5. Sınıf Fen Bilimleri · Yaşamımızdaki Elektrik

Basit Bir Elektrik Devresinde Ampul Parlaklığını Etkileyen Değişkenler

ampul parlaklığı
pil sayısı
ampul sayısı
bağımsız değişken
bağımlı değişken
kontrol edilen değişken
elektrik devresi

Ampul parlaklığını etkileyen değişkenler nelerdir?

Basit bir elektrik devresinde ampul parlaklığını etkileyen değişkenler, özdeş pil sayısı ve özdeş ampul sayısıdır. Ampul sayısı aynı kalırken pil sayısı artırılırsa ampuller daha parlak yanar. Pil sayısı aynı kalırken ampul sayısı artırılırsa ampullerin parlaklığı azalır. Bu ilişki deneyle araştırılırken üç tür değişken kullanılır. Bağımsız değişken, araştırmacının değiştirdiği etkendir; bağımlı değişken ise deneyde ölçülen ve merak edilen sonuçtur, burada ampulün parlaklığıdır. Kontrol edilen değişkenler deney boyunca sabit tutulan diğer etkenlerdir. Örneğin pil sayısının etkisi araştırılıyorsa pil sayısı bağımsız değişken, parlaklık bağımlı değişken, ampul sayısı ve kablo türü kontrol edilen değişkendir. Bir deneyde aynı anda yalnızca bir değişken değiştirilir; aksi hâlde sonucu hangi değişikliğin etkilediği anlaşılamaz. Bir el fenerinin bazen daha parlak, bazen daha sönük yanması da bu değişkenlerle ilgilidir.

Basit Bir Elektrik Devresinde Ampul Parlaklığını Etkileyen Değişkenler: konu anlatımı ve özeti

Bir el fenerinin neden bazen daha parlak, bazen daha sönük yandığını hiç düşündün mü? Bu konu, basit bir devrede ampulün parlaklığını nelerin değiştirdiğini ve bunun deneyle nasıl araştırıldığını anlatır.

Bilimsel deneylerde üç tür değişken vardır. Bağımsız değişken, araştırmacının değiştirdiği etkendir.
Bağımlı değişken, deneyde ölçülen ve merak edilen sonuçtur; bu konuda ampulün parlaklığıdır.
Kontrol edilen değişkenler, deney boyunca sabit tutulan diğer tüm etkenlerdir.
Ampul sayısı aynı kalırken özdeş pil sayısı artırılırsa ampuller daha parlak yanar.
Pil sayısı aynı kalırken özdeş ampul sayısı artırılırsa ampullerin parlaklığı azalır.
Örnek: Pil sayısının etkisini araştırıyorsan pil sayısı bağımsız değişken, parlaklık bağımlı değişken, ampul sayısı ve kablo türü kontrol edilen değişkendir.

Unutma: Bir deneyde aynı anda yalnızca bir değişkeni değiştir; yoksa sonucu hangi değişikliğin etkilediğini anlayamazsın.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bir deneyi planlarken üç soruyu sırayla sor.

Neyi değiştiriyorum? Bu bağımsız değişkendir. Örneğin pil sayısını 1'den 2'ye çıkarıyorsun.
Neyi gözlüyor ya da ölçüyorum? Bu bağımlı değişkendir. Örneğin ampulün parlaklığı.
Neyi aynı tutuyorum? Bunlar kontrol edilen değişkenlerdir. Ampul sayısı, ampul türü ve kablolar değişmemelidir.

Sonucu hatırlamak için şunu düşün: Pil enerjiyi veren, ampul enerjiyi kullanan elemandır. Pil artarsa ampullere düşen enerji artar ve parlaklık artar; ampul artarsa aynı enerji daha çok ampule paylaşılır ve her biri daha sönük yanar.

Günlük hayattan: Bir el fenerinin ışığı pilleri eskidikçe sönükleşir.

Sık yapılan hata: Pil sayısını ve ampul sayısını aynı anda değiştirmek. Böyle yaparsan parlaklığın hangi değişiklik yüzünden değiştiğini bilemezsin.

