Açık Hava Basıncı

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

• FİZ.9.3.4Açık hava basıncına ilişkin çıkarım yapabilme

  • a) Sıvı basıncına ilişkin bilgilerinden yararlanarak açık hava basıncına yönelik mevcut bilgisi dâhilinde hipotez kurar.
  • b) Sıvı basıncıyla açık hava basıncı arasındaki ilişkileri listeler.
  • c) Sıvı basıncıyla açık hava basıncını karşılaştırır.
  • ç) Açık hava basıncına ilişkin önermeler sunar.
  • d) Açık hava basıncına ilişkin bilgilerini farklı durumlarda değerlendirir.

1. Kolay

   1Selin, boş sandığı plastik su şişesinin kapağını kapatmadan ağzından havasını emiyor; şişe her emişte içe doğru büzülüyor. Ağzını bıraktığında şişe yeniden şişiyor. Öğretmeni, şişeyi dışarıdan büzen etkinin her an çevremizde var olduğunu söylüyor. Şişeyi dışarıdan büzen etkinin temel kaynağı hangisidir?

   • AA) Güneş ışınlarının şişeye çarpması
   • BB) Dünya'nın manyetik alanının etkisi
   • CC) Havadaki su buharının yoğuşması
   • DD) Dünya'yı saran havanın ağırlığı
   • EE) Plastiğin emişle aniden soğuması
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Dünya'yı saran havanın ağırlığı

   Dünya'yı saran hava, ağırlığı nedeniyle temas ettiği her yüzeye basınç uygular; şişenin içindeki hava azalınca dışarıdaki açık hava basıncı şişeyi içe doğru iter. Bunu tıpkı derindeki sıvının üstündeki sıvının ağırlığıyla basınç oluşturması gibi düşünebiliriz; Güneş ışınlarının ya da soğumanın bu etkiyle ilgisi yoktur.

   Hata mı var? Düzeltme öner

2. Kolay

   2Bir hava durumu haritasında Karadeniz üzerinde 1025 hPa'lık yüksek basınç, Akdeniz üzerinde ise 1005 hPa'lık alçak basınç merkezi görülüyor. Sunucu, iki merkez arasında yer seviyesinde belirgin bir hava hareketi olacağını söylüyor. Yer seviyesindeki havanın genel hareketi için hangisi beklenir?

   • AA) Karadeniz'den Akdeniz'e doğru eser.
   • BB) Akdeniz'den Karadeniz'e doğru eser.
   • CC) İki bölge arasında hava durgun kalır.
   • DD) Yalnızca yerden yukarı doğru yükselir.
   • EE) Her saat yön değiştirip yerinde döner.
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Karadeniz'den Akdeniz'e doğru eser.

   Rüzgâr, havanın yüksek basınçlı bölgeden alçak basınçlı bölgeye doğru hareketidir; bu yüzden hava Karadeniz'den Akdeniz'e doğru akar. Havanın alçak basınçtan yüksek basınca gittiğini düşünmek ters bir yanılgıdır; basınç farkı havayı her zaman basıncın küçük olduğu yere iter. Dünya'nın dönmesi yalnızca bu hareketin yönünü bir miktar saptırır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

3. Kolay

   3Meteoroloji istasyonunda çalışan Kerem, sabah raporuna "Basınç 1015 hPa'dan 998 hPa'ya düştü; bölgemize alçak basınç sokuluyor, yağış bekleniyor." notunu yazıyor. Kerem bu değerleri istasyondaki bir ölçüm aletinden okumuştur. Kerem'in kullandığı ölçüm aleti hangisidir?

   • AA) Termometre
   • BB) Dinamometre
   • CC) Higrometre
   • DD) Anemometre
   • EE) Barometre
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Barometre

   Açık hava basıncı barometreyle ölçülür; Torricelli'nin cıvalı düzeneği ilk barometredir. Anemometre de bir meteoroloji aletidir, ancak basıncı değil rüzgârın hızını ölçer; higrometre ise nemi ölçer.

