5. Sınıf Fen Bilimleri · Sürdürülebilir Yaşam ve Geri Dönüşüm
Evsel Atıklar ve Geri Dönüşüm
- evsel atık
- geri dönüşüm
- geri kazanım
- ileri dönüşüm
- yeniden kullanım
- atık yönetimi
- sıfır atık
Evsel atıklar nasıl sınıflandırılır ve geri dönüştürülür?
Evsel atık, evde artık ihtiyaç duyulmayan maddelerdir; geri dönüşüm ise bu atıkların işlenerek ham madde olarak yeniden üretime kazandırılmasıdır. Evsel atıklar katı ve sıvı olarak ikiye ayrılır: plastik, cam, metal, kâğıt ve besin artığı katı; deterjanlı su ve kullanılmış yağ sıvı atıktır. Atığın kullanılamayan kısmına çöp denir. Plastik, cam, metal ve kâğıt atıklar ayrı kutularda toplanmalıdır, çünkü karışan atıklar birbirini kirletir ve geri dönüşümü zorlaştırır. Zehirli maddeler içeren atık piller pil toplama kutularına, kullanılmış kızartma yağı da atık yağ toplama noktasına verilmelidir. Yeniden kullanım bir eşyayı aynı amaçla tekrar kullanmak, ileri dönüşüm ise atığı daha değerli yeni bir ürüne çevirmektir. Sıfır atık; israfı önlemeyi, tüketimi azaltmayı ve atıkları doğru toplayıp geri kazanmayı amaçlar. Geri dönüşüm doğal kaynakları korur, enerji tasarrufu sağlar ve çöp miktarını azaltır.
Evsel Atıklar ve Geri Dönüşüm: konu anlatımı ve özeti
Evlerimizde her gün çok sayıda atık oluşur ve bunların büyük kısmı yeniden değerlendirilebilir. Bu konu, atıkları sınıflandırmayı ve geri dönüşümün doğayı korumadaki önemini anlatır.
- Evde artık ihtiyaç duyulmayan maddelere evsel atık denir. Katı (plastik, cam, metal, kâğıt, besin artığı) ve sıvı (deterjanlı su, kullanılmış yağ) olarak ikiye ayrılır.
- Atıkların işlenerek ham madde olarak yeniden üretime kazandırılmasına geri dönüşüm denir. Kullanılamayan kısma ise çöp denir.
- Plastik, cam, metal ve kâğıt atıklar ayrı kutularda toplanmalıdır; karışan atıklar birbirini kirletir ve geri dönüşümü zorlaştırır.
- Atık piller zehirli maddeler içerir; toprağa ve suya karışmaması için pil toplama kutularına atılmalıdır.
- Yeniden kullanım, bir eşyayı aynı amaçla tekrar kullanmaktır. İleri dönüşüm ise atığı daha değerli yeni bir ürüne çevirmektir.
- Sıfır atık; israfı önlemeyi, tüketimi azaltmayı ve atıkları doğru toplayıp geri kazanmayı amaçlayan bir yaklaşımdır.
- Geri dönüşüm doğal kaynakları korur, enerji tasarrufu sağlar ve çöp miktarını azaltır.
Unutma: Kullanılmış kızartma yağını lavaboya dökme; ayrı bir şişede biriktirip atık yağ toplama noktasına ver.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Atıkları doğru yönetmek için bir sıra izleyebilirsin.
- Önce azalt: İhtiyacın olmayan şeyi almazsan atık hiç oluşmaz. Örneğin bez çanta kullanmak poşet atığını önler.
- Sonra yeniden kullan: Cam bir kavanozu yıkayıp kalem kutusu olarak kullanabilirsin.
- Ardından ayrıştır: Kullanılamayacak durumdaki atıkları plastik, cam, metal ve kâğıt olarak ayrı kutulara at.
- Özel atıkları ayır: Pil ve kullanılmış yağ gibi atıkları kendi toplama noktalarına götür.
Günlük hayattan: Temizlenmiş bir plastik şişe geri dönüşüm kutusuna atılırsa yeni ürünlerin ham maddesi olabilir; çöpe atılırsa doğada çok uzun süre çözünmeden kalabilir.