Derinleş

Ampul parlaklığını "gözle" karşılaştırmak kişiden kişiye değişebilir. Parlaklığı daha nesnel ölçmek için bir yöntem tasarla; örneğin üst üste koyduğun kâğıt sayısı ya da bir telefon uygulaması kullanabilir misin? Yönteminin güvenilirliğini sınamak için bir deney planla: bağımsız, bağımlı ve kontrol edilen değişkenleri yaz. Arkadaşlarınla aynı deneyi yapıp sonuçlarınızı karşılaştırın ve farkların sebeplerini tartışın.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

FB.5.6.3Bir elektrik devresindeki ampul parlaklığını etkileyen değişkenlerin neler olduğuna ilişkin hipotez oluşturabilme
- a) Elektrik devrelerindeki ampul parlaklığını etkileyen değişkenleri tanımlar.
- b) Pil ve ampul sayısını değiştirerek ampul parlaklığındaki değişimi neden-sonuç ilişkisi bağlamında belirler.
- c) Ampul parlaklığındaki bağımlı, bağımsız ve kontrol edilen değişkenleri belirler.
- ç) Bağımsız değişken olarak pil sayısı ve ampul sayısını kontrol eder.
- d) Farklı elektrik devreleri üzerinden ampul parlaklığının pil sayısı ve ampul sayısına bağlı olarak değiştiğine yönelik önermelerde bulunur.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Meryem, 1 pil ve 1 ampulle kurduğu devreye, pil sayısını değiştirmeden ilk ampulle özdeş bir ampulü art arda ekliyor. İki ampulün de yandığını görüyor. Pil sayısı değiştirilmeden özdeş ampul sayısı artırılırsa ampullerin parlaklığı nasıl değişir?
- A) Artar.
- B) Azalır.
- C) Değişmez.
- D) Yalnızca ilk ampul parlaklaşır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Azalır.
Aynı pilin enerjisi daha çok ampule paylaştırıldığı için her ampul daha sönük yanar. Parlaklığın arttığını düşünmek, ampul sayısını ışık miktarıyla karıştırmaktır; her ampul tek tek daha az parlaktır.
Kolay
2Zehra, ampul parlaklığı deneyinde her seferinde devredeki pil sayısını kendisi değiştiriyor ve ampulün ne kadar parlak yandığını gözlemliyor. Öğretmeni Zehra'nın bilerek değiştirdiği şeyin deneyde özel bir adı olduğunu söylüyor. Bir deneyde araştırmacının bilerek değiştirdiği değişkene ne ad verilir?
- A) Bağımlı değişken
- B) Kontrol edilen değişken
- C) Bağımsız değişken
- D) Sabit değişken
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bağımsız değişken
Araştırmacının bilerek değiştirdiği değişken bağımsız değişkendir; Zehra'nın deneyinde bu pil sayısıdır. Bağımlı değişken ise bu değişikliğe göre değişen sonuçtur, yani ampulün parlaklığıdır.
Kolay
3Bir el fenerinin ışığı zayıflamaya başlıyor. Kemal, fenerdeki ampule dokunmadan, ilk pilin yanına onunla özdeş bir pil daha ekliyor ve feneri yeniden yakıyor. Ampul sayısı değiştirilmeden özdeş pil sayısı artırılırsa ampulün parlaklığı nasıl değişir?
- A) Artar.
- B) Azalır.
- C) Değişmez.
- D) Ampul söner.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Artar.
Art arda eklenen her özdeş pil ampule daha çok enerji aktarır ve ampul daha parlak yanar. Pil sayısının parlaklığı değiştirmediğini düşünmek, pilin yalnızca devreyi çalıştırmaya yaradığını sanmaktır.
Kolay
4Onur, pil sayısının ampul parlaklığına etkisini araştırıyor. Devreye sırayla 1, 2 ve 3 pil bağlıyor, ampul sayısını hep 1 tutuyor ve her seferinde ampulün ne kadar parlak yandığını not ediyor. Onur'un deneyinde gözlenen ve merak edilen sonuç (bağımlı değişken) hangisidir?
