7. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi · İslam Düşüncesinde Yorumlar

Kültürümüzdeki Tasavvufi Yorumlar

tasavvuf
mutasavvıf
Mevlevilik
Yesevilik
sema
semah
dergâh
Mevlana

Tasavvufi yorumların kültürümüze etkileri nelerdir?

Tasavvuf, insanın kalbini kötü duygu ve düşüncelerden temizleyip Allah’a sevgi ve samimiyetle bağlanmasını amaçlayan bir yorum biçimidir. Kültürümüzde etkili tasavvufi yorumlar Yesevilik, Kadirilik, Mevlevilik, Nakşibendilik ve Alevilik Bektaşiliktir. Ahmed Yesevi, Hacı Bektaş Veli ve Mevlana gibi mutasavvıflar Anadolu’nun İslamlaşmasında ve kültürel kimliğinin oluşmasında belirleyici rol oynamıştır. Bu yorumların ortak hedefi ahlaklı insan yetiştirmektir; Mevlevilikte sema, Alevilik Bektaşilikte semah, Kadirilik ve Nakşibendilikte zikir öne çıkar. Mesnevi, Divan-ı Hikmet, Makalat ve Fütûhu'l-Gayb bu kültürün tanınmış eserleridir; ilahi, münacat ve naat gibi şiir türleri de bu ortamda gelişmiştir. Tekke, zaviye ve dergâhlar ahlak eğitimi vermiş, aşevi ve misafirhane olarak ihtiyaç sahiplerine yardım etmiştir. Her yıl 7-17 Aralık arasında Mevlana Haftası düzenlenir ve 17 Aralık’ta Şebiarus töreni yapılır.

Kültürümüzdeki Tasavvufi Yorumlar: konu anlatımı ve özeti

Tasavvuf, kalbi kötü duygulardan arındırıp Allah'a sevgiyle bağlanmayı amaçlayan bir yorum biçimidir. Bu konu, tasavvufi yorumların edebiyatımıza, sanatımıza ve toplum hayatımıza etkisini anlatıyor.

Kültürümüzde etkili tasavvufi yorumlar: Yesevilik, Kadirilik, Mevlevilik, Nakşibendilik ve Alevilik Bektaşilik.
Ahmed Yesevi, Hacı Bektaş Veli ve Mevlana gibi mutasavvıflar Anadolu'nun İslamlaşmasında ve kültürel kimliğinin oluşmasında önemli rol oynamıştır.
Bu yorumların ortak hedefi ahlaklı insan yetiştirmektir. Mevlevilikte sema, Alevilik Bektaşilikte semah, Kadirilik ve Nakşibendilikte zikir öne çıkan uygulamalardır.
Bilinen eserler: Mevlana'nın Mesnevi'si, Ahmed Yesevi'nin Divan-ı Hikmet'i, Hacı Bektaş Veli'nin Makalat'ı ve Abdülkadir Geylani'nin Fütûhu'l-Gayb'ı. İlahi, münacat ve naat gibi şiir türleri bu kültürde gelişmiştir.
Tekke, zaviye ve dergâhlar ahlak eğitimi verirken aşevi ve misafirhane gibi işlevlerle ihtiyaç sahiplerine yardım etmiştir.
Her yıl 7-17 Aralık arasında Mevlana Haftası düzenlenir; 17 Aralık'taki Şebiarus töreni Mevlana'nın vefat yıldönümüdür.

Unutma: Sema Mevlevilikle, semah ise Alevilik Bektaşilikle ilgilidir; bu iki kavramı karıştırma.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Tasavvufi yorumları hatırlamanın kolay yolu her birini bir kişi, bir eser ve bir uygulamayla eşleştirmektir:

Mevlevilik: Mevlana – Mesnevi – sema
Yesevilik: Ahmed Yesevi – Divan-ı Hikmet – hikmet adı verilen şiirler
Alevilik Bektaşilik: Hacı Bektaş Veli – Makalat – semah
Kadirilik: Abdülkadir Geylani – Fütûhu'l-Gayb – zikir

Bu yorumların hepsinin ortak hedefi ahlaklı, yardımsever ve alçakgönüllü insan yetiştirmektir.