   Hata mı var? Düzeltme öner

4. Kolay

   4Deniz kıyısındaki bir bilim merkezinde, Torricelli deneyinin bir kopyası sergileniyor: Yaklaşık 1 m uzunluğundaki cam boru cıvayla doldurulup ağzı kapatılarak cıva dolu bir kaba ters çevriliyor, sonra ağzı açılıyor. Borudaki cıva sütunu yaklaşık hangi yükseklikte durur?

   • AA) 38 cm
   • BB) 50 cm
   • CC) 100 cm
   • DD) 10 cm
   • EE) 76 cm
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) 76 cm

   Deniz seviyesinde açık hava basıncı, yaklaşık 76 cm yüksekliğindeki cıva sütununun basıncına eşittir (1 atm = 76 cmHg); bu yüzden cıvanın bir kısmı kaba boşalınca 76 cm'de dengelenir. Borunun tamamen dolu kalacağını (100 cm) düşünmek yanlıştır; hava basıncı ancak 76 cm'lik cıva sütununu taşıyabilir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

5. Kolay

   5Bir hava durumu sunucusu, deniz seviyesindeki normal açık hava basıncının 1 atmosfer olduğunu söylüyor. 1 atm'nin pascal cinsinden yaklaşık değeri aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) 1,013 · 10³ Pa
   • BB) 76 Pa
   • CC) 13.600 Pa
   • DD) 1,013 · 10⁵ Pa
   • EE) 9,8 · 10⁵ Pa
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) 1,013 · 10⁵ Pa

   1 atm = 76 cmHg ≈ 1,013 · 10⁵ Pa'dır; bu değer 0,76 · 13.600 · 9,8 hesabıyla doğrulanır. 13.600, cıvanın kg/m³ cinsinden yoğunluğudur, basınç değildir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

6. Kolay

   6Murat'ın dedesinin evinin duvarında, ibresi “Yağmurlu”, “Değişken” ve “Açık” yazıları üzerinde dolaşan bir barometre asılıdır. Bu alet doğrudan hangi niceliği ölçer?

   • AA) Havanın sıcaklığını
   • BB) Açık hava basıncını
   • CC) Havadaki nem oranını
   • DD) Rüzgârın hızını
   • EE) Yağış miktarını
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Açık hava basıncını

   Barometre açık hava basıncını ölçen alettir; üzerindeki hava durumu yazıları basınç değerinden yapılan tahminlerdir. Sıcaklığı ölçen alet termometredir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

7. Kolay

   7Torricelli, deniz seviyesinde cıva dolu bir boruyu cıva dolu bir kaba ters çevirdiğinde borudaki cıvanın bir yükseklikte durduğunu gözlemlemiştir. Bu deneyde cıva sütununun kaptaki cıva yüzeyinden yüksekliği yaklaşık kaç cm'dir?

   • AA) 10,3
   • BB) 76
   • CC) 100
   • DD) 13,6
   • EE) 760
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) 76

   Deniz seviyesinde açık hava basıncı 76 cm yüksekliğindeki cıva sütununu dengeler. 10,3 değeri, deney suyla yapıldığında metre cinsinden bulunan sütun yüksekliğidir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

8. Kolay

   8Zeynep banyodaki fayansa havlu askısı olarak plastik bir vantuz yapıştırıyor. Vantuzu bastırıp altındaki havayı dışarı çıkardığında vantuz fayansa sıkıca tutunuyor. Vantuzu fayansa bastıran etki aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Vantuzun içinde kalan havanın basıncı
   • BB) Fayansın vantuzu çekmesi
   • CC) Vantuzun kendi ağırlığı
   • DD) Banyodaki nemin yapıştırıcı etkisi
   • EE) Vantuzun dış yüzeyine etki eden açık hava basıncı
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Vantuzun dış yüzeyine etki eden açık hava basıncı

   Vantuzun içindeki hava çıkınca içerideki basınç azalır; dışarıdaki daha büyük açık hava basıncı vantuzu fayansa bastırır. İçerideki havanın basıncı tersine azaldığı için tutunmayı sağlamaz.

   Hata mı var? Düzeltme öner

9. Kolay

   9Torricelli deneyi deniz seviyesinde cıva yerine su kullanılarak yapılırsa su sütununun yüksekliği yaklaşık ne kadar olur? (Suyun yoğunluğu cıvanınkinden 13,6 kat küçüktür.)

