6. Sınıf Sosyal Bilgiler · Birlikte Yaşamak
Toplumsal Sorunlar ve Çözüm Önerileri
- toplumsal sorun
- çözüm önerisi
- çevre kirliliği
- göç
- vakıf
- sorumluluk
- toplum
Günümüzün toplumsal sorunları nelerdir ve nasıl çözülebilir?
Toplumsal sorunlar, insanların yaşam kalitesini düşüren ve sosyal adaleti zedeleyen problemlerdir; çözümleri kurumların ve bireylerin ortak sorumluluğuyla üretilir. Nüfus artışı, hızlı kentleşme, teknolojik gelişmeler ve savaşlar sorunların çeşitlenmesine yol açar. Çevre kirliliği önemli bir sorundur: hava kirliliği sağlığı tehdit eder, denizlere ulaşan plastikler deniz canlılarına zarar verir. Göç, COVID-19 gibi salgın hastalıklar, doğal afetler, su kıtlığı ve gıda israfı da günümüzün toplumsal sorunlarıdır. Geçmişte atalarımız vakıflar kurarak hastaların tedavisi, hayvanların beslenmesi ve afet sonrası onarım gibi sorunlara çözüm üretmiştir. Bugün kamu kurumları, sivil toplum kuruluşları ve bilim insanları çözüm geliştirir; örneğin yapay zekâ destekli sistemlerle orman yangınları önceden tahmin edilebilmektedir. Bireyler de israfı azaltarak, atıkları ayrıştırarak ve gönüllü projelere katılarak katkı sağlar. Nedeni ortadan kaldırmayan bir çözüm kalıcı olmaz.
Toplumsal Sorunlar ve Çözüm Önerileri: konu anlatımı ve özeti
Toplumun huzurunu, sağlığını ve birliğini tehdit eden sorunlar herkesi ilgilendirir. Bu konu, günümüzdeki toplumsal sorunları ve bunlara nasıl çözüm üretebileceğimizi anlatır.
- Toplumsal sorun, insanların yaşam kalitesini düşüren ve sosyal adaleti zedeleyen problemlerdir.
- Nüfus artışı, hızlı kentleşme, teknolojik gelişmeler ve savaşlar sorunların çeşitlenmesine yol açar.
- Çevre kirliliği önemli bir sorundur: hava kirliliği sağlığı tehdit eder, denizlere ulaşan plastikler deniz canlılarına zarar verir.
- Göç, salgın hastalıklar (COVID-19 gibi), doğal afetler, su kıtlığı ve gıda israfı da günümüzün toplumsal sorunlarıdır.
- Geçmişte atalarımız vakıflar kurarak hastaların tedavisi, hayvanların beslenmesi ya da afet sonrası onarım gibi sorunlara çözüm üretmiştir.
- Bugün kamu kurumları, sivil toplum kuruluşları ve bilim insanları çözüm geliştirir. Örneğin yapay zekâ destekli sistemlerle orman yangınları önceden tahmin edilebilir.
- Sen de sorumluluk alabilirsin: israfı azaltmak, atıkları ayrıştırmak ve gönüllü projelere katılmak çözüme katkıdır.
Unutma: Bir soruna çözüm önerirken önce nedenini bulmalısın; nedeni ortadan kaldırmayan çözüm kalıcı olmaz.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Bir toplumsal soruna çözüm üretirken dört adımlı bir yol izleyebilirsin:
- Sorunu tanımla: Ne oluyor? Kimleri etkiliyor?
- Nedenini bul: Bu sorun neden ortaya çıktı?
- Çözüm öner: Nedeni ortadan kaldıracak bir yol düşün.
- Sorumluluğu paylaş: Kurumlar, sivil toplum kuruluşları ve sen ne yapabilirsiniz?
Günlük hayattan: Okul kantininde her gün çok sayıda ekmek arası yarım bırakılıp çöpe atılıyor olabilir. Sorun gıda israfıdır; nedeni porsiyonların büyük olması olabilir. Çözüm olarak küçük porsiyon seçeneği önerilebilir.
