Nükleik Asitlerin Keşfi ve Önemi

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

• BİY.12.1.2Hücredeki genetik materyalin organizasyonunu çözümleyebilme

  • a) Genetik materyalin organizasyonunu belirler.

• BİY.12.2.1Nükleik asitlerin yapısını ve canlılıktaki rolünü sorgulayabilme

  • c) Nükleik asitlerin yapısı ve canlılıktaki rolü ile ilgili bilgi toplar.

• BİY.12.2.2DNA replikasyonunun bilimsel modelini oluşturabilme

  • a) DNA replikasyonunu açıklamaya yönelik model önerir.

Bu konuda neler var?

• Nükleik Asitlerin Keşfi
• Nükleik Asitlerin Çeşitleri ve Görevleri
• Ribonükleik Asit (RNA)
• Hücredeki Genetik Materyalin Organizasyonu
• DNA'nın Kendini Eşlemesi (Replikasyon)

1. Kolay

   1İnsan hücresindeki DNA uç uca eklendiğinde yaklaşık iki metre uzunluğa ulaşır, ancak birkaç mikrometrelik çekirdeğe sığar. Bir öğrenci elektron mikroskobu fotoğraflarında DNA'nın küçük protein kümelerinin etrafına sarıldığını ve "ipe dizilmiş boncuk" görünümü oluşturduğunu fark ediyor. Fotoğraftaki boncukları oluşturan proteinler hangisidir?

   • AA) Keratinler
   • BB) Aktinler
   • CC) Histonlar
   • DD) Hemoglobinler
   • EE) Kollajenler
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Histonlar

   Ökaryotlarda DNA, histon proteinlerinin etrafına sarılarak nükleozomları oluşturur; bu yapı kromatine "ipe dizilmiş boncuk" görünümünü verir. Aktin de hücre içinde bulunan bir proteindir; ancak hücre iskeletinde görev alır, DNA'nın paketlenmesinde rol oynamaz.

   Hata mı var? Düzeltme öner

2. Kolay

   2Bir bilim tarihi sergisinde şu not yer alıyor: "1869'da genç bir İsviçreli hekim, hastane sargılarındaki irin hücrelerinin çekirdeklerinden fosforca zengin, proteinlerden farklı bir madde ayırdı ve buna 'nüklein' adını verdi." Bu madde bugün nükleik asit olarak biliniyor. Sergide sözü edilen bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Gregor Mendel
   • BB) Rosalind Franklin
   • CC) Friedrich Miescher
   • DD) Louis Pasteur
   • EE) Erwin Chargaff
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Friedrich Miescher

   Nükleik asitleri 1869'da hücre çekirdeğinden ilk kez ayıran ve nüklein adını veren Friedrich Miescher'dir. Chargaff da nükleik asitler üzerinde çalışmıştır; ancak o 1950'lerde DNA'daki baz oranlarını ölçmüş, nükleini ilk kez ayıran kişi değildir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

3. Kolay

   3Bir laboratuvarda iki nükleik asit örneği karıştırılmış. Teknisyen, örneklerden birinin şekerinin ikinci karbonuna bağlı bir oksijen atomu eksik olduğunu, bu örneğin ayrıca timin bazı içerdiğini belirliyor. Teknisyenin incelediği bu örneğin yapısındaki beş karbonlu şeker hangisidir?

   • AA) Riboz
   • BB) Deoksiriboz
   • CC) Glikoz
   • DD) Fruktoz
   • EE) Galaktoz
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Deoksiriboz

   Timin taşıyan ve şekerinde bir oksijen eksik olan nükleik asit DNA'dır; DNA'nın şekeri deoksiribozdur. Riboz da beş karbonlu bir şekerdir ve sık karıştırılır; fakat riboz RNA'da bulunur ve ikinci karbonunda oksijen taşır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

4. Kolay

   4Biyoloji kulübündeki öğrenciler azotlu bazların molekül modellerini hazırlıyor. Defne, modellerini halka sayısına göre iki kutuya ayırıyor ve çift halkalı modelleri "pürinler" yazan kutuya koyuyor. Defne'nin pürin kutusuna koyması gereken model çifti aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Sitozin ve timin
   • BB) Timin ve urasil
   • CC) Sitozin ve urasil
   • DD) Adenin ve guanin
   • EE) Adenin ve timin
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Adenin ve guanin

   Pürinler çift halkalı bazlardır ve adenin ile guaninden oluşur; sitozin, timin ve urasil tek halkalı pirimidinlerdir. Adenin ve timin DNA'da karşılıklı eşleştiği için birlikte düşünülebilir; ama timin bir pirimidindir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

5. Kolay

   5Bir bilim tarihi zaman çizelgesinde 1953 yılına ait kutu boş bırakılmıştır. Çizelgeyi tamamlamak isteyen bir öğrenci bu kutuya hangi gelişmeyi yazmalıdır?