   • AA) 76 cm
   • BB) 5,6 cm
   • CC) 10,3 m
   • DD) 1,3 m
   • EE) 103 m
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) 10,3 m

   Aynı basıncı dengelemek için yoğunluğu 13,6 kat küçük sıvının sütunu 13,6 kat uzun olmalıdır: 76 cm · 13,6 ≈ 10,3 m. Sütunun yine 76 cm olacağını düşünmek, yoğunluğun etkisini gözden kaçırmaktır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

10. Kolay

    10Fen dersinde öğretmen, Dünya'yı saran hava katmanının içinde yaşadığımızı ve bu havanın bütün yüzeylere basınç uyguladığını anlatıyor. Açık hava basıncının kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Dünya'yı saran havanın ağırlığı
    • BB) Güneş ışınlarının yüzeye çarpması
    • CC) Rüzgârın her zaman esmesi
    • DD) Havadaki su buharının yoğuşması
    • EE) Yeryüzünün sıcaklığı
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Dünya'yı saran havanın ağırlığı

    Açık hava basıncı, Dünya'yı saran havanın ağırlığı nedeniyle yüzeylere uyguladığı basınçtır. Rüzgâr basınç farkının bir sonucudur, basıncın kaynağı değildir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

11. Kolay

    11Bir istasyonun kayıt defterinde “Açık hava basıncı: 74 cmHg” yazıyor. Bu kayıt aşağıdakilerden hangisini ifade eder?

    • AA) O anda havada 74 cm kalınlığında cıva buharı bulunmaktadır.
    • BB) O anda rüzgâr yerden 74 cm yükseklikte esmektedir.
    • CC) O andaki hava basıncının değeri 74 pascaldır.
    • DD) O anda deniz seviyesi 74 cm yükselmiş durumdadır.
    • EE) O andaki hava basıncı, 74 cm yüksekliğindeki cıva sütununun basıncına eşittir.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) O andaki hava basıncı, 74 cm yüksekliğindeki cıva sütununun basıncına eşittir.

    cmHg birimi, basıncı onu dengeleyen cıva sütununun yüksekliğiyle ifade eder. 74 cmHg, 74 Pa demek değildir; pascal ile santimetre cıva farklı birimlerdir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

12. Kolay

    12Okul gezisinde teleferikle hızla yüksek bir tepeye çıkan Yusuf'un kulakları tıkanıyor. Yusuf'un kulak tıkanmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Yükseldikçe dış ortamdaki açık hava basıncının azalması
    • BB) Yükseldikçe dış ortamdaki açık hava basıncının artması
    • CC) Teleferiğin sallanması
    • DD) Yükseldikçe havanın ağırlaşması
    • EE) Yükseldikçe yer çekiminin ortadan kalkması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Yükseldikçe dış ortamdaki açık hava basıncının azalması

    Yükseldikçe hava seyrekleşir ve açık hava basıncı azalır; kulak içindeki basınç dışarıdakinden büyük kalınca tıkanma hissedilir. Basıncın yükseklikle arttığını düşünmek yanlıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

13. Kolay

    13Öğretmen tahtaya “Durgun su ile hava arasındaki benzerlik” başlığını yazıyor ve öğrencilerden sıvı basıncı ile açık hava basıncının ortak bir özelliğini bulmalarını istiyor. Aşağıdakilerden hangisi bu iki basıncın ortak özelliğidir?

    • AA) İkisi de yalnız aşağı yönde etki eder.
    • BB) İkisinin de yoğunluğu yükseklikle hiç değişmez.
    • CC) İkisi de akışkanın ağırlığından kaynaklanır.
    • DD) İkisi de yalnız katı yüzeylere etki eder.
    • EE) İkisi de yalnız rüzgârlı havada oluşur.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) İkisi de akışkanın ağırlığından kaynaklanır.

