12. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük · II. Dünya Savaşı Sonrasında Türkiye ve Dünya

II. Dünya Savaşı Sonrası Oluşan Güç Dengeleri ve Türkiye

Soğuk Savaş
Truman Doktrini
Marshall Planı
NATO
Varşova Paktı
COMECON
Kore Savaşı
Avrupa Konseyi

Soğuk Savaş döneminde Türkiye neden Batı Bloku'nda yer aldı?

II. Dünya Savaşı sonrasında dünya, ABD liderliğindeki Batı Bloku ile SSCB liderliğindeki Doğu Bloku arasında Soğuk Savaş'a girdi ve Türkiye, Sovyet tehdidi karşısında güvenliğini Batı ittifakında aradı. Soğuk Savaş, iki süper gücün doğrudan savaşmadan sürdürdüğü ideolojik, ekonomik ve askerî rekabettir (1947-1991). Batı Bloku Truman Doktrini, Marshall Planı ve 1949'da NATO ile örgütlenirken Doğu Bloku Kominform, Molotof Planı, COMECON ve 1955'te Varşova Paktı ile karşılık verdi. SSCB'nin 1945'teki Kars-Ardahan ve Boğazlarda üs talepleri Türk-Amerikan yakınlaşmasını getirdi. Türkiye Truman Doktrini ile askerî yardım aldı, Marshall Planı'ndan yararlandı ve 1949'da Avrupa Konseyine katıldı. Kore Savaşı'na bir tugay gönderen Türkiye, Türk askerinin başarısıyla 18 Şubat 1952'de Yunanistan ile birlikte NATO'ya üye oldu. Truman Doktrini askerî, Marshall Planı ise ekonomik yardımdır; NATO 1949'da kurulmuş, Türkiye ise 1952'de üye olmuştur.

II. Dünya Savaşı Sonrası Oluşan Güç Dengeleri ve Türkiye: konu anlatımı ve özeti

Savaştan sonra dünya, ABD liderliğindeki Batı ve SSCB liderliğindeki Doğu blokları arasında Soğuk Savaş'a girdi. Sovyet tehdidi karşısında Türkiye güvenliğini Batı ittifakında aradı.

Soğuk Savaş: İki süper gücün doğrudan savaşmadan sürdürdüğü ideolojik, ekonomik ve askerî rekabettir (1947-1991). Nükleer silahlanma hızlandı; Doğu Avrupa ülkeleri SSCB'nin uydusu oldu.
Batı Bloku'nun adımları: Truman Doktrini (1947), Marshall Planı (1947), NATO (1949), Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (1951), Avrupa Ekonomik Topluluğu (1957).
Doğu Bloku'nun adımları: Kominform (1947), Molotof Planı (1947), COMECON (1949), Varşova Paktı (1955).
Soğuk Savaş'ta iki blokun adımları yıllara göre: solda Batı Bloku, sağda Doğu Bloku; kalın yazı Türkiye'nin NATO üyeliği (1952)
Türkiye: SSCB'nin 1945'teki Kars-Ardahan ve Boğazlarda üs talepleri Türk-Amerikan yakınlaşmasını getirdi. Truman Doktrini ile Türkiye ve Yunanistan'a askerî yardım yapıldı; Türkiye Marshall Planı'ndan yararlandı ve 1949'da Avrupa Konseyine katıldı.
Kore Savaşı (1950): Türkiye, BM komutasındaki kuvvetlere bir tugay gönderdi; Türk askerinin başarısı NATO üyeliğinin önünü açtı. Türkiye, Yunanistan ile birlikte 18 Şubat 1952'de NATO'ya üye oldu.
Sonuç: Türkiye Batı güvenlik sisteminin parçası oldu; SSCB ile ilişkiler gerildi, dış politikada ABD'ye yakınlık belirleyici hâle geldi.