- A) Pil sayısı
- B) Ampul sayısı
- C) Ampul parlaklığı
- D) Bağlantı kablosunun türü
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ampul parlaklığı
Onur'un ölçtüğü ve pil sayısına göre değişip değişmediğini merak ettiği sonuç ampul parlaklığıdır; bu bağımlı değişkendir. Pil sayısı ise Onur'un kendisinin değiştirdiği bağımsız değişkendir.
Kolay
5Defne'nin kurduğu devrede ampul parlak yanıyordu. Defne devrede değişiklik yaptıktan sonra ampullerin daha sönük yandığını görüyor. Pil sayısını hiç değiştirmemiştir. Defne'nin yaptığı değişiklik ne olabilir?
- A) Devreye özdeş bir pil daha eklemiştir.
- B) Devreye özdeş bir ampul daha eklemiştir.
- C) Devreden bir ampul çıkarmıştır.
- D) Anahtarı kapatmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Devreye özdeş bir ampul daha eklemiştir.
Pil sayısı aynı kalırken özdeş ampul sayısı artırılırsa ampullerin parlaklığı azalır. Ampul çıkarmak ya da pil eklemek parlaklığı artırırdı.
Kolay
6Bir pil ve üç özdeş ampulle kurulan devreden bir ampul çıkarılıyor ve devre yeniden tamamlanıyor. Pil sayısı değişmiyor. Devrede kalan ampullerin parlaklığı nasıl değişir?
- A) Artar
- B) Azalır
- C) Değişmez
- D) Ampuller hiç yanmaz
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Artar
Pil sayısı aynıyken ampul sayısı artırılırsa parlaklık azalır; ampul sayısı azaltılırsa da kalan ampuller daha parlak yanar. Devre yeniden tamamlandığı için ampuller yanmaya devam eder.
Kolay
7Elif, ampul parlaklığı deneyinde değiştirdiği şeyin “bağımsız değişken” olduğunu öğreniyor. Aşağıdakilerden hangisi bağımsız değişkenin tanımıdır?
- A) Deneyde ölçülen sonuç
- B) Deney boyunca sabit tutulan etken
- C) Deneyden sonra yazılan rapor
- D) Araştırmacının değiştirdiği etken
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Araştırmacının değiştirdiği etken
Bağımsız değişken araştırmacının değiştirdiği etkendir. Deneyde ölçülen sonuç bağımlı değişken, sabit tutulan etkenler ise kontrol edilen değişkenlerdir.
Kolay
8Aşağıdaki devrelerde elemanların hepsi özdeştir ve art arda bağlanmıştır: K: 2 pil, 1 ampul L: 1 pil, 1 ampul Hangi devredeki ampul daha parlak yanar?
- A) L
- B) İkisi aynı parlaklıkta yanar.
- C) K
- D) Hangisinin daha parlak yanacağı bilinemez.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) K
Ampul sayısı aynıyken pil sayısı fazla olan devrede ampul daha parlak yanar; K'de 2 pil olduğu için K'deki ampul daha parlaktır.
Kolay
9Can bir oyuncak evin içine iki özdeş pil koyuyor. Önce evin içine bir ampul, sonra aynı devreye özdeş dört ampul yerleştiriyor. Hangi durumda ampuller daha parlak yanar?
- A) Dört ampul varken
- B) Bir ampul varken
- C) İki durumda da aynı parlaklıkta
- D) Hiçbir durumda yanmaz
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bir ampul varken
Pil sayısı aynıyken ampul sayısı arttıkça ampullerin parlaklığı azalır. Bu nedenle tek ampul varken ampul daha parlak yanar.
Kolay
10Fen kulübünde öğretmen, bilimsel deneylerde değişkenlerin gruplara ayrıldığını anlatıyor. Bilimsel deneylerdeki değişken türleri hangi seçenekte doğru verilmiştir?
- A) Büyük, küçük ve orta değişken
- B) Hızlı, yavaş ve sabit değişken
- C) Doğru, yanlış ve kararsız değişken
- D) Bağımsız, bağımlı ve kontrol edilen değişken
