5. Sınıf Sosyal Bilgiler · Teknoloji ve Sosyal Bilimler
Teknolojik Ürünlerin Bilinçli Kullanımı
- teknolojik ürün
- bilinçli kullanım
- dijital güvenlik
- şifre
- kişisel bilgi
- enerji tasarrufu
Teknolojik ürünler nasıl bilinçli ve güvenli kullanılır?
Teknolojik ürünlerin bilinçli kullanımı, bir cihazın ne işe yaradığını bilip onu doğru zamanda, doğru miktarda ve güvenli biçimde kullanmak demektir. Teknolojinin olumlu ya da olumsuz etkisi, insanların onu kullanma biçimine bağlıdır. Cep telefonu, tablet ve dizüstü bilgisayar hayatı kolaylaştırır; ancak aşırı kullanım sağlığı ve sosyal ilişkileri olumsuz etkileyebilir. Güçlü bir şifre harf, rakam ve işaretlerden oluşur, doğum tarihi ya da ad içermez ve kimseyle paylaşılmaz. Kişisel fotoğrafları herkese açık paylaşmak, örnek olaydaki Ezgi'nin yaşadığı gibi başkalarının bunları izinsiz kullanmasına yol açabilir. Tanınmayan kişilerden gelen ve bağlantıya tıklamayı isteyen e-postalar dolandırıcılık amaçlı olabilir. Enerji tasarrufu için A+++ sınıfı beyaz eşyalar ve led lambalar seçilir, kullanılmayan cihazlar kapatılır. Akıllı tahta gibi araçlar doğru kullanıldığında öğrenmeyi destekler; TIMSS sonuçlarına göre bu imkâna sahip öğrencilerin fen başarısı artmıştır.
Teknolojik Ürünlerin Bilinçli Kullanımı: konu anlatımı ve özeti
Teknolojinin bize faydası mı yoksa zararı mı olacağı, onu nasıl kullandığımıza bağlıdır. Bu konu, teknolojik ürünleri güvenli, verimli ve bilinçli kullanmanın yollarını anlatır.
- Bir cihazı kullanmadan önce ne işe yaradığını, nasıl verimli kullanılacağını ve nelere dikkat edilmesi gerektiğini bilmelisin.
- Cep telefonu, tablet ve dizüstü bilgisayar gibi taşınabilir cihazlar hayatı kolaylaştırır ama aşırı kullanım sağlığı ve sosyal ilişkileri olumsuz etkileyebilir.
- Güçlü bir şifre; harf, rakam ve işaretlerden oluşmalı, doğum tarihi ya da adın olmamalı ve kimseyle paylaşılmamalıdır.
- Kişisel fotoğraflarını ve bilgilerini herkese açık paylaşmak, başkalarının bunları izinsiz kullanmasına yol açabilir.
- "Bu bağlantıya tıkla" diyen tanımadığın e-posta ya da mesajlara güvenme; bunlar dolandırıcılık amaçlı olabilir.
- Enerji tasarrufu için verimli (A+++ gibi) beyaz eşyalar ve led lambalar seçilebilir; kullanılmayan cihazlar kapatılmalıdır.
- Akıllı tahta gibi araçlar doğru kullanıldığında öğrenmeyi destekler.
Unutma: Tanımadığın birinden gelen bağlantıya tıklamadan önce bir yetişkine danış; kişisel bilgilerini asla paylaşma.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Bir teknolojik ürünü bilinçli kullanmak için üç güvenlik kapısından geç.
- Sağlık kapısı: Ne kadar süre kullanıyorum? Ekrana bakarken ara veriyor muyum, uykumdan önce cihazı bırakıyor muyum?
- Güvenlik kapısı: Şifrem güçlü mü? Tanımadığım kişilerden gelen bağlantılara tıklamıyor ve kişisel bilgilerimi paylaşmıyor muyum?
- Saygı kapısı: Paylaştığım fotoğraf ve yorumlar başkalarının haklarına zarar veriyor mu? Paylaşmadan önce izin alıyor muyum?
Günlük hayattan: Bir oyunun "ücretsiz ödül" vaat eden mesajına tıklamadan önce bir yetişkine danışmak seni dolandırıcılıktan korur.
