2. Ünite · Hadis Tarihi
Hadislerin Tedvin ve Tasnifi
- tedvin
- tasnif
- tebeuttâbiin
- câmi
- sünen
- müsned
- Kütübisitte
- Kütübitisa
Hadislerin tedvini ve tasnifi arasındaki fark nedir?
Tedvin, ezberlenmiş ya da yazılmış hadislerin sınıflandırılmadan bir araya toplanması; tasnif ise toplanan hadislerin kolay bulunması için başlıklar altında düzenlenmesidir. Resmî ilk tedvin, Emevi halifesi Ömer bin Abdülaziz’in talimatıyla Ebu Bekir bin Hazm ve İbni Şihab Zühri tarafından başlatılmıştır. Tebeuttâbiin neslinden İmam Malik, Süfyan es-Sevri ve Abdullah bin Mübarek bu sürecin öne çıkan isimleridir. Tasnif yapan muhaddise musannif, ortaya çıkan esere musannef denir. Konularına göre düzenlenen eserlerden câmi bütün konuları, sünen ahkâm hadislerini içerir; müsned sahabe ravisine, mucem ise müellifin hocalarına göre düzenlenir. Kütübisitte, Buhari ve Müslim’in el-Camiü’s-Sahih’i, Tirmizi’nin el-Câmi’i ile Ebu Davud, Nesai ve İbni Mace’nin es-Sünen’lerinden oluşur. Kütübitisa ise bunlara Malik bin Enes’in el-Muvatta’sı, Ahmed bin Hanbel’in el-Müsned’i ve Darimi’nin es-Sünen’i eklenerek oluşan dokuz temel kitaptır.
Hadislerin Tedvin ve Tasnifi: konu özeti
Bu konuda dağınık hâldeki hadislerin nasıl bir araya toplandığını (tedvin) ve konu ya da raviye göre nasıl düzenlendiğini (tasnif) öğreneceksin. Kütübisitte ve Kütübitisa da bu sürecin ürünüdür.
- Tebeuttâbiin: Tâbiin neslini Müslüman olarak görüp iman üzere ölen kişilerdir; İmam Malik, Süfyan es-Sevri ve Abdullah bin Mübarek tedvin ve tasnif sürecinin öne çıkan isimleridir.
- Tedvin: Ezberlenmiş ya da yazılmış hadislerin sınıflandırılmadan bir araya toplanmasıdır. İlk girişimi Mısır valisi Abdülaziz bin Mervan yapmış; resmî ilk tedvin Emevi halifesi Ömer bin Abdülaziz'in talimatıyla Ebu Bekir bin Hazm ve İbni Şihab Zühri tarafından başlatılmıştır.
- Tasnif: Toplanan hadislerin kolay bulunması için başlıklar altında düzenlenmesidir. Bunu yapan muhaddise musannif, ortaya çıkan esere musannef denir.
- Türler: Konularına göre câmi (bütün konular), sünen (ahkâm hadisleri), musannef ve muvatta; ravilerine göre müsned (sahabe ravisine göre) ve mucem (müellifin hocalarına göre) yazılmıştır.
- Kütübisitte: Buhari ve Müslim'in el-Camiü's-Sahih'i, Tirmizi'nin el-Câmi'i ile Ebu Davud, Nesai ve İbni Mace'nin es-Sünen'leridir. Buhari'nin eseri Kur'an'dan sonra en güvenilir kitap kabul edilir; iki Sahih birlikte Sahihayn diye anılır.
- Kütübitisa: Kütübisitte'ye Malik bin Enes'in el-Muvatta'sı, Ahmed bin Hanbel'in el-Müsned'i ve Darimi'nin es-Sünen'i eklenerek oluşan dokuz temel kitaptır.
Unutma: Tedvin hadisleri düzensiz biçimde toplamak, tasnif ise toplanmış hadisleri başlıklara göre düzenlemektir.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
; aşağıdaki üç adımı sırayla ve defterine kısa notlar alarak uygula:
- Sırayı kur: önce sahabe ve tâbiinin bireysel notları, sonra tedvin (hadisleri sınıflandırmadan toplama), en son tasnif (toplananları başlıklara göre düzenleme).
- Ömer bin Abdülaziz'in neden tedvin emri verdiğini hatırla: İlmin yok olmasından ve âlimlerin ölüp gitmesinden endişe ediyordu.
- Eser türlerini ayır: Konuya göre câmi (bütün konular) ve sünen (ahkâm hadisleri), raviye göre müsned (sahabe ravisine göre).
Günlük hayattan: Defterine karışık yazdığın notları önce bir dosyada toplarsın, sonra derslere göre bölümlere ayırırsın; ilki tedvine, ikincisi tasnife benzer.
Sık yapılan hata: Sünen her konuyu kapsayan eser değil, ahkâm (fıkhi hükümlerle ilgili) hadislerini toplayan eserdir; dinle ilgili bütün meselelere dair hadisleri içeren eser câmidir.
Derinleş
Kitaptaki Kütübisitte tablosunu kullanarak altı eseri "câmi" ve "sünen" diye iki gruba ayır ve her birinin yazarını ve bir özelliğini yaz. Sence neden bazı âlimler İbni Mace'nin es-Sünen'i yerine el-Muvatta'yı ya da Darimi'nin eserini altıncı kitap saymış olabilir? Gerekçeni kitaptaki bilgilere dayandır. Yazdıklarını sınıfta bir arkadaşınınkiyle karşılaştır.