   • AA) Watson ve Crick'in DNA'nın çift sarmal modelini ortaya koyması
   • BB) Miescher'in hücre çekirdeğinden nüklein maddesini ayırması
   • CC) Proteinlerin kalıtsal madde olduğunun kanıtlanması
   • DD) Urasil bazının DNA'da bulunduğunun gösterilmesi
   • EE) DNA'nın ribozomda protein sentezlediğinin bulunması
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Watson ve Crick'in DNA'nın çift sarmal modelini ortaya koyması

   DNA'nın çift sarmal modeli 1953'te Watson ve Crick tarafından ortaya konmuştur. Miescher'in nüklein maddesini bulması ise 1869'a aittir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

6. Kolay

   6Bir öğrencinin hazırladığı modelde adenin bazı riboz şekerine bağlanmış, ancak fosfat grubu henüz eklenmemiştir. Modeldeki bu yapıya ne ad verilir?

   • AA) Nükleotit
   • BB) Nükleozit
   • CC) Polinükleotit
   • DD) Kromatin
   • EE) Gen
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Nükleozit

   Azotlu baz ile beş karbonlu şekerin birleşmesiyle nükleozit oluşur; fosfat eklenince nükleotit adını alır. Bu nedenle fosfatsız yapı henüz nükleotit değildir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

7. Kolay

   7Bir öğrenci DNA eşlenmesini, eski zincirleri mavi, yeni sentezlenen zincirleri kırmızı boncuklarla gösteren bir model yapıyor. Eşlenme sonunda oluşan iki DNA modelinin her biri için hangisi doğrudur?

   • AA) İki mavi zincir içerir
   • BB) Bir mavi, bir kırmızı zincir içerir
   • CC) İki kırmızı zincir içerir
   • DD) Her zincirde mavi ve kırmızı boncuklar karışık dizilir
   • EE) Biri yalnız mavi, diğeri yalnız kırmızı boncuktan oluşur
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Bir mavi, bir kırmızı zincir içerir

   DNA eşlenmesi yarı korunumludur; her yeni DNA bir eski (kalıp) ve bir yeni zincir taşır. Zincirlerin karışık parçalardan oluşması ya da eski zincirlerin birlikte kalması bu modele uymaz.

   Hata mı var? Düzeltme öner

8. Kolay

   8Bir DNA zincirinin bir bölümündeki baz dizisi ATGCCGTA şeklindedir. Bu bölümün karşısındaki tamamlayıcı DNA zincirinin baz dizisi hangisidir?

   • AA) TACGGCAT
   • BB) UACGGCAU
   • CC) ATGCCGTA
   • DD) GCATTACG
   • EE) TACGGCTA
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) TACGGCAT

   DNA'da A ile T, G ile C eşleşir; bu yüzden ATGCCGTA'nın karşısına TACGGCAT gelir. Urasil yalnızca RNA'da bulunduğu için U içeren dizi DNA olamaz.

   Hata mı var? Düzeltme öner

9. Kolay

   9Mikroskopla incelenen bir hücrede bölünme başlarken çekirdekteki ince, ipliksi yapıların kısalıp kalınlaştığı ve belirgin hâle geldiği görülüyor. Bölünme sırasında oluşan bu belirgin yapılara ne ad verilir?

   • AA) Nükleotit
   • BB) Ribozom
   • CC) Gen
   • DD) Nükleozit
   • EE) Kromozom
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Kromozom

   Histonlara sarılı DNA'dan oluşan kromatin, bölünme sırasında kısalıp kalınlaşarak kromozoma dönüşür. Gen ise DNA'nın yalnızca bir bölgesidir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

10. Kolay

    10Bir laboratuvar raporunda incelenen nükleik asit örneğinin tek zincirli olduğu ve yapısında riboz şekeri bulunduğu yazıyor. Rapora göre bu örnekte aşağıdaki azotlu bazlardan hangisi bulunmaz?

    • AA) Timin
    • BB) Adenin
    • CC) Guanin
    • DD) Sitozin
    • EE) Urasil
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Timin

    Tek zincirli ve riboz şekerli molekül RNA'dır; timin yalnızca DNA'da bulunur. Urasil ise RNA'ya özgü bazdır, bu yüzden örnekte bulunur.