Sık yapılan hata: "Geri dönüşüm kutusuna ne atarsam atayım fark etmez." Doğrusu: Yağlı ya da yemek artığı bulaşmış atıklar diğerlerini de kirletebilir. Ambalajları kabaca temizleyip doğru kutuya atmak geri dönüşümü kolaylaştırır.
Derinleş
Bir hafta boyunca evinde çıkan atıkları türlerine göre (plastik, kâğıt, cam, metal, besin artığı) say ya da tart ve bir tabloya yaz. En çok hangi tür atık çıktığını bir grafikle göster. Bu atık miktarını azaltmak için ailenle uygulanabilir bir plan hazırla ve planın bir sonraki haftadaki etkisini ölç. Planınızın hangi adımları kolay, hangileri zor oldu; bunun sebeplerini tartış.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
FB.5.7.1Evsel atıklarda geri dönüştürülebilen ve dönüştürülemeyen maddeleri sınıflandırabilme
- a) Evsel atıkların niteliklerini tanımlar.
- b) Evsel atıkları geri dönüştürülebilen ve dönüştürülemeyen olarak ayrıştırır.
- c) Evsel atıkları geri dönüştürülebilen ve dönüştürülemeyen olarak gruplandırır.
FB.5.7.2Kaynakların etkili kullanımı konusunda geri dönüşümün önemli olduğuna yönelik bilimsel çıkarım yapabilme
- a) Kaynakların etkili kullanımı ve geri dönüşüme ait nitelikleri tanımlar.
Bu konuda neler var?
- Atıkların Sınıflandırılması, Geri Dönüşüm ve Atık Yönetimi
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Sınıfta geri dönüşüm kutusu kuruldu. Öğrenciler evden getirdikleri atıkları kutuya atmadan önce, bu atıkların fabrikada yeniden işlenip yeni ürünlere dönüştürülüp dönüştürülemeyeceğini kontrol ediyor. Aşağıdaki atıklardan hangisi bu geri dönüşüm kutusuna atılabilir?
- A) Küflenmiş ekmek
- B) Yapıştırma bandı
- C) Karbon kâğıdı
- D) Cam şişe
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Cam şişe
Cam şişeler eritilerek yeni cam ürünlere dönüştürülebilir; bu yüzden geri dönüşüm kutusuna atılır. Küflenmiş ekmek organik atıktır; geri dönüşüm kutusuna atılmaz, organik atık kutusunda ayrı toplanır.
Kolay
2Batuhan, oyuncak arabasının bitmiş pillerini değiştiriyor. Kullanılmış pillerin içindeki zararlı maddelerin toprağa ve suya karışırsa canlılara zarar verebileceğini biliyor. Batuhan kullanılmış pilleri nereye atmalıdır?
- A) Plastik atık kutusuna
- B) Evdeki çöp kovasına
- C) Bahçedeki toprağa
- D) Atık pil toplama kutusuna
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Atık pil toplama kutusuna
Kullanılmış piller zararlı maddeler içerdiği için yalnızca atık pil toplama kutularına atılmalıdır. Pilin dış kabında plastik olsa da plastik atık kutusuna atılan pilin içindeki zararlı maddeler doğru şekilde ayrılıp işlenemez.
Kolay
3Patates kızartması yapan Fatma Hanım, tavada kalan kullanılmış yağı ne yapacağını düşünüyor. Atık yağın lavaboya dökülürse boruları tıkadığını ve suyu kirlettiğini, toplanırsa sabun gibi ürünlere dönüştürülebildiğini okuyor. Atık yağ için aşağıdakilerden hangisi doğru davranıştır?
- A) Sıcak suyla birlikte lavaboya dökmek
- B) Bahçedeki toprağa ya da saksıya dökmek
- C) Tuvalete dökerek bol suyla sifonu çekmek
- D) Sızdırmaz bir kapta biriktirip toplama noktasına götürmek
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Sızdırmaz bir kapta biriktirip toplama noktasına götürmek
Atık yağ sızdırmaz bir kapta biriktirilip toplama noktasına verilirse doğaya zarar vermez ve yeniden işlenebilir. Sıcak suyla lavaboya dökmek yağı boruda bir süre akıtsa da yağ soğuyunca boruları tıkar ve suyu kirletir.