    Sıvı basıncı sıvının, açık hava basıncı havanın ağırlığından kaynaklanır. Her ikisi de her yöne etki ettiğinden “yalnız aşağı yönde” ifadesi yanlıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

14. Kolay

    14Bir gezi programında aynı gün aynı saatte beş farklı yerde barometre okuması yapılıyor. Hava koşulları benzer olduğuna göre açık hava basıncının en büyük ölçüldüğü yer aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) 1000 m yükseklikteki bir yayla
    • BB) Deniz kıyısındaki bir kasaba
    • CC) 2000 m yükseklikteki bir dağ köyü
    • DD) 3000 m yükseklikteki bir zirve
    • EE) Uçuş yüksekliğindeki bir uçağın dışı
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Deniz kıyısındaki bir kasaba

    Yükseklik arttıkça üstte kalan hava azalır ve hava seyrekleşir, bu yüzden açık hava basıncı azalır. En alçak yer deniz kıyısı olduğundan basınç orada en büyüktür.

    Hata mı var? Düzeltme öner

15. Kolay

    15Defne, pipetle meyve suyu içerken pipetin içindeki havayı emiyor ve meyve suyu pipette yükseliyor. Meyve suyunu pipette yukarı doğru iten etki aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Defne'nin ağzının meyve suyunu doğrudan çekmesi
    • BB) Bardaktaki meyve suyu yüzeyine etki eden açık hava basıncı
    • CC) Meyve suyunun kendi ağırlığı
    • DD) Pipetin meyve suyunu mıknatıs gibi çekmesi
    • EE) Bardak tabanının meyve suyunu yukarı itmesi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Bardaktaki meyve suyu yüzeyine etki eden açık hava basıncı

    Emme ile pipetteki basınç azalır; bardaktaki sıvı yüzeyine etki eden daha büyük açık hava basıncı sıvıyı pipette yukarı iter. Ağzın sıvıyı “çektiğini” düşünmek yaygın bir yanılgıdır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

16. Kolay

    16Coğrafya ve fizik derslerinin ortak etkinliğinde öğrencilerden rüzgârın nasıl oluştuğunu tek cümleyle açıklamaları isteniyor. Aşağıdaki açıklamalardan hangisi bilimsel olarak doğrudur?

    • AA) Rüzgâr, havanın alçak basınç alanından yüksek basınç alanına hareketidir.
    • BB) Rüzgâr, basıncın her yerde eşit olmasından kaynaklanır.
    • CC) Rüzgâr, yalnız ağaçların hareket etmesiyle oluşur.
    • DD) Rüzgâr, havanın yüksek basınç alanından alçak basınç alanına hareketidir.
    • EE) Rüzgâr, havanın yalnız yukarı doğru yükselmesidir.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Rüzgâr, havanın yüksek basınç alanından alçak basınç alanına hareketidir.

    Hava, basıncın yüksek olduğu bölgeden alçak olduğu bölgeye doğru hareket eder; bu hareket rüzgârdır. Yönü tersine kurmak, en sık yapılan kavram yanılgısıdır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

17. Kolay

    17Deniz, ucunu parmağıyla sıkıca kapattığı bir enjektörün pistonunu itiyor. Enjektör havayla doluyken piston belirgin biçimde ilerliyor; aynı enjektör suyla doluyken piston hemen hemen hiç ilerlemiyor. Deniz'in gözlemi, gazlar ile sıvılar arasındaki hangi farkı gösterir?

    • AA) Gazların yoğunluğu, sıvıların yoğunluğundan daha büyüktür.
    • BB) Gazların ağırlığı yoktur, sıvıların ise ağırlığı vardır.
    • CC) Gazlar sıkıştırılabilir, sıvılar ise sıkıştırılamaz kabul edilir.
    • DD) Gazlar temas ettiği yüzeye basınç uygulamaz, sıvılar uygular.
    • EE) Gaz tanecikleri arasındaki boşluk, sıvılardakinden daha azdır.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Gazlar sıkıştırılabilir, sıvılar ise sıkıştırılamaz kabul edilir.

    Pistonun havada ilerleyip suda ilerlememesi, havanın hacminin küçültülebildiğini, suyun hacminin ise hemen hemen değişmediğini gösterir. Gaz tanecikleri arasındaki boşluk büyük olduğundan gazlar sıkıştırılabilir; sıvıların sıkıştırılabilirliği çok düşük olduğundan sıvılar sıkıştırılamaz kabul edilir. Atmosferde yükseldikçe havanın yoğunluğunun ve basıncının değişmesi de gazların bu özelliğiyle ilgilidir. Gazların da ağırlığı vardır ve gazlar da basınç uygular; açık hava basıncı bunun sonucudur.