    Hata mı var? Düzeltme öner

11. Kolay

    11Bir öğrenci DNA modelinde şeker-fosfat omurgasını ve bazları farklı renklerle gösteriyor. Öğretmeni, molekülün asit özelliği göstermesinden sorumlu parçaları ayrı bir renge boyamasını istiyor. Öğrenci hangi parçaları boyamalıdır?

    • AA) Fosfat gruplarını
    • BB) Adenin bazlarını
    • CC) Deoksiriboz şekerlerini
    • DD) Hidrojen bağlarını
    • EE) Guanin bazlarını
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Fosfat gruplarını

    DNA'daki fosfat grupları molekülün asit özelliği göstermesini sağlar. Bazlar ve şeker bu özellikten sorumlu değildir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

12. Kolay

    12Bir öğrenci nükleotit modelinde azotlu bazı şekere bağlayan bağı kırmızı, şekeri fosfata bağlayan bağı mavi telle gösteriyor. Kırmızı ve mavi teller sırasıyla hangi bağları temsil eder?

    • AA) Fosfoester bağı – glikozit bağı
    • BB) Hidrojen bağı – peptit bağı
    • CC) Peptit bağı – fosfodiester bağı
    • DD) Hidrojen bağı – glikozit bağı
    • EE) Glikozit bağı – fosfoester bağı
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Glikozit bağı – fosfoester bağı

    Nükleotitte baz şekere glikozit bağıyla, şeker fosfata fosfoester bağıyla bağlanır. Hidrojen bağı ise iki zincirdeki bazlar arasında kurulur.

    Hata mı var? Düzeltme öner

13. Kolay

    13Bir genetik raporunda “Bu DNA bölgesi, hemoglobin proteinini oluşturan zincirlerden birinin sentezinden sorumludur.” ifadesi geçiyor. Raporda tanımlanan DNA bölgesi için kullanılan kavram hangisidir?

    • AA) Kromozom
    • BB) Nükleotit
    • CC) Histon
    • DD) Kromatin
    • EE) Gen
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Gen

    DNA'nın belirli bir ürünün (proteinin) sentezinden sorumlu bölgesine gen denir. Kromozom ise çok sayıda gen taşıyan, proteinlerle paketlenmiş DNA'dır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

14. Kolay

    14Bir sergide şu bilgi notu yer alıyor: “1950'li yıllarda bir bilim insanı DNA'yı X-ışınlarına maruz bırakarak kırınım fotoğrafını çekti. Watson ve Crick modellerini kurarken bu çalışmadan yararlandı.” Nottaki çalışma DNA hakkında hangi bilgiyi ortaya koymuştur?

    • AA) DNA'nın belirli aralıklarla tekrarlayan sarmal bir yapıda olduğunu
    • BB) DNA'nın protein sentezini doğrudan ribozomda yaptığını
    • CC) Nükleik asitlerin yalnızca çekirdekte bulunduğunu
    • DD) RNA'nın tek nükleotit zincirinden oluştuğunu
    • EE) DNA'nın histon proteinlerine sarıldığını
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) DNA'nın belirli aralıklarla tekrarlayan sarmal bir yapıda olduğunu

    Rosalind Franklin'in X-ışını kırınımı fotoğrafı DNA'nın düzenli aralıklarla tekrarlayan sarmal yapıda olduğunu göstermiştir. Histonlara sarılma bu çalışmanın konusu değildir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

15. Kolay

    15Bir öğrenci RNA çeşitlerini görevleriyle eşleştiren kartlar hazırlıyor. “Ribozomun yapısına katılır.” yazan kart hangisiyle eşleştirilmelidir?

    • AA) Mesajcı RNA (mRNA)
    • BB) Ribozomal RNA (rRNA)
    • CC) Taşıyıcı RNA (tRNA)
    • DD) Deoksiribonükleik asit (DNA)
    • EE) Histon proteini
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Ribozomal RNA (rRNA)

    rRNA ribozomun yapısına katılır. mRNA bilgiyi ribozoma taşır, tRNA ise aminoasitleri ribozoma getirir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

16. Kolay

    16DNA eşlenmesini anlatan bir videoda helikaz enziminin iki zinciri fermuar açar gibi birbirinden ayırdığı gösteriliyor. Helikaz zincirleri ayırırken hangi bağları koparır?

    • AA) Nükleotitleri bağlayan fosfodiester bağlarını
    • BB) Baz ile şeker arasındaki glikozit bağlarını
    • CC) Aminoasitler arasındaki peptit bağlarını
    • DD) Karşılıklı bazlar arasındaki hidrojen bağlarını
    • EE) Şeker ile fosfat arasındaki fosfoester bağlarını
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Karşılıklı bazlar arasındaki hidrojen bağlarını

    DNA'nın iki zinciri karşılıklı bazlar arasındaki zayıf hidrojen bağlarıyla bir arada durur; helikaz bu bağları koparır. Fosfodiester bağları zincir omurgasını oluşturur ve eşlenmede kopmaz.