Kolay
4Akşam yemeğinden sonra Ayşe mutfakta boş süt kutuları, sebze kabukları ve kullanılmış peçeteler görüyor. Annesi bunların artık ihtiyaç duyulmayan ve evde günlük kullanım sonucu ortaya çıkan maddeler olduğunu söylüyor. Bu maddelere ne ad verilir?
- A) Ham madde
- B) Doğal kaynak
- C) Evsel atık
- D) İleri dönüşüm ürünü
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Evsel atık
Evlerde günlük kullanım sonucu oluşan ve artık ihtiyaç duyulmayan maddelere evsel atık denir. Ham madde ise bir ürünün yapıldığı maddedir; atıklar geri dönüşümle ham maddeye dönüşebilir ama kendileri ham madde değildir.
Kolay
5Okul kantininin önünde dört farklı geri dönüşüm kutusu bulunuyor. Elif içtiği meyve suyunun alüminyum kutusunu atacak. Elif bu kutuyu hangi atık kutusuna atmalıdır?
- A) Cam atık kutusuna
- B) Kâğıt atık kutusuna
- C) Atık pil kutusuna
- D) Metal atık kutusuna
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Metal atık kutusuna
Alüminyum bir metaldir; alüminyum içecek kutusu metal atık kutusuna atılmalıdır. Atık pil kutusu yalnızca kullanılmış piller içindir.
Kolay
6Okulda “sıfır atık” haftası düzenleniyor. Öğretmen, sıfır atık yaklaşımının amacını öğrencilere soruyor. Sıfır atık yaklaşımının amacı hangisidir?
- A) İsrafı önlemek, tüketimi azaltmak ve atıkları doğru toplayıp geri kazanmak
- B) Evde ve okulda oluşan bütün atıkları aynı çöp kutusunda toplamak
- C) Daha çok yeni ürün satın alıp eskilerini kullanmadan hemen atmak
- D) Oluşan atıkları ayırmadan toprağa gömerek ortadan kaldırmak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İsrafı önlemek, tüketimi azaltmak ve atıkları doğru toplayıp geri kazanmak
Sıfır atık; israfı önlemeyi, tüketimi azaltmayı ve atıkları doğru toplayıp geri kazanmayı amaçlar. Atıkları tek kutuda toplamak ya da gömmek bu yaklaşıma aykırıdır.
Kolay
7Mehmet kahvaltıdan sonra boşalan ve kırılmamış cam reçel kavanozunu atmak istiyor. Önünde kâğıt, plastik, cam ve metal atık kutuları var. Kavanozu hangi kutuya atmalıdır?
- A) Kâğıt atık kutusuna
- B) Cam atık kutusuna
- C) Plastik atık kutusuna
- D) Metal atık kutusuna
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Cam atık kutusuna
Camdan yapılmış ve kırılmamış kavanozlar cam atık kutusuna atılır. Atığın kendi türündeki kutuya atılması geri dönüşümü kolaylaştırır.
Kolay
8Bir fabrikada toplanan eski gazeteler ve defterler işlenerek yeniden kâğıt hamuruna dönüştürülüyor, bu hamurdan da yeni karton kutular üretiliyor. Bu süreç aşağıdakilerden hangisine örnektir?
- A) Yeniden kullanım
- B) Çöp oluşumu
- C) Geri dönüşüm
- D) Sıvı atık
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Geri dönüşüm
Atıkların işlenerek ham madde olarak yeniden üretime kazandırılmasına geri dönüşüm denir. Yeniden kullanımda eşya işlenmeden aynı amaçla tekrar kullanılır.
Kolay
9Yusuf “İşte Benim Eserim” etkinliği için biriktirdiği pet şişe kapaklarını yapıştırarak renkli ve değerli bir duvar panosu yapıyor. Yusuf'un yaptığı uygulama hangisine örnektir?
- A) Çöp oluşturma
- B) İleri dönüşüm
- C) Sıvı atık toplama
- D) Doğal kaynak tüketimi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İleri dönüşüm
Atığı daha değerli yeni bir ürüne çevirmek ileri dönüşümdür. Yusuf atık kapakları değerli bir panoya dönüştürmüştür.