Unutma: NATO 1949'da kuruldu, Türkiye 1952'de üye oldu; Varşova Paktı ise NATO'ya karşı 1955'te kuruldu. Truman Doktrini askerî, Marshall Planı ekonomik yardımdır.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Soğuk Savaş'ı iki karşılıklı sütun olarak çizersen bloklar karışmaz:

Batı Bloku: Truman Doktrini (askerî yardım), Marshall Planı (ekonomik yardım), NATO (1949), Avrupa topluluklarının kuruluşu.
Doğu Bloku: Kominform, Molotof Planı, COMECON, Varşova Paktı (1955).

Her Batı adımının karşısında bir Doğu adımı vardır; bu karşılıklılık Soğuk Savaş'ın mantığını gösterir. Türkiye, SSCB'nin taleplerinden sonra Batı sütununda yer aldı.

Günlük hayattan: İki komşu birbirine hiç vurmadan, sürekli daha yüksek duvar ve daha güçlü kilitle rekabet ediyorsa aralarında "soğuk" bir savaş vardır.

Sık yapılan hata: Türkiye'nin NATO'nun kurucu üyesi olduğunu sanmak. Doğrusu: NATO 1949'da kuruldu, Türkiye 1952'de üye oldu.

Derinleş

Kore Savaşı'na katılan Türk askerlerinin anıları ve Kore'de bugün de süren Türk-Kore dostluğu hakkında araştırma yap. Bir savaşın iki ülke arasında uzun süreli bir dostluğa nasıl dönüşebildiğini açıklayan kısa bir yazı hazırla. Yazında, savaşa asker gönderme kararının bir ülkenin dış politikası ve iç kamuoyu için ne gibi sonuçları olabileceğini de tartış.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

İTA.12.3.3Soğuk Savaş Dönemi’nin başlangıcından itibaren Türkiye’nin dış politikasındaki değişim ve sürekliliği neden ve sonuçlarıyla yorumlayabilme
- a) Soğuk Savaş Dönemi’nin başlangıcından itibaren Türkiye’nin dış politikasındaki değişim ve sürekliliğe neden olan unsurları inceler.

Bu konuda neler var?

İki Kutuplu Dünya
ABD ve SSCB Tarafından Kurulan Teşkilatlar ve Atılan Ekonomik Adımlar
İki Kutuplu Dünyada Türkiye

