12. Sınıf Coğrafya · Doğal Sistemler
Ekstrem Doğa Olayları
- ekstrem olay
- doğal afet
- kuraklık
- tsunami
- kütle hareketleri
- küresel iklim değişikliği
- Kyoto Protokolü
- Paris İklim Anlaşması
Ekstrem doğa olayları nelerdir, nasıl sınıflandırılır?
Ekstrem doğa olayı, bir doğa olayının bir yerde daha önce hiç ya da çok nadir görüldüğü şiddette yaşanmasıdır; can ve mal kaybına yol açtığında doğal afete dönüşür. Kökenlerine göre dört grup vardır: atmosfer kökenli (aşırı sıcak, kuraklık, fırtına, hortum), astronomi kökenli (meteor düşmesi), jeolojik-jeomorfolojik (deprem, volkanizma, tsunami, heyelan) ve hidrolojik (sel-taşkın, göl sularının çekilmesi). En yıkıcı tropikal fırtınalar yaklaşık 5°-20° enlemleri arasında oluşur ve kasırga, tayfun, siklon gibi adlar alır. Türkiye aktif fay hatları üzerindedir; 1939 Erzincan, 1999 Gölcük ve 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri ağır kayıplara yol açmıştır. İnsan da doğal sistemleri değiştirir; Aral Gölü pamuk sulaması yüzünden büyük ölçüde kurumuştur. Paris İklim Anlaşması, sıcaklık artışını 2 °C'nin altında tutmayı hedefler. Tsunami hidrolojik değil, jeolojik kökenli bir olaydır.
Ekstrem Doğa Olayları: konu anlatımı ve özeti
Bir doğa olayının bir yerde daha önce hiç ya da çok nadir görüldüğü şiddette yaşanmasına ekstrem (sıra dışı) olay denir. Bu olaylar can ve mal kaybına yol açtığında doğal afete dönüşür; nedenlerini bilmek riskleri azaltmanın ilk adımıdır.
- Kökenlerine göre dört grup vardır: atmosfer kökenli (aşırı sıcak-soğuk, kuraklık, fırtına, hortum), astronomi kökenli (meteor düşmesi), jeolojik-jeomorfolojik (deprem, volkanizma, tsunami, heyelan) ve hidrolojik (sel-taşkın, göl sularının çekilmesi).
Ekstrem doğa olaylarının kökenlerine göre dört grubu ve örnekleri; tsunami hidrolojik değil jeolojik kökenlidir - Kuraklık yavaş ilerler ama verim düşüşü, su sıkıntısı, orman yangını ve kıtlığa yol açar. En yıkıcı tropikal fırtınalar yaklaşık 5°-20° enlemleri arasında oluşur; bölgeye göre kasırga (hurricane), tayfun, siklon gibi adlar alır.
- Türkiye aktif fay hatları üzerindedir: 1939 Erzincan, 1999 Gölcük (Kocaeli) merkezli Marmara ve 6 Şubat 2023'te Pazarcık ve Elbistan merkezli iki büyük Kahramanmaraş depremi ağır kayıplara yol açmıştır.
- Deniz tabanındaki depremler tsunamiyi, yamaçtaki denge bozulması heyelanı tetikler (1995 Senirkent heyelanı gibi).
- İnsan da doğal sistemleri değiştirir: Efes alüvyonla kıyıdan uzaklaşmış, Aral Gölü pamuk sulaması yüzünden büyük ölçüde kurumuştur.
- Sera gazlarındaki artış küresel ısınmaya; buzul erimesi, deniz seviyesi yükselmesi, kuraklık ve çölleşmeye neden olur.
- Çözüm arayışları: IPCC (1988), Kyoto Protokolü (Türkiye 2009'da taraf oldu) ve sıcaklık artışını 2 °C'nin altında, mümkünse 1,5 °C'de tutmayı hedefleyen Paris İklim Anlaşması (2016).
Unutma: Paris Anlaşması'nın hedefi küresel sıcaklık artışını 2 °C'nin altında tutmaktır; sınavda ekstrem olayları kökenine göre sınıflandırırken tsunaminin hidrolojik değil jeolojik kökenli olduğunu unutma.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Bir olayı sınıflandırırken önce "Bu olay nereden başladı?" diye sor.