Kolay
10Zeynep marketten aldığı bir ürünün ambalajında, oklardan oluşan ve bir döngü çizen bir sembol görüyor. Öğretmeni bu sembolün geri dönüşümle ilgili olduğunu söylüyor. Bu sembolün bulunduğu ambalaj için ne söylenebilir?
- A) Hiçbir şekilde geri dönüştürülemez.
- B) Mutlaka çöpe atılmalıdır.
- C) Yalnızca sıvı atıklarla birlikte atılmalıdır.
- D) Geri dönüştürülebilir özelliktedir.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Geri dönüştürülebilir özelliktedir.
Geri dönüşüm sembolünü üzerinde bulunduran maddeler geri dönüştürülebilir özelliktedir. Bu ambalajlar çöpe değil, uygun geri dönüşüm kutusuna atılmalıdır.
Kolay
11Belediye görevlisi, evsel atıklardan geri dönüştürülemeyen ve artık hiçbir şekilde kullanılamayan kısmın özel bir adı olduğunu anlatıyor. Bu kısma ne ad verilir?
- A) Çöp
- B) Ham madde
- C) İleri dönüşüm
- D) Yeniden kullanım
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Çöp
Atıkların geri dönüştürülemeyen ve kullanılamayan kısmına çöp denir. Ham madde ise geri dönüşümle yeniden üretime kazandırılan malzemedir.
Kolay
12Bir apartmanın girişine geri dönüşüm kutuları konuyor. Yönetici, sakinlerin bazı atıkları bu kutulara atmaması gerektiğini söylüyor. Aşağıdakilerden hangisi geri dönüşüm kutularına atılmamalıdır?
- A) Temiz karton kutu
- B) Boş plastik su şişesi
- C) Yağlanmış kâğıt
- D) Eski gazete
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yağlanmış kâğıt
Yağlanmış kâğıt geri dönüştürülemeyen atıklardandır ve geri dönüşüm kutusuna atılmamalıdır. Temiz karton, plastik şişe ve gazete geri dönüştürülebilir.
Kolay
13Can evdeki atıkları ayırırken aşağıdaki maddelerle karşılaşıyor. Bu maddelerden hangisi geri dönüşüm kutusuna atılmaz?
- A) Eskimiş defter
- B) Küflenmiş ekmek
- C) Plastik şampuan şişesi
- D) Alüminyum folyo
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Küflenmiş ekmek
Bozulmuş ve küflenmiş yiyecekler organik atıktır; geri dönüşüm kutusuna atılmaz. Eski defter kâğıt, şampuan şişesi plastik, folyo ise metal olarak geri dönüştürülebilir.
Kolay
14Ayşe, kâğıt atıkları geri dönüşüm kutusuna atmanın doğaya nasıl yarar sağladığını araştırıyor. Geri dönüşümün sağladığı yararlardan biri hangisidir?
- A) Çöp miktarını artırır.
- B) Enerji tüketimini artırır.
- C) Doğal kaynakları korur.
- D) Doğal kaynakların daha hızlı tükenmesine yol açar.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Doğal kaynakları korur.
Geri dönüşüm doğal kaynakları korur, enerji tasarrufu sağlar ve çöp miktarını azaltır. Diğer seçenekler geri dönüşümün etkilerinin tersini anlatmaktadır.
Kolay
15Hastanelerde ve sağlık ocaklarında kullanılan şırınga, eldiven gibi atıklara tıbbi atık denir. Bu atıklarla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Plastik geri dönüşüm kutusuna atılmalıdır.
- B) Evsel atıklarla aynı poşette toplanmalıdır.
- C) Cam atık kutusuna atılmalıdır.
- D) Geri dönüşüm kutularına atılmamalı, dikkatle ayrı toplanmalıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Geri dönüşüm kutularına atılmamalı, dikkatle ayrı toplanmalıdır.
Tıbbi atıklar insan sağlığı için zararlı olabileceğinden geri dönüşüm kutularına atılmaz; dikkatli bir şekilde ayrı toplanır. Plastikten yapılmış olsalar bile plastik kutusuna atılmazlar.