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Temsilî bir asker mektubu (1950): "Kore Yarımadası'na gemiyle ulaştık. Birliğimiz, BM bayrağı altında savaşan on altı ülkenin kuvvetlerinden biri. Kunuri'de Çin kuvvetlerine karşı çarpıştık; birçok arkadaşımızı kaybettik ama mevzimizi bırakmadık." Mektuba göre Türkiye 1950'de başlayan Kore Savaşı'na hangi biçimde katılmıştır?
- A) Kuzey Kore'ye silah yardımı yaparak
- B) Savaşta tarafsız kalarak
- C) Yalnızca sağlık ekibi göndererek
- D) BM komutasındaki kuvvetlere tugay göndererek
- E) Yalnızca ekonomik yardım göndererek
Cevabı göster
Doğru cevap: D) BM komutasındaki kuvvetlere tugay göndererek
Türkiye, BM kararı doğrultusunda Kore'ye bir tugay göndermiş ve Kunuri gibi muharebelerde çarpışmıştır. Bazı ülkeler yalnız sağlık ekibi göndermiştir; ancak Türkiye muharip birlik gönderen ülkeler arasındadır.
Kolay
2Kronoloji: 1949 | Batılı devletler NATO'yu kurar. 1952 | Türkiye ve Yunanistan NATO'ya katılır. 1955 | Batı Almanya NATO'ya alınır; birkaç gün sonra SSCB ve Doğu Avrupa ülkeleri Polonya'nın başkentinde bir askerî ittifak kurar. Kronolojiye göre Varşova Paktı hangi yıl kurulmuştur?
- A) 1949
- B) 1952
- C) 1955
- D) 1962
- E) 1947
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 1955
Varşova Paktı, Batı Almanya'nın NATO'ya alınmasından hemen sonra, 1955'te Varşova'da kurulmuştur. 1949 da kronolojide geçen bir yıldır; ancak o yıl NATO kurulmuştur.
Kolay
31947'de bir Amerikalı gazetecinin ortaya attığı bir kavram, ABD ile SSCB arasındaki ilişkiyi şöyle anlatıyordu: "İki taraf birbirine karşı silahlanıyor, dünyanın her yerinde nüfuz kurmaya çalışıyor, propaganda yapıyor; ama iki ordu doğrudan karşı karşıya çatışmıyor." İki süper gücün doğrudan savaşmadan sürdürdüğü bu ideolojik, ekonomik ve askerî rekabete ne ad verilir?
- A) Soğuk Savaş
- B) Yumuşama
- C) Yatıştırma
- D) Bağlantısızlık
- E) Silahlı tarafsızlık
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Soğuk Savaş
Doğrudan çatışmaya girmeden sürdürülen bu çok yönlü rekabete Soğuk Savaş denir. Yumuşama da bu dönemle ilgilidir; ancak rekabetin değil, iki bloğun gerginliği azaltmaya yöneldiği dönemin adıdır.
Kolay
4Temsilî bir Doğu Avrupa gazetesi haberi (Ocak 1949): "Moskova'da toplanan altı ülkenin temsilcileri, Batı'nın yardım programına katılmadan kendi aralarında ekonomik iş birliği yapmak, ticareti ve sanayi planlarını eş güdüm içinde yürütmek için yeni bir örgüt kurdu." Haberde sözü edilen teşkilat hangisidir?
- A) NATO
- B) Avrupa Konseyi
- C) Avrupa Ekonomik Topluluğu
- D) Varşova Paktı
- E) COMECON
Cevabı göster
Doğru cevap: E) COMECON
SSCB'nin Doğu Avrupa ülkeleriyle ekonomik iş birliği amacıyla 1949'da kurduğu örgüt COMECON'dur. Varşova Paktı da Doğu Bloku örgütüdür; ancak askerî bir ittifaktır ve 1955'te kurulmuştur.
Kolay
51951'de Paris Antlaşması ile Belçika, Federal Almanya, Lüksemburg, Fransa, İtalya ve Hollanda, iki temel sanayi ürününün üretimini ortak bir yönetime bağlayan bir topluluk kurdu. Kurulan bu topluluk aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Avrupa Ekonomik Topluluğu
- B) Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu
- C) Avrupa Konseyi
- D) COMECON
- E) Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu
1951 Paris Antlaşması ile kurulan topluluk Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu'dur. Avrupa Ekonomik Topluluğu ise 1957'de Roma Antlaşması ile kurulmuştur.