Sık yapılan hata: Sorunun yalnızca sonucuyla uğraşmak. Örneğin kirli bir parkı bir kez temizlemek iyi bir adımdır, ama çöp kutusu yoksa park yine kirlenir. Kalıcı çözüm, sorunun nedenine yöneliktir.
Derinleş
Okulunda ya da mahallende gözlemlediğin bir toplumsal sorunu seç (israf, trafik güvenliği, sokak hayvanları, gürültü gibi). Arkadaşlarınla kısa bir anket yaparak sorunun nedenlerini belirle. İki farklı çözüm önerisi geliştirip maliyetini, uygulanabilirliğini ve kimlerin sorumluluk alması gerektiğini karşılaştır. Hangisini okul yönetimine sunardın, neden?
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
SB.6.1.3Toplumsal hayatta karşılaşılan sorunlara yönelik çözüm önerilerini müzakere edebilme
- a) Toplumsal hayatta karşılaşılan sorunları fark eder.
- b) Toplumsal hayatta karşılaşılan sorunların nedenlerine yönelik farklı bakış açılarını karşılaştırır.
- c) Toplumsal hayatta karşılaşılan sorunlara yönelik çözüm önerileri geliştirir.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Okulun bahçesine mavi, sarı ve yeşil renkli kutular konuyor. Kutulardan toplanan kâğıt, plastik ve cam atıklar bir tesise gönderiliyor; orada işlenerek yeni defter, şişe ve ambalaj yapımında kullanılıyor. Atıkların bu şekilde yeniden üretime kazandırılmasına ne ad verilir?
- A) Kentleşme
- B) Kirlilik
- C) Geri dönüşüm
- D) Tüketim
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Geri dönüşüm
Kullanılmış kâğıt, plastik, cam ve metal atıkların işlenip yeniden ham madde olarak üretime katılmasına geri dönüşüm denir. Tüketim bir ürünü kullanma işidir; atığın yeniden üretime dönmesini anlatmaz.
Kolay
2Cem, bir hafta boyunca evdeki alışkanlıkları gözlemleyip not alıyor: Diş fırçalarken musluk açık kalıyor, boş odalarda ışıklar yanıyor, buzdolabındaki ekmeklerin bir kısmı bayatlayıp çöpe atılıyor. Cem'in notlarında en çok hangi toplumsal soruna örnek davranışlar yer almaktadır?
- A) İsraf
- B) Göç
- C) Trafik
- D) Salgın hastalık
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İsraf
Su, elektrik ve yiyecek gibi kaynakların gereğinden fazla ya da boşa kullanılması israftır. Notlardaki davranışların hepsi kaynakların boşa harcanmasıyla ilgilidir; göç ya da trafik gibi sorunlarla bir bağlantısı yoktur.
Kolay
3Bir mahalle toplantısında komşular şu konuları konuşuyor: Sokak köpeklerinin aç kalması, gece geç saatlere kadar süren gürültü, okul yolundaki kaldırımların bozuk olması. Muhtar, "Bunlar hepimizin huzurunu ve sağlığını etkileyen, hayat kalitemizi düşüren durumlar." diyor. Muhtarın sözünü ettiği durumlar en doğru hangi kavramla adlandırılır?
- A) Toplumsal sorun
- B) Doğal olay
- C) Kültürel bağ
- D) Millî değer
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Toplumsal sorun
Toplumun huzurunu, sağlığını ve yaşam kalitesini olumsuz etkileyen problemlere toplumsal sorun denir. Gürültü ve bozuk kaldırım gibi durumlar insan kaynaklı olduğundan doğal olay olarak adlandırılamaz.
Kolay
4Bir sosyal bilgiler kitabında günümüzde toplumsal sorunların çeşitlenmesine yol açan etkenler sıralanıyor. Sınıfta öğrenciler, bu etkenleri insan faaliyetleriyle ilgili olanlar ve doğada kendiliğinden gerçekleşenler diye ayırıyor. Aşağıdakilerden hangisi toplumsal sorunların çeşitlenmesine yol açan etkenlerden biri değildir?