- Havada mı başladı? Fırtına, hortum, aşırı sıcak ya da kuraklık atmosfer kökenlidir.
- Yerin içinde ya da yamaçta mı başladı? Deprem, volkan, heyelan ve tsunami jeolojik-jeomorfolojik kökenlidir. Tsunami suda görülür ama onu başlatan deniz tabanındaki depremdir.
- Akarsu ya da göl mü taştı, çekildi? Sel ve taşkın hidrolojik kökenlidir.
- Uzaydan mı geldi? Meteor düşmesi astronomi kökenlidir.
Sonra ikinci soruyu sor: "İnsanlara zarar verdi mi?" Zarar yoksa doğa olayıdır, can ve mal kaybı varsa afettir.
Günlük hayattan: Haberlerde "Bu bölgede son 100 yılın en yüksek sıcaklığı ölçüldü" dendiğinde olayın ekstrem olduğunu anlarsın: yer için sıra dışıdır.
Sık yapılan hata: "Her deprem bir afettir." Doğrusu: Issız bir alanda olan, kimseye zarar vermeyen deprem bir doğa olayıdır; afet olup olmaması insanın o alanı nasıl kullandığına bağlıdır.
Derinleş
Yaşadığın ilde son yıllarda yaşanan bir ekstrem olayı (sel, kuraklık, fırtına, heyelan gibi) haberlerden ve AFAD kaynaklarından araştır. Olayı doğuran doğal etkenleri ve zararı büyüten insan etkenlerini iki ayrı sütunda listele. Bir sonraki benzer olayda zararı azaltmak için belediye, aileler ve okulun alabileceği birer önlem öner. Hangi önlem en ucuz, hangisi en etkili? İkisi aynı olmuyorsa hangisini önceleyeceğine nasıl karar verirsin?
Bu konuda neler var?
- Doğadaki Ekstrem Olaylar ve Etkileri
- Atmosfer Kökenli Ekstrem Doğa Olayları
- Astronomi Kökenli Ekstrem Doğa Olayları
- Jeolojik ve Jeomorfolojik Kökenli Ekstrem Doğa Olayları
- Hidrolojik Kökenli Ekstrem Doğa Olayları
- Doğal Sistemlerin Geleceğe Yönelik Değişimleri
- Küresel İklim Değişimine Karşı Uluslararası Çözüm Arayışları
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Hawaii'deki Mauna Loa gözlemevinde ölçülen yıllık ortalama karbondioksit miktarı şöyledir: 1960 | 317 ppm 1990 | 354 ppm 2020 | 414 ppm Aynı dönemde küresel ortalama yüzey sıcaklığının da belirgin biçimde yükseldiği bilinmektedir. Bu iki eğilim arasındaki ilişkiyi en iyi açıklayan ifade aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ozon tabakası kalınlaştıkça yüzey daha çok ısınmaktadır.
- B) Sera gazları arttıkça atmosfer daha çok ısı tutmaktadır.
- C) Güneş Dünya'ya yaklaştıkça karbondioksit artmaktadır.
- D) Volkanik patlamalar durdukça sıcaklıklar yükselmektedir.
- E) Sıcaklık arttıkça atmosferdeki oksijen azalmaktadır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sera gazları arttıkça atmosfer daha çok ısı tutmaktadır.
Karbondioksit gibi sera gazları yeryüzünden yayılan uzun dalgalı ışınımı tutar; bu gazların artması sera etkisini güçlendirerek küresel ısınmaya yol açar. Ozon tabakasıyla ilgili şık sık yapılan bir karışıklıktır: ozon incelmesi zararlı morötesi ışınları artırır, küresel ısınmanın temel nedeni değildir.
Kolay
2Ece, iklim anlaşmalarıyla ilgili hazırladığı zaman çizelgesine "Türkiye, Kyoto Protokolü'ne 1997'de taraf oldu." diye yazmıştır. Öğretmeni, protokolün 1997'de kabul edildiğini ama Türkiye'nin o yıl çerçeve sözleşmeye bile taraf olmadığını hatırlatarak bilgiyi doğrulamasını istemiştir. Ece'nin notundaki yılı hangisiyle düzeltmesi gerekir?