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bağımsız, bağımlı ve kontrol edilen değişken
Bilimsel deneylerde üç tür değişken vardır: bağımsız, bağımlı ve kontrol edilen değişken. Diğer seçeneklerdeki adlar bilimsel değişken türleri değildir.
Kolay
11Zeynep'in iki el feneri var; ikisinde de bir ampul bulunuyor. Birinci fenerde 1 pil, ikinci fenerde özdeş 3 pil var. Fenerler yakıldığında hangi fenerin ampulü daha parlak yanar?
- A) Birinci fener
- B) İkisi aynı parlaklıkta yanar.
- C) İkinci fenerin ampulü yanmaz.
- D) İkinci fener
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İkinci fener
Ampul sayısı aynıyken özdeş pil sayısı fazla olan devrede ampul daha parlak yanar. Bu yüzden 3 pilli ikinci fenerin ampulü daha parlaktır.
Kolay
12Üç özdeş pil ve bir ampulle kurulmuş bir devreden bir pil çıkarılıyor ve devre yeniden tamamlanıyor. Ampul sayısı değişmiyor. Ampulün parlaklığı nasıl değişir?
- A) Artar
- B) Değişmez
- C) Azalır
- D) Ampul daha parlak yanıp söner
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Azalır
Ampul sayısı aynı kalırken pil sayısı artırılırsa parlaklık artar; pil sayısı azaltılırsa da parlaklık azalır. Bu yüzden bir pil çıkarılınca ampul daha sönük yanar.
Kolay
13Ampul parlaklığıyla ilgili bir deneyde öğretmen, “Deney boyunca sabit tutulan diğer tüm etkenler” için bir ad soruyor. Bu tanıma uyan değişken türü hangisidir?
- A) Bağımsız değişken
- B) Kontrol edilen değişken
- C) Bağımlı değişken
- D) Hipotez
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kontrol edilen değişken
Deney boyunca sabit tutulan etkenler kontrol edilen değişkenlerdir. Bağımsız değişken araştırmacının değiştirdiği, bağımlı değişken ise ölçülen sonuçtur.
Kolay
14Emre deney yapmadan önce defterine şu cümleyi yazıyor: “Devredeki özdeş pil sayısını artırırsam ampul daha parlak yanar.” Emre'nin yazdığı bu cümle, deneyle test edilecek bir tahmindir. Bu tür tahminlere ne ad verilir?
- A) Hipotez
- B) Sonuç
- C) Bağımlı değişken
- D) Devre şeması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hipotez
Deneyden önce kurulan ve deneyle test edilecek tahmine hipotez denir. Sonuç, deney yapıldıktan sonra ulaşılan bilgidir.
Kolay
15Bir öğrenci ampul parlaklığı deneyinde hem pil sayısını hem ampul sayısını aynı anda değiştiriyor. Öğretmen bunun doğru olmadığını söylüyor. Öğretmenin uyarısının nedeni nedir?
- A) Ampuller bu durumda hiç yanmaz.
- B) Piller bu durumda hemen biter.
- C) Sonucu hangi değişikliğin etkilediği anlaşılamaz.
- D) Deney bu durumda daha kısa sürer.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sonucu hangi değişikliğin etkilediği anlaşılamaz.
Bir deneyde aynı anda yalnızca bir değişken değiştirilmelidir; iki değişken birlikte değişirse sonucu hangisinin etkilediği anlaşılamaz. Ampullerin yanmaması ya da pillerin bitmesi bu kuralın nedeni değildir.
Kolay
16Mehmet, ampul parlaklığını etkileyen değişkenleri araştırmak için malzeme listesi hazırlıyor. Öğretmeni listedeki her elemanın özdeş olmasını istiyor. Pillerin ve ampullerin özdeş olmasının nedeni nedir?
- A) Parlaklıktaki değişimin yalnızca sayılarının değişmesinden kaynaklandığından emin olmak
- B) Devrenin sınıftaki diğer devrelerden daha güzel görünmesini sağlamak
- C) Deney boyunca pillerin hiç bitmemesini ve hep yeni kalmasını sağlamak