- A) Gece ile gündüzün oluşması
- B) Hızlı nüfus artışı
- C) Hızlı kentleşme
- D) Yaşanan savaşlar
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Gece ile gündüzün oluşması
Hızlı nüfus artışı, kentleşme ve savaşlar insan faaliyetleriyle ilgilidir ve konut, ulaşım, göç gibi pek çok sorunu beraberinde getirir. Gece ile gündüzün oluşması ise Dünya'nın dönmesinden kaynaklanan doğal bir olaydır.
Kolay
5Zeynep'in annesi ona şöyle diyor: “Birkaç yıl önce okullar kapanmış, derslerini evden bilgisayarla izlemiştin. Dışarı çıkarken de maske takıyorduk.” Annenin anlattığı önlemler hangi toplumsal soruna karşı alınmıştır?
- A) Hava kirliliği
- B) Su kıtlığı
- C) Salgın hastalık
- D) Gıda israfı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Salgın hastalık
Kovid-19 salgını sırasında virüsün yayılmasını önlemek için uzaktan eğitime geçilmiş ve çeşitli önlemler alınmıştır. Hava kirliliğine karşı okullar kapatılmamıştır.
Kolay
6Bir bilgi kartında şu ifade yer alıyor: “Dünyada her 10 kişiden 9'u, hava kalitesi sınır değerlerinin altında hava soluyor.” Bu bilgi hangi toplumsal sorunla ilgilidir?
- A) Göç
- B) Hava kirliliği
- C) Gıda israfı
- D) Su kıtlığı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Hava kirliliği
Hava kalitesinin sınır değerlerin altında olması hava kirliliğini gösterir. Hava kirliliği sağlığı tehdit eden önemli bir çevre sorunudur.
Kolay
7Ateş karıncalarının yuvası su altında kaldığında karıncalar birbirine sıkıca tutunarak suda yüzen bir sal oluşturur. Sürekli yer değiştirerek hiçbir karıncanın uzun süre su altında kalmamasını sağlarlar. Karıncaların bu davranışı insanlara hangi konuda örnek olur?
- A) Sorunlar karşısında herkesin yalnız kendini kurtarmasına
- B) Tehlikeli yerlerden hemen uzaklaşıp göç etmeye
- C) Sorunların çözümünü başkalarından beklemeye
- D) Zor durumlarda dayanışma içinde birlikte hareket etmeye
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Zor durumlarda dayanışma içinde birlikte hareket etmeye
Karıncalar zorlukla birlikte ve dönüşümlü çalışarak baş eder; bu, toplumsal sorunlarda dayanışmanın önemini gösterir. Herkesin yalnız kendini kurtarması karıncaların davranışına terstir.
Kolay
8Defne'nin ailesi, babasının yeni işi nedeniyle Erzurum'dan Bursa'ya taşınmıştır. Bu durum aşağıdaki kavramlardan hangisine örnektir?
- A) Göç
- B) Salgın
- C) Kıtlık
- D) İsraf
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Göç
Bir yerden başka bir yere yerleşmek amacıyla yapılan taşınma göçtür; iş bulma ve işe başlama göçün nedenlerindendir. Salgın ve kıtlıkla ilgili bir bilgi verilmemiştir.
Kolay
9Bir haberde şu bilgiler yer alıyor: “Şiddetli sağanak yağışın ardından köprüler yıkıldı, 20'yi aşkın köy yolu ulaşıma kapandı, mahsur kalan turistler helikopterlerle tahliye edildi.” Haberde sözü edilen toplumsal sorun aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Salgın hastalık
- B) Göç
- C) Hava kirliliği
- D) Sel ve heyelan
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Sel ve heyelan
Sağanak yağış sonrası yıkılan köprüler ve kapanan yollar sel ve heyelan felaketini gösterir. Bu bir doğal afettir; salgın ya da göç değildir.
Kolay
10İnsanlığın veya bir toplumun huzurunu, sağlığını ya da bütünlüğünü tehdit eden, bireylerin yaşam kalitesini düşüren ve sosyal adaleti zedeleyen problemlere ne ad verilir?
- A) Kültürel bağ
- B) Ekonomik faaliyet
- C) Toplumsal sorun
- D) Millî değer
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Toplumsal sorun
Tanım toplumsal sorunu anlatır. Kültürel bağ ve millî değer toplumu bir arada tutan unsurlardır; sorun değildir.