- A) 1992
- B) 2009
- C) 2001
- D) 2016
- E) 2021
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 2009
Türkiye, BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'ne 2004'te, Kyoto Protokolü'ne ise 2009'da taraf olmuştur. 2016, Türkiye'nin Paris Anlaşması'nı imzaladığı yıldır; bu yüzden iki anlaşmayı karıştıran öğrenci bu şıkka yönelebilir.
Kolay
3Karadeniz kıyısındaki bir köyde bir hafta boyunca aralıksız yağmur yağdı. Ardından eğimli bir yamaçta önce uzun çatlaklar belirdi, birkaç gün sonra da toprak ve kaya kütlesi üzerindeki fındık bahçeleri ve iki evle birlikte eğim yönünde metrelerce aşağı indi. Köyde yaşanan ekstrem doğa olayı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Çığ
- B) Taşkın
- C) Obruk
- D) Heyelan
- E) Erozyon
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Heyelan
Suya doygun hâle gelen toprak ve kaya kütlesinin dengesini yitirip yamaç boyunca kütle hâlinde kayması heyelandır. Erozyon da toprağın yer değiştirmesidir; ancak su ve rüzgârla tane tane, uzun sürede gerçekleşir, bir kütlenin topluca kaymasıyla olmaz.
Kolay
4Akdeniz kıyısındaki bir ilçede gök gürültülü sağanak sırasında bulutun tabanından yere doğru uzanan, huni biçimli ve hızla dönen bir hava sütunu oluştu. Birkaç dakika süren olay seraların örtülerini söktü, elektrik direklerini devirdi. Haberde anlatılan olayla aynı kökene sahip ekstrem doğa olayı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Deprem
- B) Dolu fırtınası
- C) Heyelan
- D) Tsunami
- E) Volkan patlaması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Dolu fırtınası
Haberdeki olay hortumdur; hortum ve dolu fırtınası atmosferdeki hareketlerden kaynaklanan meteorolojik kökenli olaylardır. Tsunami de kıyıda ani ve yıkıcı etki yaratır; ancak deniz tabanındaki deprem ya da volkanizmadan doğar, yani jeolojik kökenlidir.
Kolay
5Çöl kenarındaki bir kasabada kuvvetli rüzgârla birlikte görüş mesafesi birkaç metreye düşmüş, kasabayı çevre yerleşmelere bağlayan yollar kapanmıştır. Olaydan sonra evlerin önünde metrelerce yükseklikte birikintiler oluşmuş, bazı araçların motorları arızalanmış ve nefes darlığı şikâyetleri artmıştır. Kasabada yaşanan ekstrem olay hangisidir?
- A) Kum fırtınası
- B) Hortum
- C) Tropikal kasırga
- D) Aşırı sıcak dalgası
- E) Sel ve taşkın
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kum fırtınası
Kurak ve yarı kurak sahalarda görülen kum fırtınaları görüşü kısıtlar, yolları kapatır, kum tepecikleri oluşturur ve motorlara giren tozlarla arızalara yol açar. Hortum küçük bir alanda dönen hava sütunudur, kum birikintisi ve uzun süre görüş kaybı onun belirtisi değildir.
Kolay
6Ders kitabında doğadaki ekstrem olaylar kökenlerine göre dört grupta sınıflandırılmıştır. Bu sınıflandırmada “sel ve taşkınlar” ile aynı grupta yer alan olay hangisidir?
- A) Tsunami
- B) Kütle hareketleri
- C) Kuraklık
- D) Meteor düşmesi
- E) Göl sularının çekilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Göl sularının çekilmesi
Sel-taşkın ile göl sularının çekilmesi hidrolojik kökenli olaylardır. Tsunami suyla ilgili görünse de deprem gibi iç kuvvetlerle oluştuğu için jeolojik kökenli gruptadır.
Kolay
7Bir haber ajansı, Bengal Körfezi kıyısındaki kentleri vuran ve kıyıda büyük hasara yol açan tropikal fırtınayı, bu bölgede kullanılan yerel adıyla duyurmuştur. Haberde fırtına için büyük olasılıkla hangi ad kullanılmıştır?
