nin bu hakkı Fransa ve İsviçre gibi ülkelerden önce tanıdığını gösterir. Konu özetine göre Türkiye ilk ülke değildir; Finlandiya 1906'da, Norveç 1913'te bu hakkı vermişti.
Orta
15Ders kitabında Dede Korkut Hikâyelerinden "Deli Dumrul" hikâyesinde karı-koca bağlarının ana ve baba sevgisinden de üstün tutulduğu belirtilir. Bu örnek Türk kültürüyle ilgili hangi görüşü desteklemek için verilmiştir?
- A) Türk destanlarında kadına ve aileye hiç yer verilmediğini
- B) Türklerde anne babaya saygı gösterilmediğini
- C) Türk toplumunda evliliğin önemsiz sayıldığını
- D) Türk destanlarının yalnız savaşları anlattığını
- E) Türklerde evlilik ve aile kurumuna büyük önem verildiğini
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Türklerde evlilik ve aile kurumuna büyük önem verildiğini
Kitapta Türklerde tarih boyunca evlilik ve ailenin çok önemli görüldüğü, Türk destanlarında kadının daima erkeğinin yanında olduğu vurgulanır; Deli Dumrul örneği bu görüşü destekler.
Orta
16Ders kitabına göre demokratik gelişmeler, hızlı toplumsal değişmeler ve sanayileşmeye bağlı olarak çeşitlenen meslekler kadın için hangi sonucu doğurmuştur?
- A) Kadını tamamen ev hayatıyla sınırlandırmıştır.
- B) Kadının toplumsal ve ekonomik hayattaki yerini giderek daraltmıştır.
- C) Kadını iş hayatına çekip ekonominin vazgeçilmez parçası yapmıştır.
- D) Kadının eğitim alma imkânlarını azaltmıştır.
- E) Kadını siyasi haklardan yoksun bırakmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kadını iş hayatına çekip ekonominin vazgeçilmez parçası yapmıştır.
Kitapta bu gelişmelerin kadını ev hayatından iş hayatına çektiği ve ekonominin vazgeçilmez parçası konumuna getirdiği belirtilir.
Zor
17Atatürk "Bir toplumun yarısı topraklara zincirlerle bağlı kaldıkça diğer kısmı göklere yükselebilir mi?" demiştir. Bu sözle vurgulanan düşünce aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kadınların yalnız tarımsal üretimde çalışması gerekir.
- B) Toplumsal ilerleme kadın ve erkeğin birlikte atacağı adımlarla mümkündür.
- C) Toplumun ilerlemesi yalnız erkeklerin çabasına bağlıdır.
- D) Kadınların eğitimi toplumun ilerlemesi için önemsizdir.
- E) Toplumun bir kesiminin geri kalması diğerlerini etkilemez.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Toplumsal ilerleme kadın ve erkeğin birlikte atacağı adımlarla mümkündür.
Atatürk bu sözle toplumun bir yarısı geri kaldıkça diğer yarısının da ilerleyemeyeceğini, ilerlemenin kadın ve erkeğin birlikte atacağı adımlarla mümkün olduğunu vurgular.
Zor
18Aşağıda Cumhuriyet Dönemi'nde kadınlarla ilgili bazı düzenlemeler verilmiştir: I. Kadınlara belediye seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı tanınması II. Kız çocuklarına erkeklerle eşit eğitim imkânı sağlanması III. Kadınlara Meclis'e seçme ve seçilme hakkı tanınması IV. Kadınla erkeğin yasa önünde eşitliğinin ön plana çıkarılması Ders kitabındaki tarihlere göre bu düzenlemelerin kronolojik sırası aşağıdakilerden hangisidir?
- A) I, II, III, IV
- B) II, IV, I, III
- C) IV, II, III, I
- D) II, I, IV, III
- E) III, I, IV, II
Cevabı göster
Doğru cevap: B) II, IV, I, III
Kitaba göre Tevhid-i Tedrisat 1924 (II), Türk Medeni Kanunu 1926 (IV), belediye seçme ve seçilme hakkı 1930 (I), Meclis'e seçme ve seçilme hakkı 1934'tür (III).
Zor
19Ders kitabında eski Türk toplumlarında kadınların avda, savaşta, ziyafetlerde ve yabancı heyetlerin kabulünde erkeklerle birlikte bulunduğu; Osmanlı'da ise zamanla kadının sosyal yaşamının ev ve çocukla sınırlandığı anlatılır. Cumhuriyetle birlikte de kadınlar eğitim ve siyasi haklar kazanmıştır. Bu bilgiler birlikte değerlendirildiğinde aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?
- A) Kadının toplumsal konumu tarih boyunca değişen koşullara göre farklılaşmıştır.
- B) Türk kadınının konumu tarih boyunca hiç değişmemiştir.
- C) Kadının toplumsal konumu yalnız ekonomik koşullara bağlıdır.
- D) Osmanlı'da kadınlar devlet yönetiminde hiç etkili olmamıştır.
- E) Cumhuriyet döneminde kadınların hakları kısıtlanmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kadının toplumsal konumu tarih boyunca değişen koşullara göre farklılaşmıştır.
Bilgiler kadının konumunun farklı dönemlerde değiştiğini gösterir. Kitap Valide Sultanların ve Hasekilerin yönetimde etkili olduğunu da belirttiği için Osmanlı'da kadınların hiç etkili olmadığı yargısı yanlıştır.
Zor
20Ders kitabında kadınlara ve kızlara toplum içinde hak ettiği değerin verilmesi, aktif ve saygın bir yer edinebilmeleri için yapıcı fikir ve politikalar geliştirilmesi, eğitim ve yaşam hakkına saygı duyulması gerektiği belirtilir. Aşağıdaki uygulamalardan hangisi bu öneriyle en çok örtüşür?
- A) Kadınların yalnız belirli mesleklerde çalışmasını öngören düzenlemeler
- B) Kadınların siyasi süreçlere katılımını sınırlayan uygulamalar
- C) Reklamlarda kadının yalnız bir tüketim nesnesi olarak gösterilmesi
- D) Kız çocuklarının okula devamını destekleyen burs ve teşvik programları
- E) Kız çocuklarının eğitimini aileye bırakan, destek vermeyen politikalar
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kız çocuklarının okula devamını destekleyen burs ve teşvik programları
Kitap kadınların eğitim hakkına saygı ve toplumda aktif yer edinmeleri için yapıcı politikalar önerir; kız çocuklarının eğitimini destekleyen programlar bununla örtüşür. Kitap kadının reklam aracı hâline getirilmemesi gerektiğini de belirtir.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.