Kolay
11Elif, alışverişe giderken naylon poşet yerine her seferinde bez çanta kullanıyor. Elif'in bu davranışı en çok hangi sorunun azalmasına katkı sağlar?
- A) Bulaşıcı hastalıkların yayılması
- B) İller arası göçün artması
- C) Plastik atıkların doğayı kirletmesi
- D) Orman yangınlarının çıkması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Plastik atıkların doğayı kirletmesi
Bez çanta kullanmak plastik atık miktarını azaltır; doğaya atılan plastikler denizlere ulaşıp canlılara zarar verir. Bu davranışın göç ya da salgınla doğrudan ilgisi yoktur.
Kolay
121321 yılında Sivas'ta kurulan bir vakfın kuruluş amacı, cüzzam gibi bulaşıcı bir hastalığa yakalanıp evine kapanmak zorunda kalanların tedavi edilmesidir. Bu vakıf hangi toplumsal soruna çözüm üretmiştir?
- A) Bulaşıcı hastalıklar
- B) Gıda israfı
- C) Afet sonrası yıkım
- D) Hava kirliliği
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bulaşıcı hastalıklar
Vakıf bulaşıcı hastalığa yakalananları tedavi etmek için kurulmuştur. Afet sonrası onarım ise 1549 yılında İstanbul'da kurulan başka bir vakfın amacıdır.
Kolay
13Bir haberde şu bilgi yer alıyor: “Rekor derecelere ulaşan hava sıcaklıkları Tunus ve Cezayir'de orman yangınlarına yol açtı; binlerce hektar ormanlık alan kül oldu.” Habere göre bu ülkelerdeki orman yangınlarının nedeni nedir?
- A) Şiddetli sağanak yağışlar
- B) Rekor düzeye ulaşan hava sıcaklıkları
- C) Son yüzyılın en büyük depremi
- D) Hızlı nüfus artışı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Rekor düzeye ulaşan hava sıcaklıkları
Haberde yangınların rekor derecelere ulaşan sıcaklıklar yüzünden çıktığı belirtilmiştir. Deprem aynı haberde Fas için anlatılan ayrı bir afettir.
Kolay
14Türkiye'de 2024 yılında yaklaşık 2,7 milyon kişi iller arasında göç etmiştir. Bu yıl hem en fazla göç alan hem de en fazla göç veren il aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ankara
- B) İzmir
- C) Rize
- D) İstanbul
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İstanbul
Habere göre 2024 yılında İstanbul hem en fazla göç alan hem de en fazla göç veren il olmuştur. Ankara büyük bir il olsa da bu iki özelliği birlikte taşımamıştır.
Kolay
15Aşağıdaki davranışlardan hangisi gıda israfının azaltılmasına katkı sağlar?
- A) Bayatlayan ekmekleri hemen çöpe atmak
- B) Tabağına yiyebileceği kadar yemek almak
- C) İhtiyaçtan fazla yiyecek satın almak
- D) Yemeğin yarısını tabakta bırakmak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Tabağına yiyebileceği kadar yemek almak
Yiyebileceğimiz kadar yemek almak artan yemek miktarını azaltır. Diğer davranışlar yiyeceklerin boşa gitmesine neden olur.
Kolay
16Bir vakfiyede şu şart yer alıyor: “Deprem veya yangın olursa vakfa ait mescit, mektep ve diğer yapılar özenle tamir edilsin.” Bu vakıf hangi soruna karşı önlem almıştır?
- A) Afetlerin yapılarda yol açtığı hasara
- B) Bulaşıcı hastalıkların yayılmasına
- C) Hayvanların aç kalmasına
- D) Yemeklerin israf edilmesine
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Afetlerin yapılarda yol açtığı hasara
Vakıf deprem ve yangından sonra yapıların onarılmasını şart koşmuştur; bu, afet sonrası bakım ve onarımdır. Hastalık ve israfla ilgili vakıflar farklı amaçlarla kurulmuştur.