- A) Tayfun
- B) Tornado
- C) Willy-willy
- D) Baguio
- E) Siklon
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Siklon
Tropikal fırtınalar Bengal Körfezi ve Hint Okyanusu'nda siklon adını alır. Tayfun Güney Çin ve Pasifik'in batısında, willy-willy Avustralya'da kullanılır; tornado ise hortumun adıdır.
Kolay
8Bir sınıfta “Sera gazlarındaki artış ve sonuçları” konulu bir pano hazırlanmaktadır. Panoya küresel ısınmanın sonucu olarak aşağıdakilerden hangisinin eklenmesi yanlış olur?
- A) Deprem sayısının artması
- B) Buzulların erimesi
- C) Deniz seviyesinin yükselmesi
- D) Kuraklığın sıklaşması
- E) Çölleşmenin hızlanması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Deprem sayısının artması
Sera gazı artışı küresel ısınmaya; buzul erimesi, deniz seviyesi yükselmesi, kuraklık ve çölleşmeye yol açar. Depremler iç kuvvetlerle oluşur, küresel ısınmanın sonucu değildir.
Kolay
9Bir iklim zirvesinin haber bülteninde, 2016'da yürürlüğe giren Paris İklim Anlaşması'nın ana hedefinin hâlâ geçerliliğini koruduğu vurgulanmıştır. Bültende sözü edilen ana hedef hangisidir?
- A) Ozon tabakasını incelten gazların üretimini tamamen durdurmak
- B) Küresel sıcaklık artışını 2 °C'nin altında, mümkünse 1,5 °C'de tutmak
- C) Göçmen su kuşlarının yaşadığı sulak alanları korumak
- D) Nesli tehlikedeki türlerin ülkeler arası ticaretini denetlemek
- E) Sınır aşan akarsuların suyunu ülkeler arasında paylaştırmak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Küresel sıcaklık artışını 2 °C'nin altında, mümkünse 1,5 °C'de tutmak
Paris Anlaşması küresel sıcaklık artışını 2 °C'nin altında, mümkünse 1,5 °C'de tutmayı hedefler. Ozon tabakasını korumak sera etkisinden farklı bir sorundur ve başka bir anlaşmanın konusudur.
Kolay
10Bir ilde art arda üç yıl boyunca yağışlar uzun yıllar ortalamasının çok altında kalmıştır. İl afet müdürlüğü, bu kuraklığın ildeki olası sonuçlarını değerlendiren bir rapor hazırlamaktadır. Raporda aşağıdakilerden hangisinin kuraklığın sonucu olarak yer alması beklenmez?
- A) Akarsularda taşkın sayısının belirgin biçimde artması
- B) Barajlarda su azaldığı için elektrik üretiminin düşmesi
- C) Buğday ve arpa veriminin azalması
- D) Orman yangınlarının daha sık çıkması
- E) İçme ve kullanma suyunda kesintiler yaşanması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Akarsularda taşkın sayısının belirgin biçimde artması
Kuraklık yağış yetersizliğidir; verim düşüşü, su sıkıntısı, enerji üretiminde azalma ve orman yangınlarına yol açar. Taşkınlar ise aşırı yağışla ilgilidir, bu yüzden kuraklığın sonucu olamaz.
Kolay
11Bir araştırmacı, dünyadaki hortum (tornado) kayıtlarını bir haritaya işlemektedir. Haritada noktaların bazı alanlarda belirgin biçimde yoğunlaştığı görülmektedir. Kitaptaki bilgilere göre hortumların en sık görüldüğü yerler hangisidir?
- A) Kutup çevresindeki buz örtüleri
- B) Tropikal kuşaktaki kara yüzeyleri
- C) Orta enlemlerdeki açık okyanuslar
- D) Yüksek dağların zirve kesimleri
- E) Orta kuşaktaki iç denizler
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Tropikal kuşaktaki kara yüzeyleri
Hortumlar en çok tropikal kuşaktaki kara yüzeylerinde, ayrıca ABD'nin merkezî kesiminde ve Batı Afrika'da görülür. Açık okyanuslar hortumların yoğunlaştığı alanlar olarak gösterilmez.