Sık yapılan hata: "Sildiğim gönderi tamamen kaybolur." Doğrusu: Paylaşılan bir içerik silinmeden önce başkaları tarafından kaydedilmiş olabilir; genel ağda bıraktığımız izler, yani dijital ayak izimiz, uzun süre kalabilir.
Derinleş
Ailen için bir "evdeki ekranlar sözleşmesi" taslağı hazırla: hangi saatlerde cihaz kullanılmaz, şifreler nasıl korunur, kimlerle neler paylaşılabilir? Taslağı aile üyelerine göster ve önerilerini ekle. Sözleşmeyi bir hafta uyguladıktan sonra en zor uyulan maddeyi belirle ve nedenini tartış. Bu maddeyi daha uygulanabilir yapmak için nasıl değiştirirdin?
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
SB.5.6.2Teknolojik ürünlerin bilinçli kullanımının önemine ilişkin oluşturduğu ürünü paylaşabilme
- a) Teknolojik ürünlerin bilinçli kullanımının önemine ilişkin kanıtlara dayalı çıkarımda bulunur.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Okul bilişim kulübü öğrencilere hesap güvenliğiyle ilgili bir sunum yapıyor. Sunumda tahmin edilmesi zor şifrelerin hesapları koruduğu, kolay tahmin edilen şifrelerin ise kısa sürede ele geçirilebildiği anlatılıyor. Aşağıdaki şifre özelliklerinden hangisi sunuma göre en güvenlidir?
- A) Kişinin doğum tarihinden oluşması
- B) Harf, rakam ve işaretlerin karışık kullanılması
- C) Kişinin kendi adından oluşması
- D) Sıralı sayılardan oluşması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Harf, rakam ve işaretlerin karışık kullanılması
Harf, rakam ve işaretlerden oluşan karışık şifreler tahmin edilmesi zor olduğu için güvenlidir. Doğum tarihi kişiyi tanıyanlar tarafından kolayca tahmin edilebilir; bu yüzden zayıf bir şifredir.
Kolay
2Ailesiyle elektrik faturasını inceleyen Selin, faturanın yüksek geldiğini görüyor. Evdeki lambaların çoğunun eski tip akkor ampul olduğunu, bazı odalarda kimse yokken ışıkların yandığını fark ediyor. Ailenin aydınlatmada enerji tasarrufu için yapması gereken davranış hangisidir?
- A) Led ampul kullanmak
- B) Akkor ampul kullanmaya devam etmek
- C) Lambaları gün boyu açık bırakmak
- D) Boş odalarda avizeleri yakmak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Led ampul kullanmak
Led ampuller aynı ışığı daha az elektrikle verdiği için enerji tasarrufu sağlar. Akkor ampul kullanmaya devam etmek enerjinin büyük kısmını ısıya harcar ve faturayı yükseltir.
Kolay
3Yeni bir elektrikli süpürge alan Hakan Bey, kutudan çıkan kitapçıkta cihazın nasıl çalıştırılacağını, temizliğinin nasıl yapılacağını ve arıza olursa hangi servise başvurulacağını okuyor. Hakan Bey'in okuduğu belge hangisidir?
- A) Kira sözleşmesi
- B) Karne
- C) Kullanım kılavuzu
- D) Nüfus cüzdanı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kullanım kılavuzu
Teknolojik bir ürünün nasıl kullanılacağını ve arızada nereye başvurulacağını gösteren belge kullanım kılavuzudur. Diğer belgeler teknolojik ürünlerle ilgili değildir.
Kolay
4Kaan bir hafta boyunca internette neler yaptığını not ediyor: bir oyun sitesine üye oldu, internetten ayakkabı aldı, öğretmenine e-posta gönderdi ve sosyal medyada fotoğraf paylaştı. Öğretmeni, bunların hepsinin internette kalıcı izler bıraktığını söylüyor. İnternette yapılan işlemlerin bıraktığı bu izlere ne ad verilir?
- A) Dijital ayak izi
- B) Enerji etiketi
- C) Kullanım kılavuzu
- D) Garanti belgesi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Dijital ayak izi
İnternette yapılan alışveriş, paylaşım ve yazışmaların bıraktığı izlere dijital ayak izi denir. Enerji etiketi ise ürünlerin ne kadar enerji harcadığını gösteren etikettir; internetteki izlerle ilgisi yoktur.