Kolay
17Geçmişte bir hayırsever, mahallesindeki susuzluk sorununu çözmek için kendi parasıyla bir çeşme yaptırıp bir vakıf kuruyor. Sahibi olduğu bir dükkânın kira gelirini de çeşmenin bakım ve onarım giderlerine ayırıyor. Hayırseverin dükkânın gelirini vakfa bırakmasının temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hizmetin kesintiye uğramadan sürmesini sağlamak
- B) Çeşmeyi kullananlardan düzenli ücret toplamak
- C) Vakıf yoluyla kendi ailesine gelir sağlamak
- D) Çeşmeden yalnız yakınlarının yararlanmasını sağlamak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hizmetin kesintiye uğramadan sürmesini sağlamak
Atalarımız vakıfları kendi imkânlarıyla ve karşılık beklemeden kurmuş, bununla kalmayıp vakıfların varlığını ve sürekliliğini sağlamak için de çaba göstermiştir. Kira gelirinin bakım ve onarıma ayrılması, çeşmenin yıllarca hizmet vermesini sağlar. Vakıf menfaat beklemeden kurulduğu için ücret toplama ya da aileye gelir sağlama amacı yoktur; çeşme de bütün mahalleye hizmet eder.
Kolay
18Bir sınıf, afetlerle ilgili haberlerden şu çalışmaları derliyor: - Selden sonra çöken yollar onarılıyor. - Selin etkilediği tarım arazilerinde hasar tespiti yapılıyor. - Yapay zekâ destekli bir sistem, orman yangını tehlikesi yüksek olan alanları belirleyip uyarı veriyor. - Yolu kapanan bölgede mahsur kalan kişiler helikopterle tahliye ediliyor. Bu çalışmalardan hangisi, sorun ortaya çıkmadan önce önlem almaya yöneliktir?
- A) Çöken yolların onarılması
- B) Tarım arazilerinde hasar tespiti
- C) Mahsur kalanların tahliye edilmesi
- D) Riskli orman alanlarının belirlenmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Riskli orman alanlarının belirlenmesi
Yapay zekâ destekli sistem, yangın çıkmadan önce riskli alanları belirleyip erken uyarı verir; amaç yangını önlemektir. Yolların onarılması, hasar tespiti ve mahsur kalanların tahliyesi ise afet yaşandıktan sonra zararı gidermek için yapılan çalışmalardır.
Orta
19Elif evde kâğıt, plastik ve cam atıkları ayrı torbalarda biriktiriyor ve her hafta sonu bunları mahalledeki geri dönüşüm kutularına götürüyor. Kardeşine de pil ve yağ atıklarının neden çöpe atılmaması gerektiğini anlatıyor. Elif'in bu davranışları en çok hangi soruna karşı sorumluluk aldığını gösterir?
- A) Çevre kirliliği
- B) Salgın hastalıklar
- C) Trafik kazaları
- D) Gürültü
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Çevre kirliliği
Atıkları ayrıştırıp geri dönüşüme göndermek ve pil, yağ gibi zararlı atıkları doğaya bırakmamak çevre kirliliğini önlemeye yöneliktir. Atıklar hastalık riskini de artırabilir ama Elif'in davranışlarının asıl hedefi doğanın kirlenmesini önlemektir.
Orta
20Bir tarih kitabında Osmanlı Dönemi'nde kurulan ilginç bir vakıftan söz ediliyor: Vakıf görevlileri evlerden ve aşevlerinden sofralarda artan yemekleri topluyor, bunları sokaktaki hayvanlara ve kuşlara yem olarak veriyordu. Bu vakfın en çok hangi toplumsal soruna çözüm ürettiği söylenebilir?
- A) Salgın hastalıkların yayılması
- B) Hava kirliliğinin artması
- C) Yiyeceklerin israf edilmesi
- D) Köyden kente göç edilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yiyeceklerin israf edilmesi
Artan yemeklerin çöpe atılmadan hayvanlara verilmesi yiyeceklerin boşa gitmesini, yani israfı önler; aynı zamanda hayvanlara da destek olur. Vakfın yaptığı iş hava ya da göçle değil, yemeklerin değerlendirilmesiyle ilgilidir.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.