Kolay
12Ders kitabındaki bir tabloda deprem, volkanizma, tsunami ve kütle hareketleri aynı grupta gösterilmiştir. Bu olayların aynı grupta toplanmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Atmosferdeki basınç farklarından doğmaları
- B) Kaynağını yerin iç kuvvetlerinden almaları
- C) Yalnızca okyanus kıyılarında görülmeleri
- D) Uzaydan gelen cisimlerle tetiklenmeleri
- E) Yavaş ilerleyip yıllarca sürmeleri
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kaynağını yerin iç kuvvetlerinden almaları
Jeolojik ve jeomorfolojik kökenli olaylar kaynağını yerin derinliklerinden alan iç kuvvetlerden alır. Basınç farkından doğan olaylar ise atmosfer kökenlidir.
Kolay
13Kışın aniden bastıran ve günlerce süren dondurucu soğuklar sırasında bir yaylada mera bitkileri donmuş, yabani hayvanlar yiyecek bulmakta zorlanmıştır. Bu durum aşırı soğukların hangi etkisine örnektir?
- A) Su kaynaklarının buharlaşarak kurumasına
- B) Toprakta tuzlanmanın hızlanmasına
- C) Kum tepeciklerinin yerleşmeleri kapatmasına
- D) Deniz seviyesinin yükselmesine
- E) Bitki ve hayvanların ısı değişimlerinden olumsuz etkilenmesine
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Bitki ve hayvanların ısı değişimlerinden olumsuz etkilenmesine
Aşırı soğuklarda bitkiler donar, hayvanlar besin yetersizliği nedeniyle zor durumda kalır ya da ölür. Su kaynaklarının kuruması ise daha çok aşırı sıcakların sonucudur.
Kolay
14Bir kentte ocak ayında sıcaklık günlerce -25 °C'nin altında seyretmiştir. Kent sağlık müdürlüğü, bu dönemde hastanelere yapılan başvuruların arttığını açıklamıştır. Bu dönemde başvuruların özellikle hangi rahatsızlıklar nedeniyle artması beklenir?
- A) Güneş çarpması ve sıcak bitkinliği
- B) Sıcağa bağlı tansiyon yükselmeleri
- C) Toz soluma kaynaklı göz yanmaları
- D) Bronşit ve zatürre gibi kış hastalıkları
- E) Kirli su kaynaklı mide rahatsızlıkları
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bronşit ve zatürre gibi kış hastalıkları
Aşırı soğuklar bronşit, zatürre gibi kış hastalıklarının normalden yaygın görülmesine yol açar. Güneş çarpması ve sıcak bitkinliği ise aşırı sıcakların etkisidir.
Kolay
151939 Erzincan, 1999 Marmara ve 2023 Kahramanmaraş depremleri Türkiye'de ağır kayıplara yol açmıştır. Bir öğrenci, bu tür yıkıcı depremlerin ülkemizde tekrar tekrar yaşanmasının nedenini araştırmaktadır. Öğrencinin ulaşacağı temel neden hangisidir?
- A) Türkiye'nin üç tarafının denizlerle çevrili olması
- B) Yağışların yıl içinde düzensiz dağılması
- C) Nüfusun büyük kısmının kıyılarda yaşaması
- D) Türkiye'nin aktif fay hatları üzerinde bulunması
- E) Ülkede büyük göllerin hızla küçülmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Türkiye'nin aktif fay hatları üzerinde bulunması
Türkiye aktif fay hatları üzerinde yer aldığı için büyük depremler sık yaşanır. Denizlerle çevrili olmak ya da yağış düzeni depremlerin nedeni değildir.
Kolay
166 Şubat 2023'te aynı gün içinde yaşanan iki büyük deprem on bir ilde ağır can ve mal kaybına yol açmış, “Kahramanmaraş depremleri” olarak anılmıştır. Bu iki depremin merkezleri aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
- A) Gölcük ve Adapazarı
- B) Erzincan ve Erzurum
- C) Senirkent ve Isparta
- D) Elbistan ve Malatya
- E) Pazarcık ve Elbistan
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Pazarcık ve Elbistan
6 Şubat 2023 depremleri Kahramanmaraş'ın Pazarcık ve Elbistan ilçeleri merkezlidir. Gölcük 1999 Marmara depreminin merkezidir.