Kolay
5Elif'in üye olmak istediği bir oyun sitesi; ev adresini, okulunun adını ve anne babasının telefon numarasını istiyor. Elif'in yapması gereken en doğru davranış hangisidir?
- A) İstenen bütün bilgileri hemen yazmak
- B) Bir yetişkine danışmadan bu bilgileri paylaşmamak
- C) Arkadaşlarının bilgilerini yazmak
- D) Bilgileri sosyal medyada da paylaşmak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bir yetişkine danışmadan bu bilgileri paylaşmamak
Kişisel bilgiler izinsiz kullanılabileceği için tanımadığımız sitelerle paylaşılmamalı, önce bir yetişkine danışılmalıdır. Arkadaşların bilgilerini yazmak da onların kişisel bilgilerini riske atar.
Kolay
6Öğretmen, bilgisayar başında oturan öğrencilerin duruşlarını inceliyor. Aşağıdaki oturma biçimlerinden hangisi doğrudur?
- A) Sırtı dik, ekran göz hizasında ve uygun uzaklıkta oturmak
- B) Ekrana çok yaklaşıp başı öne eğerek oturmak
- C) Sandalyede yan yatarak klavyeye uzanmak
- D) Bilgisayarı dizlere koyup kambur oturmak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Sırtı dik, ekran göz hizasında ve uygun uzaklıkta oturmak
Bilgisayar kullanırken sırtın dik, ekranın göz hizasında ve uygun uzaklıkta olması duruş ve göz sağlığını korur. Ekrana çok yaklaşmak görme bozukluklarına yol açabilir.
Kolay
7Uzaktan eğitim sürecinde Millî Eğitim Bakanlığı, eğitime evinden ulaşamayan bazı öğrencilere tablet dağıttı. Bu uygulamanın amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Öğrencilerin okula hiç gitmemesini sağlamak
- B) Öğrencilerin daha çok oyun oynamasını sağlamak
- C) Öğrencilerin uzaktan eğitime ulaşabilmesini sağlamak
- D) Öğretmenlere duyulan ihtiyacı ortadan kaldırmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Öğrencilerin uzaktan eğitime ulaşabilmesini sağlamak
Tabletler, evinden eğitime ulaşamayan öğrencilerin EBA gibi platformlarla derslere katılmasını sağlamak için dağıtılmıştır. Dersler yine öğretmenler tarafından anlatıldığı için öğretmene ihtiyacın kalktığı söylenemez.
Kolay
8Ders kitabındaki bir habere göre sürücülerin araç kullanırken cep telefonuyla uğraşması kazalara yol açabilmektedir. Bunun en önemli nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Telefonun şarjının hızla bitmesi
- B) Sürücünün dikkatinin yoldan dağılması
- C) Aracın yakıt tüketiminin artması
- D) Telefonun sesinin çok yüksek olması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sürücünün dikkatinin yoldan dağılması
Telefona birkaç saniyelik bir bakış bile sürücünün dikkatini yoldan ayırır ve kaza riskini artırır. Şarjın bitmesi bir sorun olabilir ama kazaya yol açan neden dikkatin dağılmasıdır.
Kolay
9Mehmet, okul kütüphanesindeki ortak bilgisayardan e-posta hesabına giriyor. İşi bitince hesabından çıkış yapıyor ve tarayıcıya şifresini kaydetmiyor. Mehmet'in bu davranışının amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bilgisayarın daha hızlı çalışmasını sağlamak
- B) Elektrik faturasını azaltmak
- C) Bilgisayarın ekranını korumak
- D) Kişisel bilgilerini başkalarının görmesini engellemek
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kişisel bilgilerini başkalarının görmesini engellemek
Ortak bilgisayarda hesaptan çıkmamak, sonraki kullanıcının kişisel bilgilere ulaşmasına yol açabilir; Mehmet bunu önlemiştir. Hesaptan çıkmak bilgisayarı hızlandırmak için değil güvenlik içindir.
Kolay
10Aşağıdakilerden hangisi cep telefonunun arama yapmak dışında kullanıldığı işlevlerden biridir?