    Hata mı var? Düzeltme öner

17. Kolay

    17Bir laboratuvarda üzerinde yalnız "guanin nükleotiti" yazan bir tüp bulunuyor. Araştırmacı, tüpteki nükleotidin DNA'nın mı RNA'nın mı yapısına katılacak türde olduğunu belirlemek istiyor. Araştırmacının bu nükleotitte hangi özelliği incelemesi gerekir?

    • AA) Beş karbonlu şekerin çeşidini
    • BB) Fosfat grubundaki oksijen sayısını
    • CC) Azotlu bazın halka sayısını
    • DD) Baz ile şeker arasındaki bağın türünü
    • EE) Şeker ile fosfat arasındaki bağın türünü
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Beş karbonlu şekerin çeşidini

    Nükleotitler taşıdıkları baza göre adlandırılır; guanin hem DNA'da hem RNA'da bulunduğu için ad tek başına ayırt ettirmez. Deoksiriboz DNA'ya, riboz RNA'ya katılır, bu yüzden bakılacak bileşen şekerdir. Fosfat grubu bütün nükleotitlerde aynı yapıdadır; glikozit ve fosfoester bağları da iki nükleik asitte ortaktır; guaninin çift halkalı olması ise her iki durumda aynıdır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

18. Kolay

    18Bir öğrenci, nükleik asit araştırmalarını gösteren bir zaman şeridi hazırlıyor. Elindeki kartlar şunlardır: I. Çekirdekteki asidik moleküllere nüklein adının verilmesi II. DNA'nın çift sarmal modelinin ortaya konması III. DNA'nın genetik materyal olduğunun ilk kez deneyle gösterilmesi IV. Rosalind Franklin'in DNA'nın X-ışını kırınımı fotoğrafını çekmesi Kartların eskiden yeniye doğru sıralanışı hangisidir?

    • AA) I, II, III, IV
    • BB) I, III, IV, II
    • CC) I, IV, III, II
    • DD) III, I, IV, II
    • EE) IV, I, III, II
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) I, III, IV, II

    Miescher 1869'da nükleini tanımlamıştır (I). DNA'nın genetik materyal olduğu 1940'lardan sonra ispatlanmış (III), ardından DNA'nın yapısı araştırılmış ve Franklin 1950'li yıllarda X-ışını kırınımı fotoğrafını çekmiştir (IV). Watson ve Crick bu çalışmalardan yararlanarak 1953'te çift sarmal modelini kurmuştur (II).

    Hata mı var? Düzeltme öner

19. Orta

    19Ezgi, DNA ve RNA'yı karşılaştıran bir kavram haritası hazırlıyor. Haritanın ortasına iki molekülde de bulunan yapı birimini, kenarlara ise yalnızca birinde bulunanları yazacak. Ezgi'nin haritanın ortasına yazması gereken özellik aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Fosfat grubu içermesi
    • BB) Riboz şekeri taşıması
    • CC) Timin bazı içermesi
    • DD) Çift zincirli yapıda olması
    • EE) Urasil bazı içermesi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Fosfat grubu içermesi

    DNA ve RNA nükleotitlerinin her ikisinde de fosfat grubu, beş karbonlu şeker ve azotlu baz bulunur; fosfat iki molekülde aynıdır. Çift zincirli yapı DNA'ya özgüdür; RNA genellikle tek zincirlidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

20. Orta

    20Bir animasyonda DNA eşlenmesi adım adım gösteriliyor: Önce bir enzim fermuar açar gibi iki zinciri birbirinden ayırıyor. Ardından başka bir enzim, açılan her zinciri kalıp olarak kullanıp karşısına uygun nükleotitleri ekleyerek yeni zincir oluşturuyor. Animasyonda sırasıyla görev yapan enzimler aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?

    • AA) DNA polimeraz – helikaz
    • BB) Helikaz – DNA polimeraz
    • CC) RNA polimeraz – ligaz
    • DD) Ligaz – helikaz
    • EE) Helikaz – RNA polimeraz
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Helikaz – DNA polimeraz

    Zincirler arasındaki hidrojen bağlarını koparıp DNA'yı açan enzim helikaz, kalıba göre nükleotit ekleyen enzim DNA polimerazdır. RNA polimeraz da kalıba göre nükleotit ekler; ama RNA nükleotitleriyle çalışır ve eşlenmede değil transkripsiyonda görev yapar.

    Hata mı var? Düzeltme öner