Kolay
61957'de Roma Antlaşması ile kurulan bir topluluğun hedefi Avrupa'da mal, iş gücü, hizmet ve sermayenin serbest dolaştığı ortak bir pazar kurmak ve siyasi birliği sağlamaktı. Topluluğun adı 1992'de değiştirildi. Bu topluluğun 1992'de aldığı ad aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Avrupa Birliği
- B) Avrupa Konseyi
- C) Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu
- D) Birleşmiş Milletler
- E) Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Avrupa Birliği
1957'de kurulan Avrupa Ekonomik Topluluğu'nun adı 1992'de Avrupa Birliği olarak değiştirilmiştir. Avrupa Konseyi ise 1949'da kurulan ayrı bir kuruluştur.
Kolay
71947'de SSCB'nin önderliğinde bir örgüt kuruldu. Örgütün amaçları SSCB'nin uydu ülkeleriyle bağını güçlendirmek, dünyadaki komünist hareketi kontrol altında tutmak ve Truman Doktrini ile Marshall Planı'na karşı mücadele etmekti. Metinde anlatılan örgüt aşağıdakilerden hangisidir?
- A) COMECON
- B) Varşova Paktı
- C) NATO
- D) Kominform
- E) Avrupa Konseyi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kominform
1947'de komünist hareketi denetlemek için kurulan örgüt Kominform'dur. COMECON da Doğu Bloku kuruluşudur ama 1949'da ekonomik dayanışma amacıyla kurulmuştur.
Kolay
8II. Dünya Savaşı'ndan sonra ABD ekonomik ve askerî açıdan çok güçlüydü. Savaşa katılmasına rağmen kendi topraklarını savaştan uzak tutmayı başarmıştı. Metinde ABD'yi süper güç yapan özelliklere eklenebilecek bir başka unsur aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Avrupa'da çok sayıda sömürgesi bulunması
- B) Milletler Cemiyetinin kurucusu olması
- C) Dönemin büyük nükleer gücü olması
- D) Doğu Avrupa ülkelerini uydu hâline getirmesi
- E) Savaş boyunca tarafsız kalması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Dönemin büyük nükleer gücü olması
Kitapta ABD'nin dönemin büyük nükleer gücü olması da süper güç olmasının nedenleri arasında sayılır. Doğu Avrupa ülkelerini uydu hâline getiren ABD değil, SSCB'dir.
Kolay
9ABD ile SSCB arasında silaha başvurmadan sürdürülen ideolojik, jeopolitik ve ekonomik rekabet 1947'de başladı ve bir gelişmeyle 1991'de sona erdi. Bu rekabeti sona erdiren gelişme aşağıdakilerden hangisidir?
- A) NATO'nun kurulması
- B) Kore Savaşı'nın bitmesi
- C) Avrupa Birliği'nin adının değişmesi
- D) Varşova Paktı'nın kurulması
- E) SSCB'nin dağılması
Cevabı göster
Doğru cevap: E) SSCB'nin dağılması
Kitapta Soğuk Savaş'ın SSCB'nin dağılmasına kadar sürdüğü belirtilir. NATO ve Varşova Paktı'nın kurulması Soğuk Savaş'ı bitiren değil, derinleştiren gelişmelerdir.
Kolay
10II. Dünya Savaşı'ndan sonra Doğu Avrupa'da ilerleyen SSCB'nin etkisiyle bazı Avrupa ülkeleri onun uydusu hâline geldi. Aşağıdakilerden hangisi bu uydu ülkelerden biri değildir?
- A) Yunanistan
- B) Polonya
- C) Macaristan
- D) Romanya
- E) Bulgaristan
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yunanistan
Polonya, Macaristan, Romanya ve Bulgaristan SSCB'nin uydusu olmuştur. Yunanistan ise Truman Doktrini ile ABD yardımı alan ve 1952'de NATO'ya giren bir Batı Bloku ülkesidir.
Kolay
11Bir örgüt tanıtımında şu bilgiler yer almaktadır: “1949'da ABD öncülüğünde kurulduk. Amacımız SSCB ve komünizmin Avrupa'da yayılmasını engellemek, üye ülkelerin özgürlük ve güvenliğini sağlamaktır. Uluslararası bir askerî savunma ve ittifak kuruluşuyuz.” Tanıtımı yapılan örgüt aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Varşova Paktı