Kolay
17Bir gözlemevi, atmosfere giren bir gök cisminin yerden yaklaşık 30 km yükseklikte parlayarak parçalandığını, yeryüzünde büyük bir krater oluşmadığını duyurmuştur. Cismin yeryüzüne ulaşmadan parçalanmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ozon tabakasına çarpıp sekmesi
- B) Atmosferle sürtünerek yanması
- C) Dünya'nın çekim gücünün zayıflaması
- D) Bulutlardaki su buharıyla soğuması
- E) Yer kabuğundaki levhaların hareketi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Atmosferle sürtünerek yanması
Meteor ve kuyruklu yıldızlar atmosfere girdikten sonra sürtünmenin etkisiyle yanarak parçalanır; yalnız kopan büyük parçalar yer kabuğuna düşüp krater açabilir. Ozon tabakası katı bir engel değildir, gök cismini geri sektirmez.
Kolay
18Bir gazete aynı yıl üç haber yayımlamıştır: Karayipler'de "hurricane", Filipinler'de "baguio", Güney Çin açıklarında "tayfun". Haberlerde üç fırtınanın da tropikal kuşakta oluştuğu ve kıyılarda yıkıma yol açtığı yazmaktadır. Bu fırtınaların farklı adlarla anılmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Her birinin farklı bir kökenden kaynaklanması
- B) Rüzgâr hızlarının birbirinden çok farklı olması
- C) Birinin karada, ötekilerin denizde doğması
- D) Görüldükleri mevsimlerin birbirinden ayrılması
- E) Aynı tür olayın bölgelere göre farklı adlandırılması
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Aynı tür olayın bölgelere göre farklı adlandırılması
Kasırga ve tropikal fırtınalar dünyanın değişik yerlerinde farklı adlarla anılır; olayın türü ve kökeni aynıdır, üçü de atmosfer kökenlidir. Adlardaki farkı olayların kökeninden doğuyor sanmak yaygın bir yanılgıdır.
Orta
19Bir afet yönetimi sunumunda olaylar "ani başlayan" ve "yavaş başlayan" diye iki gruba ayrılmıştır. Ani başlayan grupta deprem, sel ve çığ yer alırken kuraklık öbür gruba yazılmıştır. Kuraklığın yavaş başlayan olaylar grubunda yer almasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Birkaç dakika içinde başlayıp kısa sürede sona ermesi
- B) Yalnızca kıyı bölgelerinde ve yaz aylarında görülmesi
- C) Yalnızca astronomik nedenlerle ortaya çıkıp yayılması
- D) Yer kabuğundaki kırılmalar sonucunda oluşması
- E) Etkilerinin aylar ya da yıllar içinde birikerek ortaya çıkması
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Etkilerinin aylar ya da yıllar içinde birikerek ortaya çıkması
Kuraklık yağışın uzun süre normalin altında kalmasıyla sinsi biçimde başlar; su kaynakları, tarım ve hayvancılık üzerindeki etkileri zamanla birikir. Yer kabuğundaki kırılmalar depremin nedenidir; kuraklık ise atmosfer kökenlidir.
Orta
20Orta Asya'daki Aral Gölü 1960'ta dünyanın en büyük göllerinden biriyken bugün yüzölçümünün büyük bölümünü yitirmiştir. Aynı dönemde göle dökülen iki büyük akarsuyun havzasında pamuk ekim alanları birkaç kat genişlemiş, bölgedeki yıllık yağış miktarında ise belirgin bir değişim görülmemiştir. Gölün küçülmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Havzadaki yağışların hızla azalması
- B) Göl tabanında büyük depremler olması
- C) Göl suyunun yer altına sızıp kaybolması
- D) Akarsuların sulamada aşırı kullanılması
- E) Gölün kanalla okyanusa bağlanması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Akarsuların sulamada aşırı kullanılması
Amu Derya ve Siri Derya'nın suyu pamuk tarlalarını sulamak için kanallarla çekildiğinden göle ulaşan su miktarı büyük ölçüde azalmıştır. Yağışların azalması da göl küçülmesini açıklayabilecek bir nedendir; ancak verilen bilgide yağışlarda belirgin bir değişim olmadığı belirtilmiştir.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.