Kolay
16Evde bir hafta boyunca biriken atıklar inceleniyor: deterjanlı su, plastik şişe, sebze kabukları ve cam kavanoz. Bu atıklardan hangisi sıvı atıktır?
- A) Deterjanlı su
- B) Plastik şişe
- C) Sebze kabukları
- D) Cam kavanoz
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Deterjanlı su
Evsel atıklar katı ve sıvı olarak ikiye ayrılır; deterjanlı su sıvı atıktır. Plastik şişe, sebze kabukları ve cam kavanoz ise katı atıklardır.
Kolay
17Kültürümüzde israf hoş görülmez ve ekmeğe özellikle önem verilir. Bir evde birkaç dilim ekmek bayatlamıştır. Aşağıdaki davranışlardan hangisi hem israfı önler hem de ekmeğe gösterilen önemi yansıtır?
- A) Bayat ekmeği poşete koyup plastik geri dönüşüm kutusuna atmak
- B) Her gün ihtiyaçtan fazla ekmek alıp artanları çöpe atmak
- C) Bayat ekmeği atmayıp ekmek kızartması ya da galeta unu yapmak
- D) Bayat ekmeği lavabodan suyla akıtarak evden uzaklaştırmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bayat ekmeği atmayıp ekmek kızartması ya da galeta unu yapmak
Elindekilerin değerini bilmeden düşüncesizce kullanmak israftır. Bayat ekmeği yiyecek olarak değerlendirmek hem israfı önler hem de ekmeğe gösterilen önemi yansıtır. Besin artıkları geri dönüşüm kutusuna atılmaz; plastik kutusuna atılan ekmek öteki atıkları kirletir. Fazla alıp atmak israftır; lavaboya atık dökmek de gideri tıkar ve suyu kirletir.
Kolay
18Mahallesinde çevre temizliği kampanyası başlatan Ece, afişine kültürümüzden çevre temizliğinin önemini anlatan bir söz yazmak istiyor. Ece'nin afişi için en uygun söz hangisidir?
- A) "Ak akçe kara gün içindir."
- B) "Bugünün işini yarına bırakma."
- C) "Sakla samanı, gelir zamanı."
- D) "Temiz avlu evin süsüdür."
Cevabı göster
Doğru cevap: D) "Temiz avlu evin süsüdür."
Kültürümüzde beden ve elbise temizliğinin yanında çevre temizliği de önemlidir. "Temiz avlu evin süsüdür." sözü yaşanılan çevrenin temiz tutulmasının değerini anlatır. "Ak akçe kara gün içindir." ve "Sakla samanı, gelir zamanı." biriktirmeyi, "Bugünün işini yarına bırakma." ise işleri zamanında yapmayı öğütler.
Orta
19Terzi Ayten Hanım, müşterilerinin artık giymediği eski kot pantolonları kesip dikerek şık sırt çantaları yapıyor. Çantalar, pantolonlardan daha değerli ürünler olarak satılıyor. Atık kot pantolonlardan sırt çantası yapılması aşağıdakilerden hangisine örnektir?
- A) Yeniden kullanım
- B) Geri dönüşüm
- C) İleri dönüşüm
- D) Evsel atık oluşturma
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İleri dönüşüm
Atık bir ürünü fabrikada eritmeden, el emeğiyle daha değerli yeni bir ürüne dönüştürmek ileri dönüşümdür. Yeniden kullanım olabilmesi için pantolonun yine pantolon olarak kullanılması gerekirdi.
Orta
20Kahvaltıda reçel kavanozu boşalınca Emine Hanım kavanozu yıkıyor. Yaz gelince kendi yaptığı vişne reçelini aynı kavanoza koyuyor. Kavanoz eritilmemiş, şekli de değiştirilmemiştir. Emine Hanım'ın bu davranışı aşağıdakilerden hangisine örnektir?
- A) Yeniden kullanım
- B) İleri dönüşüm
- C) Geri dönüşüm
- D) Atık yağ toplama
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yeniden kullanım
Bir ürünü hiçbir işlemden geçirmeden aynı ya da benzer amaçla tekrar kullanmak yeniden kullanımdır. Geri dönüşümde ise kavanoz fabrikada eritilip yeni bir ürüne dönüştürülür; burada böyle bir işlem yoktur.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.