Günlük hayattan: Anadolu'nun pek çok yerinde hâlâ "aşevi" ve "imaret" adıyla anılan yapılar vardır. Bunlar tasavvuf kültürünün ihtiyaç sahiplerini doyurma geleneğinden izler taşır.

Sık yapılan hata: "Sema ile semah aynı şeydir." Doğrusu: Sema Mevlevilikte, semah Alevilik Bektaşilikte yapılır; ikisinin müziği, hareketleri ve anlamı farklıdır.

Derinleş

Yunus Emre, Mevlana ya da Hacı Bektaş Veli'ye ait sevgi, hoşgörü veya paylaşma temalı kısa bir söz ya da dize bul (kaynağını mutlaka kontrol et). Bu sözün anlamını kendi cümlelerinle açıkla ve günümüzde okulda ya da mahallede yaşanabilecek bir durumla ilişkilendir. Türkçe dersindeki şiir bilginden yararlanarak bu düşünceyi anlatan dörtlük biçiminde kısa bir şiir yaz.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

DKAB.7.3.3Kültürümüzdeki tasavvufi yorumları çözümleyebilme
- a) Kültürümüzdeki tasavvufi yorumları inceler.
- b) Kültürümüzdeki tasavvufi yorumlar arasındaki ilişkileri bulur.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Kerem, dedesinin kitaplığında altı ciltten oluşan Farsça bir eserin Türkçe çevirisini buluyor. Eser, kamıştan koparılan neyin ayrılık acısını anlatan dizelerle başlıyor ve hikâyelerle öğüt veriyor. Dedesi, eserin yazarının Konya'da yaşadığını ve türbesinin her yıl çok sayıda ziyaretçi ağırladığını söylüyor. Kerem'in bulduğu eserin yazarı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ahmed Yesevi
- B) Hacı Bektaş Veli
- C) Abdülkadir Geylani
- D) Mevlana
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Mevlana
Neyin ayrılık şikâyetiyle başlayan, altı ciltlik Farsça eser Mesnevi'dir ve Konya'da yaşayan Mevlana'ya aittir. Ahmed Yesevi de bir mutasavvıftır ancak onun eseri Türkçe hikmetlerden oluşan Divan-ı Hikmet'tir ve türbesi Türkistan'dadır.
Kolay
2Bir belgeselde beyaz giysili dervişler, ney ve kudüm eşliğinde sağ elleri yukarıya, sol elleri aşağıya dönük biçimde kendi etraflarında dönüyor. Sunucu, bu el duruşunun Allah'tan alınanı insanlara ulaştırmayı simgelediğini anlatıyor. Belgeselde anlatılan uygulama aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sema
- B) Semah
- C) Görgü cemi
- D) Musahiplik
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Sema
Ney ve kudüm eşliğinde, el duruşuyla Allah'tan alınanı insanlara ulaştırmayı simgeleyerek dönülen uygulama Mevlevilikteki semadır. Adı benzediği için karıştırılan semah ise Alevilik Bektaşilikte cem içinde, bağlama eşliğinde dönülür.
Kolay
3Ece, ailesiyle Konya'daki Mevlana Müzesi'ni gezerken rehberin anlattıklarını not alıyor. Rehber, dergâhlarda yetişen dervişlerin yıllarca mutfakta ve bahçede hizmet ettiğini, bu sürede sabır ve alçakgönüllülük kazanmaya çalıştığını anlatıyor. Rehberin anlattığı eğitimin dayandığı tasavvufi yorumun temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Günlük hayattaki ibadetlerle ilgili fıkhi hükümler çıkarmak
- B) Kalbi kötü duygulardan arındırıp Allah'a sevgiyle bağlanmak
- C) İnanç konularını yalnızca akli delillerle savunmak
- D) Ticari hayatı düzenleyen yazılı kurallar oluşturmak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kalbi kötü duygulardan arındırıp Allah'a sevgiyle bağlanmak
Dervişlerin hizmet yoluyla sabır ve alçakgönüllülük kazanması, kalbi kötü duygulardan arındırıp Allah'a sevgi ve samimiyetle bağlanmayı amaçlayan tasavvufi yorumun bir uygulamasıdır. İbadetlerle ilgili hüküm çıkarmak tasavvufun değil fıkhi yorumun işidir.