- A) Kirli çamaşırları yıkamak
- B) Akşam yemeğini pişirmek
- C) Fotoğraf çekmek ve e-posta okumak
- D) Soğuk bir odayı ısıtmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Fotoğraf çekmek ve e-posta okumak
Cep telefonu genel ağa erişim, fotoğraf çekme, günlük etkinlikleri düzenleme ve e-posta okuma gibi birçok işleve sahiptir. Çamaşır yıkamak ise çamaşır makinesinin işlevidir.
Kolay
11Bir habere göre çamaşır makinesinde yıkama programını çamaşırların kirlilik seviyesine ve kumaş türüne göre seçmek önemli bir fayda sağlar. Bu fayda aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Daha fazla elektrik tüketimi
- B) Çamaşırların daha çok yıpranması
- C) Makinenin daha uzun süre çalışması
- D) Zaman ve enerji tasarrufu
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Zaman ve enerji tasarrufu
Programı ihtiyaca göre seçmek yıkama işlemini hızlandırır; bu da zaman ve enerji tasarrufu sağlar. Doğru program seçimi makinenin gereksiz yere uzun çalışmasını önler.
Kolay
12Can odasından çıkarken bilgisayarını ve masa lambasını kapatıyor. Can'ın bu davranışı aşağıdakilerden hangisine örnektir?
- A) Enerjiyi israf etmeye
- B) Kişisel bilgileri paylaşmaya
- C) Cihazı kontrolsüz kullanmaya
- D) Enerji tasarrufu yapmaya
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Enerji tasarrufu yapmaya
Kullanılmayan cihazları kapatmak gereksiz enerji tüketimini önler. Can cihazları açık bırakmadığı için davranışı israf değil tasarruftur.
Kolay
13Dijital ortamda paylaşılan ve uzun süredir kullanılmayan kişisel verilerin, isteğimiz üzerine ya da otomatik olarak silinmesine ne ad verilir?
- A) Unutulma hakkı
- B) Haberleşme hürriyeti
- C) Seyahat hürriyeti
- D) Seçme hakkı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Unutulma hakkı
Uzun süredir kullanılmayan kişisel verilerin dijital ortamdan silinmesine unutulma hakkı denir. Haberleşme hürriyeti ise insanların birbirleriyle serbestçe ve gizlilik içinde iletişim kurabilmesidir.
Kolay
14Cep telefonu, tablet ve dizüstü bilgisayarın ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Taşınabilir teknolojik ürünler olmaları
- B) Yalnızca evde kullanılabilmeleri
- C) Genel ağa hiçbir zaman bağlanamamaları
- D) Sadece arama yapmaya yaramaları
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Taşınabilir teknolojik ürünler olmaları
Cep telefonu, tablet ve dizüstü bilgisayar taşınabilir teknolojik ürünlerdir ve evde, okulda, iş hayatında kullanılır. Bu cihazlar genel ağa bağlanabildiği için ikinci çeldirici yanlıştır.
Kolay
15Bir uzman şöyle yazıyor: "Yanımızdan bir an bile ayırmadığımız akıllı telefonlar, başta göz sağlığımız olmak üzere fiziki sağlığımızı etkiliyor." Uzmana göre akıllı telefonların aşırı kullanımı en başta hangisini etkilemektedir?
- A) Diş sağlığını
- B) Saç sağlığını
- C) Göz sağlığını
- D) Ayak sağlığını
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Göz sağlığını
Uzman, akıllı telefonların aşırı kullanımının başta göz sağlığı olmak üzere fiziki sağlığı etkilediğini belirtmiştir. Metinde diş, saç ya da ayak sağlığından söz edilmez.
Kolay
16Yeni bir teknolojik ürün kullanmaya başlamadan önce kendimize sormamız gereken en uygun soru aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bu cihaz ne işe yarar ve kullanırken nelere dikkat etmeliyim?
- B) Bu cihazı arkadaşlarım günde kaç saat kullanıyor?
- C) Bu cihazın rengi hangi kıyafetlerime daha çok uyar?
- D) Bu cihazı hiç ara vermeden en uzun nasıl kullanırım?