- D) Ampullerin deney sırasında daha az ısınmasını ve uzun ömürlü olmasını sağlamak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Parlaklıktaki değişimin yalnızca sayılarının değişmesinden kaynaklandığından emin olmak
Piller ve ampuller özdeş olursa parlaklıktaki değişimin yalnızca sayılarının değişmesinden kaynaklandığı anlaşılır. Farklı tür pil ya da ampul kullanmak sonucu etkileyebilecek ikinci bir değişken ekler.
Kolay
17Ampul parlaklığı etkinliğinde Seda deftere dört cümle yazıyor. Bu cümlelerden hangisi bir gözlem sonucudur?
- A) "Devreye üçüncü pili eklersem ampul daha da parlak yanabilir."
- B) "Ampul sayısını artırırsam ampullerin sönükleşeceğini düşünüyorum."
- C) "Pil sayısı artarsa ampulün daha parlak yanacağını tahmin ediyorum."
- D) "Devreye ikinci pili ekledikten sonra ampul daha parlak yandı."
Cevabı göster
Doğru cevap: D) "Devreye ikinci pili ekledikten sonra ampul daha parlak yandı."
Gözlem, deney yapıldıktan sonra görülen sonucun kaydıdır. "Ampul daha parlak yandı." cümlesi yapılmış bir değişikliğin sonucunu bildirir; bu bir gözlemdir. Öteki üç cümle henüz yapılmamış değişikliklerle ilgili tahminlerdir; deneyle test edilecek düşünceleri anlatır.
Kolay
18Bir devrede özdeş piller ve özdeş ampuller art arda bağlıdır. Burak ampullerin daha parlak yanmasını istiyor. Devrede en az bir ampul kalacaktır. Burak'ın yapabileceği iki değişiklik hangisinde birlikte doğru verilmiştir?
- A) Pil sayısını azaltmak ya da ampul sayısını artırmak
- B) Pil sayısını artırmak ya da ampul sayısını azaltmak
- C) Pil sayısını artırmak ya da ampul sayısını artırmak
- D) Pil sayısını azaltmak ya da ampul sayısını azaltmak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Pil sayısını artırmak ya da ampul sayısını azaltmak
Ampul sayısı aynı kalırken özdeş pil sayısı artırılırsa ampuller daha parlak yanar. Pil sayısı aynı kalırken ampul sayısı azaltılırsa da kalan ampullerin parlaklığı artar. Pil sayısını azaltmak ya da ampul sayısını artırmak ise ampullerin daha sönük yanmasına yol açar.
Orta
19Özdeş pil ve ampullerle dört devre kuruluyor: I. devre | 1 pil, 1 ampul II. devre | 2 pil, 1 ampul III. devre | 1 pil, 2 ampul IV. devre | 3 pil, 2 ampul Ampul sayısının parlaklığa etkisini araştırmak için hangi iki devre karşılaştırılmalıdır?
- A) I ve III
- B) I ve II
- C) I ve IV
- D) II ve IV
Cevabı göster
Doğru cevap: A) I ve III
I ve III'te pil sayısı aynı (1), ampul sayısı farklıdır; bu yüzden yalnızca ampul sayısının etkisi görülür. I ve IV'te hem pil hem ampul sayısı değiştiği için parlaklık farkının nedeni anlaşılamaz.
Orta
20Kübra 1 pil ve 1 ampulden oluşan bir devre kurmuş. Masa lambası olarak kullanacağı bu devredeki ampulün daha parlak yanmasını istiyor. Elinde özdeş piller ve ampuller var. Kübra ne yapmalıdır?
- A) Devreye özdeş bir pil daha eklemelidir.
- B) Devreye özdeş bir ampul daha eklemelidir.
- C) Pili çıkarıp yerine ampul koymalıdır.
- D) Anahtarı açık konuma getirmelidir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Devreye özdeş bir pil daha eklemelidir.
Ampul sayısı aynı kalırken pil sayısı artırılırsa ampul daha parlak yanar. Bir ampul daha eklemek ışığı artıracakmış gibi görünür, ama aynı pilin enerjisi iki ampule paylaşılacağı için her ampul sönükleşir.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.