Kolay
4Konya'da yaşayan Zehra, her yıl aralık ayında şehre gelen ziyaretçilerin arttığını fark ediyor. Öğretmeni, bu ziyaretlerin Mevlana'yı anmak ve anlamak için düzenlenen etkinliklerle ilgili olduğunu, etkinliklerin Şebiarus töreniyle sona erdiğini söylüyor. Zehra'nın şehrinde düzenlenen Mevlana Haftası hangi tarihler arasındadır?
- A) 1-7 Aralık
- B) 17-27 Aralık
- C) 7-17 Aralık
- D) 7-17 Kasım
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 7-17 Aralık
Mevlana Haftası her yıl 7-17 Aralık tarihleri arasında düzenlenir ve Mevlana'nın vefat yıl dönümü olan 17 Aralık'taki Şebiarus töreniyle sona erer. 17-27 Aralık seçeneği, Şebiarus'u haftanın başlangıcı sanan birinin hatasıdır.
Kolay
5Bir sözlükte şu açıklama yer alıyor: “İslam'ın ahlaki değerlerini ön plana çıkaran, insanları kötü davranışlardan uzaklaştırmaya ve ahlaklı bireyler yetiştirmeye çalışan kimse.” Bu açıklama hangi kavramı tanımlar?
- A) Mutasavvıf
- B) Müezzin
- C) Hafız
- D) Dede
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Mutasavvıf
Ahlaki değerleri öne çıkararak ahlaklı bireyler yetiştirmeye çalışan kişiye mutasavvıf denir. Dede ise Alevilik Bektaşilikte cemi yöneten önderdir.
Kolay
6Zeynep, Türkistan'da yaşamış ve görüşleri Anadolu'nun İslamlaşmasında etkili olan Ahmed Yesevi'yi araştırıyor. Ahmed Yesevi'nin adıyla anılan tasavvufi yorum aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Mevlevilik
- B) Yesevilik
- C) Kadirilik
- D) Nakşibendilik
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yesevilik
Ahmed Yesevi'nin adıyla anılan tasavvufi yorum Yesevilik'tir. Mevlevilik ise Mevlana ile ilişkilidir.
Kolay
7Can'ın ders defterinde şu tanım yazılı: “İnsanın kalbini kötü duygu ve düşüncelerden temizlemesini, Allah'a sevgi ve samimiyetle bağlanmasını amaçlayan yorum biçimi.” Bu tanım aşağıdakilerden hangisine aittir?
- A) Tasavvufi yorum
- B) Fıkhi yorum
- C) İtikadi yorum
- D) Siyasi yorum
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Tasavvufi yorum
Kalbi kötü duygulardan arındırıp Allah'a sevgiyle bağlanmayı amaçlayan yorum biçimi tasavvuftur. Fıkhi yorum ise ibadet ve muamelelerle ilgili hükümlerle ilgilenir.
Kolay
8Ders kitabındaki kontrol tablosunda “Kurucusunun türbesi Konya'dadır.” bilgisi yer alıyor. Öğrenciler bu bilgiyi ilgili tasavvufi yorumla eşleştirecek. Bu bilgi hangi tasavvufi yorumla ilgilidir?
- A) Yesevilik
- B) Mevlevilik
- C) Kadirilik
- D) Nakşibendilik
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Mevlevilik
Türbesi Konya'da bulunan Mevlana, Mevlevilikle ilişkilidir. Yesevilik ise Ahmed Yesevi'nin adıyla anılır.
Kolay
9Mevlana'nın yedi öğüdünü panoya yazan Defne, birini yarım bırakmış: “Şefkat ve merhamette ... gibi ol.” Boşluğa aşağıdakilerden hangisi yazılmalıdır?
- A) toprak
- B) deniz
- C) güneş
- D) akarsu
Cevabı göster
Doğru cevap: C) güneş
Mevlana'nın öğüdü “Şefkat ve merhamette güneş gibi ol.” şeklindedir. Toprak ise tevazu ve alçak gönüllülükle ilgili öğütte geçer.
Kolay
10Okul kulübü, Mevlana'yı anmak için ülkemizde her yıl düzenlenen Mevlana Haftası'nın etkinlik takvimini panoya asacak. Takvime hangi tarih aralığı yazılmalıdır?
- A) 1-7 Aralık
- B) 7-17 Aralık
- C) 17-27 Aralık
- D) 7-17 Ocak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 7-17 Aralık