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bu cihaz ne işe yarar ve kullanırken nelere dikkat etmeliyim?
Teknolojik ürünlerin yapım amacını ve kullanımda dikkat edilecek noktaları bilmek ürünü verimli ve güvenli kullanmayı sağlar. Cihazı ara vermeden kullanmak ise aşırı kullanımın zararlarına yol açar.
Kolay
17Öğretmen bir teknolojik ürünü şöyle tanıtıyor: “Ortalama bir kitap büyüklüğündedir. Kablosuz ve akıllı bir cihazdır. Birçok bilgisayar işlemini gerçekleştirebilir.” Öğretmenin tanıttığı ürün aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Akıllı tahta
- B) Masaüstü bilgisayar
- C) Projeksiyon makinesi
- D) Tablet
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Tablet
Ders kitabında tablet; ortalama bir kitap büyüklüğünde, birçok bilgisayar işlemini gerçekleştirebilen, kablosuz ve akıllı bir cihaz olarak tanıtılır. Akıllı tahta ve projeksiyon makinesi sınıfta sabit kullanılan araçlardır; masaüstü bilgisayar da taşınabilir değildir ve kitap büyüklüğünde değildir.
Kolay
18Bir haberde, afet ve deprem anında vatandaşların cep telefonu üzerinden yardım ekiplerine ulaşmasını sağlayan “AFAD Acil” uygulamasından söz ediliyor. Haberde, telefonun şarjı bitse de afetzedelere ulaşılabildiği belirtiliyor. Habere göre bu durumun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Uygulamanın telefonun şarjını hiç bitirmemesi
- B) Konum bilgilerinin önceden sisteme işlenmiş olması
- C) Yardım ekiplerinin her telefonu tek tek araması
- D) Telefonların afet anında kendiliğinden açılması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Konum bilgilerinin önceden sisteme işlenmiş olması
Habere göre uygulama, konum bilgileri sisteme işlendiği için telefonun şarjı bitse de afetzedelere ulaşma imkânı sağlar. Uygulama şarjın bitmesini engellemez; ekiplerin telefonları tek tek araması ya da telefonların kendiliğinden açılması haberde yer almaz. Örnek, cep telefonunun bilinçli kullanımının hayat kurtarabileceğini gösterir.
Orta
19Bir aile ev aletlerini kullanırken enerji tasarrufu yapmak istiyor. Annenin aldığı notlarda buzdolabının sıcak yerlerde daha çok çalıştığı ve daha çok elektrik harcadığı yazıyor. Aşağıdakilerden hangisi bu bilgiye uygun, enerji tasarrufu sağlayan bir davranıştır?
- A) Buzdolabını kalorifer peteğinin hemen yanına koymak
- B) Bulaşık makinesini her gün yarı boş çalıştırmak
- C) Buzdolabını fırın ve radyatörden uzak bir yere koymak
- D) Enerji sınıfına bakmadan en ucuz ürünü almak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Buzdolabını fırın ve radyatörden uzak bir yere koymak
Isı kaynaklarından uzak duran buzdolabı daha az çalışır ve daha az elektrik harcar. Kalorifer peteğinin yanına koymak buzdolabının daha çok çalışmasına ve enerji israfına yol açar.
Orta
20Serdar'a tanımadığı bir adresten şu e-posta geliyor: "Hesabınızla ilgili şikâyet var. Hesabınızın kapanmaması için hemen bu bağlantıya tıklayıp şifrenizi girin." E-postada yazım hataları da var. Serdar'ın yapması gereken en doğru davranış hangisidir?
- A) Bağlantıya tıklamadan önce bir yetişkine danışmak
- B) Hesabı kapanmasın diye hemen bağlantıya tıklamak
- C) Şifresini yazıp e-postayı yanıtlamak
- D) E-postayı bütün arkadaşlarına iletmek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bağlantıya tıklamadan önce bir yetişkine danışmak
Tanımadığı bir adresten gelen, acele ettiren ve şifre isteyen e-postalar dolandırıcılık olabilir; Serdar önce bir yetişkine danışmalıdır. Hemen bağlantıya tıklamak, "hesabım kapanmasın" korkusuyla en çok düşülen ve hesabın çalınmasına yol açabilen hatadır.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.