- B) COMECON
- C) Avrupa Konseyi
- D) Kominform
- E) NATO
Cevabı göster
Doğru cevap: E) NATO
ABD öncülüğünde 1949'da kurulan askerî ittifak NATO'dur. Varşova Paktı da askerî bir örgüttür ama SSCB önderliğinde ve NATO'ya karşı kurulmuştur.
Kolay
12ABD Dışişleri Bakanı George Marshall'ın hazırladığı plana göre aralarında Türkiye'nin de bulunduğu Avrupa devletleri kendi içlerinde bir ekonomik plan hazırlayıp uygulayacak, eksik kalan noktalarda ABD yardım edecekti. Bu plana katılan Avrupa devletlerinin sayısı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) 6
- B) 10
- C) 12
- D) 16
- E) 51
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 16
Marshall Planı'na Türkiye ile birlikte 16 Avrupa devleti katılmıştır. 6 sayısı AKÇT'yi kuran devletlerin, 51 ise BM'yi kuran devletlerin sayısıdır.
Kolay
13SSCB'nin Doğu Anadolu'dan toprak ve İstanbul ile Çanakkale Boğazlarından üs talep etmesi iki ülke arasındaki ilişkileri gerginleştirdi. Bu gerginliğin Türkiye'nin dış ilişkilerine etkisi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Türk-Sovyet ittifakının kurulması
- B) Türkiye'nin Doğu Bloku'na katılması
- C) Türkiye'nin Birleşmiş Milletlerden ayrılması
- D) Türkiye'nin Batı'dan uzaklaşması
- E) Türk-Amerikan ilişkilerinin yakınlaşması
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Türk-Amerikan ilişkilerinin yakınlaşması
Sovyet talepleri Soğuk Savaş yıllarında Türk-Amerikan ilişkilerinde yakınlaşma sağlamıştır. Türkiye Doğu Bloku'na değil, Batı Bloku'na yönelmiştir.
Kolay
14ABD'nin 1947'de uygulamaya koyduğu bir doktrin, iki ülkeye yapılacak 400 milyon dolarlık yardım paketini içeriyordu. Amaç bu ülkeleri askerî açıdan güçlendirerek SSCB'nin Akdeniz'e inmesini engellemekti. Bu yardımdan yararlanan iki ülke aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?
- A) Türkiye ve İtalya
- B) Yunanistan ve İspanya
- C) Türkiye ve Yunanistan
- D) Türkiye ve İran
- E) İtalya ve Fransa
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Türkiye ve Yunanistan
Truman Doktrini kapsamındaki 400 milyon dolarlık yardım Türkiye ve Yunanistan'a yapılmıştır. İtalya ve Fransa Marshall Planı'ndan yararlanan ülkelerdir ama bu askerî paketin muhatabı değildir.
Kolay
15Kore Savaşı başladığında Türkiye, Birleşmiş Milletler Komutanlığı emrine 6.000'den fazla asker gönderdi. Kitaba göre Türkiye'nin bu katılımı için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Türkiye, savaşa SSCB'nin yanında katıldı.
- B) Türkiye, savaşa ABD'den sonra en fazla asker gönderen ülke oldu.
- C) Türkiye, savaşa asker gönderen tek ülke oldu.
- D) Türkiye, askerlerini Kuzey Kore'ye destek için gönderdi.
- E) Türkiye, savaşa NATO üyesi olduktan sonra katıldı.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Türkiye, savaşa ABD'den sonra en fazla asker gönderen ülke oldu.
Kitapta Türkiye'nin Kore'ye ABD'den sonra en fazla asker gönderen ülke olduğu belirtilir. Türkiye 1950'de savaşa katılmış, NATO'ya ise 1952'de üye olmuştur.
Kolay
16II. Dünya Savaşı'nın ardından bir Asya ülkesinin kuzeyini SSCB, güneyini ise ABD denetim altına aldı. Ülke 38. enlem sınır kabul edilerek ikiye ayrıldı. Metinde sözü edilen ülke aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Japonya
- B) Çin
- C) Vietnam
- D) Kore
- E) Hindistan