Mevlana Haftası her yıl 7-17 Aralık tarihleri arasında düzenlenir. 17 Aralık ise haftanın son günü olan Şebiarus töreninin tarihidir.
Kolay
11Tasavvufi yorumlar, ihtiyaç sahiplerine yardım eden mekânlar aracılığıyla sosyal yardımlaşma ve dayanışmayı güçlendirmiştir. Bu tür mekânlar hangi seçenekte birlikte verilmiştir?
- A) Kale, sur, burç
- B) Saray, köşk, kasır
- C) Aşevi, misafirhane, şifahane
- D) Tersane, liman, iskele
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Aşevi, misafirhane, şifahane
Ders kitabına göre tasavvufi yorumlar aşevi, misafirhane ve şifahane gibi mekânlarla sosyal yardımlaşmayı güçlendirmiştir. Kale ve sur ise savunma yapılarıdır.
Kolay
12Ders kitabında tasavvufi yorumların insanları iyiye ve güzele yönlendirmek için farklı uygulamalar kullandığı anlatılıyor. Kadirilik ve Nakşibendilikte öne çıkan uygulama aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sema
- B) Zikir
- C) Semah
- D) Şebiarus
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Zikir
Kitapta Kadirilik ve Nakşibendilikte zikrin öne çıktığı belirtilir. Sema Mevlevilikle, semah ise Alevilik Bektaşilikle ilgilidir.
Kolay
13Ayşe, Nevşehir'e yaptığı gezide görüşleri Anadolu'nun kültürel kimliğinin oluşmasında etkili olan Hacı Bektaş Veli'nin türbesini ziyaret ediyor. Hacı Bektaş Veli'nin adıyla birlikte anılan tasavvufi yorum hangisidir?
- A) Mevlevilik
- B) Yesevilik
- C) Kadirilik
- D) Alevilik Bektaşilik
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Alevilik Bektaşilik
Hacı Bektaş Veli, Alevilik Bektaşilik yorumu içinde anılan mutasavvıftır. Mevlevilik ise Mevlana ile ilişkilidir.
Kolay
14Kütüphanedeki bir rafta “Fütûhu'l-Gayb” adlı tasavvufi bir eser duruyor. Emre, eserin yazarını öğrenmek için ders kitabına bakıyor. Bu eserin yazarı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hacı Bektaş Veli
- B) Mevlana
- C) Ahmed Yesevi
- D) Abdülkadir Geylani
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Abdülkadir Geylani
Fütûhu'l-Gayb, Abdülkadir Geylani'nin eseridir. Hacı Bektaş Veli'nin bilinen eseri ise Makalat'tır.
Kolay
15Melis, tasavvufi düşüncelerin aktarılmasında edebî eserlerin önemli rol oynadığını öğreniyor. Bu eserlerde Allah ve peygamber sevgisi ile güzel ahlak, özel nazım biçimleriyle dile getirilmiştir. Bu nazım biçimlerinden biri aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Mani
- B) Tekerleme
- C) Ninni
- D) İlahi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İlahi
Tasavvufi eserlerde ilahi, münacat ve naat gibi özel nazım biçimleri kullanılmıştır. Mani ve tekerleme ise halk edebiyatının farklı türleridir.
Kolay
16Tasavvufi yorumların toplum hayatına etkisi en çok, aynı tasavvufi görüşleri benimseyen insanların bir araya geldiği ve ahlak ile adap kurallarının öğretildiği mekânlarda görülmüştür. Bu mekânlar hangi seçenekte birlikte verilmiştir?
- A) Han, kervansaray, bedesten
- B) Liman, tersane, fener
- C) Tekke, zaviye, dergâh
- D) Saray, kale, sur
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Tekke, zaviye, dergâh
Aynı tasavvufi görüşü benimseyenlerin toplandığı ve ahlak eğitimi verilen yerler tekke, zaviye ve dergâhlardır. Han ve kervansaray ise ticaret ve yolculukla ilgili yapılardır.
Kolay
17Okulun bilgi yarışmasında birinci olan Selin, kendisini tebrik edenlere başarının öğretmenlerinin ve takım arkadaşlarının emeğiyle geldiğini söylüyor. Ödülüyle övünmüyor, arkadaşlarına karşı hiçbir üstünlük tavrı takınmıyor. Selin'in tutumu Mevlana'nın yedi öğüdünden hangisiyle en çok örtüşür?