    Hata mı var? Düzeltme öner

18. Kolay

    18Yaylada kamp yapan Burak, boş bir plastik su şişesinin kapağını yayladayken hava sızdırmayacak biçimde kapatıp çantasına koyuyor. Deniz kıyısındaki evine indiğinde şişenin sıcaklığı değişmediği hâlde şişenin yanlardan içe doğru çöktüğünü görüyor. Şişenin içe doğru çökmesinin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Kıyıdaki açık hava basıncı, şişenin içindeki havanın basıncından büyüktür.
    • BB) Kıyıdaki açık hava basıncı, yayladaki açık hava basıncından küçüktür.
    • CC) Şişenin içindeki havanın ağırlığı, kıyıya inildiğinde belirgin biçimde artmıştır.
    • DD) Kıyıda yer çekimi, şişenin çeperlerini içeriye doğru çeker.
    • EE) Şişenin içindeki hava, kıyıya inildiğinde genleşmiştir.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Kıyıdaki açık hava basıncı, şişenin içindeki havanın basıncından büyüktür.

    Şişe yaylada kapatıldığında içindeki havanın basıncı yayladaki açık hava basıncına eşittir. Deniz seviyesine inildikçe üstteki hava katmanı kalınlaştığı için açık hava basıncı artar. Kıyıda dış basınç, şişenin içinde kalan havanın basıncından büyük olur ve şişeyi içe doğru çökertir. Açık hava basıncı kıyıda yayladakinden küçük değil büyüktür. İçerideki hava genleşseydi şişe çökmez, şişerdi; bu, şişe kıyıda kapatılıp yaylaya çıkarıldığında görülür.

    Hata mı var? Düzeltme öner

19. Orta

    19Bir okul laboratuvarında aynı gün, aynı odada iki ayrı Torricelli deneyi yapılıyor. Kesit alanı 1 cm² olan boruda cıva sütunu 76 cm'de duruyor. İkinci deneyde kesit alanı 3 cm² olan daha kalın bir boru kullanılıyor. Kalın borudaki cıva sütununun yüksekliği kaç cm olur?

    • AA) 25,3 cm
    • BB) 38 cm
    • CC) 152 cm
    • DD) 228 cm
    • EE) 76 cm
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) 76 cm

    Sıvı sütununun yaptığı basınç yalnızca yüksekliğe ve yoğunluğa bağlıdır, borunun kesit alanına bağlı değildir. Aynı yerde açık hava basıncı aynı olduğundan cıva sütunu yine 76 cm'de dengelenir. 25,3 cm'yi seçen öğrenci basınç yerine sütunun ağırlığını karşılaştırmıştır; kalın boruda ağırlık artar ama onu taşıyan yüzey de aynı oranda büyür.

    Hata mı var? Düzeltme öner

20. Orta

    20Bir lise öğrencisi üç gün boyunca iki meteoroloji istasyonu arasındaki basınç farkını ve aynı saatlerdeki ortalama rüzgâr hızını kaydediyor: Gün | Basınç farkı | Rüzgâr hızı Pazartesi | 4 hPa | 12 km/h Salı | 10 hPa | 30 km/h Çarşamba | 16 hPa | 47 km/h Tabloya göre öğrencinin ulaşabileceği çıkarım hangisidir?

    • AA) Basınç farkı büyüdükçe rüzgâr hızlanır.
    • BB) Basınç farkı büyüdükçe rüzgâr yavaşlar.
    • CC) Rüzgâr hızı basınç farkından bağımsızdır.
    • DD) Basınç farkı yalnızca rüzgârın yönünü belirler.
    • EE) Rüzgâr hızı yalnızca güne göre değişir.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Basınç farkı büyüdükçe rüzgâr hızlanır.

    Tabloda basınç farkı her gün arttıkça rüzgâr hızı da artmaktadır; basınç farkı havayı iten etkidir ve fark büyüdükçe hava daha hızlı hareket eder. Basınç farkının yalnızca yönü belirlediğini düşünmek eksik bir bilgidir; fark hem yönü hem de hızı etkiler.

    Hata mı var? Düzeltme öner