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kore
38. enlemden ikiye ayrılan ülke Kore'dir. Japonya savaştan sonra işgal edilmiştir ama bu biçimde ikiye bölünmemiştir.
Kolay
17Türkiye 1949'da Avrupa Konseyine, 1952'de NATO'ya üye oldu. Bu iki kuruluş arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Konsey Doğu Bloku'nun, NATO ise Batı Bloku'nun bir savunma kuruluşu olarak doğmuştur.
- B) Konsey bir askerî ittifak, NATO ise ortak pazar kurmayı hedefleyen bir topluluk olmuştur.
- C) Konsey hukuk ve insan hakları gibi alanlarda iş birliğini, NATO askerî savunmayı esas almıştır.
- D) Konsey yalnız Amerika kıtası devletlerini, NATO yalnız Asya devletlerini kapsamıştır.
- E) Konsey SSCB öncülüğünde, NATO ise Yunanistan öncülüğünde kurulmuş bir örgüttür.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Konsey hukuk ve insan hakları gibi alanlarda iş birliğini, NATO askerî savunmayı esas almıştır.
Avrupa Konseyi uzlaşma, insan hakları, hukukun üstünlüğü ve ırkçılıkla mücadele üzerinde durmuştur. NATO ise ABD öncülüğünde kurulan uluslararası askerî savunma ve ittifak kuruluşudur. Ortak pazar hedefi AET'ye aittir.
Kolay
18Temsilî bir haber: “X ülkesinin yönetimi savaştan sonra dış politikasını ve ekonomisini Moskova'nın kararlarına göre düzenliyor; ülkede Sovyet etkisi her alanda hissediliyor.” II. Dünya Savaşı'ndan sonra bu durumdaki Doğu Avrupa ülkeleri için kullanılan kavram aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tarafsız ülke
- B) Uydu ülke
- C) Bağlantısız ülke
- D) Garantör ülke
- E) Kurucu ülke
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Uydu ülke
Doğu Almanya, Çekoslovakya, Macaristan, Polonya, Romanya ve Bulgaristan gibi ülkeler SSCB'nin uydusu hâline gelmiştir. Bağlantısız ülkeler ise iki bloğa da katılmak istemeyen devletlerdir; X ülkesi SSCB'ye bağlı olduğu için bu kavrama uymaz.
Orta
19Bir uluslararası kuruluşun tanıtım broşüründen temsilî bölüm: "Örgütümüz 5 Mayıs 1949'da Londra'da on Batı Avrupa devletinin imzasıyla kuruldu; Türkiye aynı yılın ağustos ayında aramıza katıldı. Merkezimiz Strazburg'dadır. Amacımız insan haklarını, demokrasiyi ve hukukun üstünlüğünü korumaktır." Broşürü hazırlayan, Türkiye'nin 1949'da katıldığı Batılı kuruluş hangisidir?
- A) NATO
- B) Avrupa Konseyi
- C) Avrupa Ekonomik Topluluğu
- D) Varşova Paktı
- E) Birleşmiş Milletler
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Avrupa Konseyi
1949'da kurulan, merkezi Strazburg olan ve insan hakları ile demokrasiyi korumayı amaçlayan kuruluş Avrupa Konseyi'dir; Türkiye aynı yıl katılmıştır. NATO da 1949'da kurulmuştur; ancak askerî bir ittifaktır ve Türkiye ona 1952'de katılmıştır.
Orta
20Bir öğrencinin Soğuk Savaş dönemi kuruluşlarına ilişkin notu: NATO | 1949 Truman Doktrini | 1947 Avrupa Ekonomik Topluluğu | 1949 Varşova Paktı | 1955 COMECON | 1949 Nottaki kuruluş-yıl eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
- A) NATO - 1949
- B) Truman Doktrini - 1947
- C) Varşova Paktı - 1955
- D) COMECON - 1949
- E) Avrupa Ekonomik Topluluğu - 1949
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Avrupa Ekonomik Topluluğu - 1949
Avrupa Ekonomik Topluluğu 1957 Roma Antlaşması ile kurulmuştur; 1949 yanlıştır. COMECON'un yılı da 1949'dur ve aynı yıl kurulan NATO ile karıştırılabilir; ancak bu eşleştirme doğrudur.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.