- A) Hoşgörülü olmada deniz gibi ol.
- B) Tevazu ve alçak gönüllülükte toprak gibi ol.
- C) Cömertlik ve yardım etmede akarsu gibi ol.
- D) Şefkat ve merhamette güneş gibi ol.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Tevazu ve alçak gönüllülükte toprak gibi ol.
Selin başarısıyla övünmüyor ve kendini başkalarından üstün görmüyor; bu alçak gönüllülük "Tevazu ve alçak gönüllülükte toprak gibi ol." öğüdüyle örtüşür. Deniz öğüdü farklılıkları hoş görmeyi, akarsu öğüdü cömertçe yardım etmeyi, güneş öğüdü şefkat ve merhameti anlatır; Selin'in davranışının özü ise övünmemek ve büyüklenmemektir.
Kolay
18Bir öğrenci, İslam düşüncesindeki yorum biçimlerini itikadi, fıkhi ve tasavvufi diye ayırdığı kartlarla bir pano hazırlıyor. Panonun "Kültürümüzdeki tasavvufi yorumlar" bölümüne bir kart daha eklemek istiyor. Öğrencinin bu bölüme ekleyeceği kart aşağıdakilerden hangisi olmalıdır?
- A) Hanefilik
- B) Matüridilik
- C) Şafiilik
- D) Nakşibendilik
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Nakşibendilik
Ders kitabı Yesevilik, Kadirilik, Mevlevilik, Nakşibendilik ve Alevilik Bektaşiliği kültürümüzde etkin tasavvufi yorumlar arasında sayar. Hanefilik ve Şafiilik fıkhi, Matüridilik ise itikadi yorumlardandır; bu kartlar panonun öteki bölümlerine konmalıdır.
Orta
19Bir tarih kitabında, Osmanlı döneminde Anadolu'da yolculuk yapan bir gezginin anıları yer alıyor. Gezgin, yol üstündeki bir dergâhta kimsenin ona dinini ya da nereli olduğunu sormadan sıcak yemek ve yatacak yer verildiğini yazıyor. Dergâhın yanında hastalar için küçük bir şifahane bulunduğunu da ekliyor. Gezginin anlattıkları tasavvufi yorumların hangi yönünü gösterir?
- A) Sosyal yardımlaşma ve dayanışmayı güçlendirmesini
- B) Devletin siyasi yönetimini üstlenmesini
- C) Üyelerine ticari kazanç sağlamasını
- D) Yalnızca kendi üyelerine hizmet etmesini
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Sosyal yardımlaşma ve dayanışmayı güçlendirmesini
Dergâhların ihtiyaç sahiplerine din ve memleket ayırt etmeden yemek, barınak ve tedavi sunması, tasavvufi yorumların sosyal yardımlaşma ve dayanışmayı güçlendirdiğini gösterir. Gezginin kimliği sorulmadan ağırlanması, yalnızca kendi üyelerine hizmet edildiği düşüncesini çürütür.
Orta
20Mevlana Haftası'nın son gecesinde yapılan törenin adı "düğün gecesi" anlamına gelen Şebiarus'tur. Törene ilk kez katılan Mert, bir vefat yıl dönümüne neden "düğün" dendiğini merak ediyor ve Mevlana'nın ölüme bakışını araştırmaya başlıyor. Mert'in araştırmasının sonunda ulaşacağı doğru açıklama aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Mevlana'nın vefatının bir düğün gecesine denk gelmesi
- B) Tören sırasında misafirlere düğün yemeği verilmesi
- C) Mevlana'nın ölümü Allah'a kavuşma zamanı olarak görmesi
- D) Konya'daki düğünlerin hep o gece yapılmış olması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Mevlana'nın ölümü Allah'a kavuşma zamanı olarak görmesi
Mevlana ölümü bir son değil, Allah'a kavuşma zamanı olarak gördüğü için vefat gecesini "düğün gecesi" diye anmıştır. Vefatın gerçek bir düğüne denk geldiği düşüncesi, adı sözlük anlamıyla yorumlayanların yanılgısıdır.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.