2. Ünite · Kur’an’ı Anlama ve Yorumlama
Tefsir Çeşitleri
- rivayet tefsiri
- dirayet tefsiri
- israiliyat
- işari tefsir
- konulu tefsir
- ahkâm tefsiri
- içtihat
Tefsir çeşitleri nelerdir ve nasıl sınıflandırılır?
Tefsir çeşitleri, tefsirlerin kaynak ve yöntem, yaklaşım ve konu bakımından ayrıldığı türlerdir. Kaynak ve yöntem bakımından rivayet, dirayet, işari ve lügavi; yaklaşım bakımından mezhebî, ilmî ve içtimai; konu bakımından ahkâm ve konulu tefsir vardır. Rivayet tefsiri ayetleri ayetler, hadisler, sahabe ve tâbiin sözleriyle açıklar; naklî tefsir diye de anılır. Taberi’nin Camiu’l-Beyan’ı ve İbni Kesir’in Tefsirü’l-Kur’ani’l-Azim’i rivayet tefsiri örnekleridir. Yahudi ve Hristiyan kaynaklarından tefsire giren israiliyat ile uydurma rivayetler rivayet tefsirinin başlıca sorunlarıdır. Dirayet tefsiri, rivayet kaynaklarına ek olarak dil, edebiyat, mantık ve kıyastan yararlanan akli tefsirdir. Matüridi’nin Tevilatü’l-Kur’an’ı günümüze ulaşan ilk dirayet tefsiridir; Fahreddin Razi’nin Mefatihu’l-Gayb’ı da dirayet tefsiridir. Rivayet tefsiri nakille yetinir; dirayet tefsiri ise nakli kullanmakla birlikte müfessirin kendi görüşüne de yer verir.
Tefsir Çeşitleri: konu özeti
Bu konuda tefsirlerin kaynak ve yöntem, yaklaşım ve konu bakımından nasıl sınıflandırıldığını, özellikle rivayet ve dirayet tefsirlerini ve bu türlerin önemli müfessirlerini öğreniyorsun.
- Sınıflama: Kaynak ve yöntem bakımından rivayet, dirayet, işari ve lügavi; yaklaşım bakımından mezhebî, ilmî ve içtimai; konu bakımından ahkâm ve konulu tefsir vardır.
- Rivayet tefsiri: Ayetleri ayetler, hadisler, sahabe ve tâbiin sözleriyle açıklar; naklî tefsir de denir. Bazı âlimler onu en doğru tefsir çeşidi kabul etmiştir.
- Rivayet tefsirinin zaafı: Yahudi ve Hristiyan kaynaklarından tefsire giren israiliyat ile uydurma ya da senedi ihmal edilmiş rivayetler başlıca sorunlardır; müfessir bunlara karşı uyanık olmalıdır.
- Rivayet örnekleri: Taberi’nin Camiu’l-Beyan’ı, İbni Kesir’in Tefsirü’l-Kur’ani’l-Azim’i ve Süyuti’nin ed-Dürrü’l-Mensur’u. İbni Kesir, cuma ayetindeki “koşun” ifadesini hızlı yürümek değil Allah’ı (cc) zikretmeye yönelmek diye açıklar.
- Dirayet tefsiri: Rivayet kaynaklarına ek olarak dil, edebiyat, mantık ve kıyastan yararlanan akli tefsirdir. Bazı âlimler zanna dayandığı için caiz görmemiş, bazıları bilgiye dayalı ve iyi niyetli yorumu uygun bulmuştur.
- Dirayetin şartları: Önce Kur’an’a başvurmak, uydurma ve zayıf hadislerden kaçınmak, sünnete uygun yorumlamak, zahirî manayı ve kelimenin sözlük anlamını esas almak.
- Dirayet örnekleri: Matüridi’nin Tevilatü’l-Kur’an’ı (günümüze ulaşan ilk dirayet tefsiri), Fahreddin Razi’nin Mefatihu’l-Gayb’ı ve Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır’ın Hak Dini Kur’an Dili.
Unutma: Rivayet tefsiri nakille yetinir; dirayet tefsiri de nakli kullanır ama müfessirin kendi görüşüne yer vermesiyle ondan ayrılır.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
- Kitaptaki tefsir çeşitlerini üç başlık altında (kaynak-yöntem, yaklaşım, konu) bir şemaya yerleştir.
- Rivayet ve dirayet tefsirini kaynak, yöntem ve örnek eser bakımından iki sütunlu bir tabloda karşılaştır.
- Taberi, İbni Kesir, Süyuti, Matüridi, Razi ve Yazır’ı eserleriyle eşleştir ve hangi türe girdiklerini yaz.
Günlük hayattan: Bir olayı yalnız tanıkların anlattıklarıyla aktaran haberci ile tanık sözlerini toplayıp kendi değerlendirmesini de ekleyen yorumcu farklı yöntem izler. Rivayet ve dirayet tefsiri de kaynağı nasıl kullandıklarına göre böyle ayrılır; ikisi de aynı nakil malzemesinden yola çıkar.
Sık yapılan hata: Dirayet tefsirinin rivayeti hiç kullanmadığını düşünmek doğru değil, dirayet müfessiri önce rivayet kaynaklarına başvurur, sonra aklını kullanarak bir anlama ulaşır.
Derinleş
Kitapta Bakara suresinin 245. ayeti (güzel borç) için Taberi’nin, Araf suresinin 58. ayeti (iyi ve kötü toprak) için Matüridi’nin açıklamalarını karşılaştır. Hangisinin rivayete, hangisinin akli çıkarıma daha çok dayandığını örnek cümlelerle göster. Düşün: Güncel bir meseleyi açıklamada hangi yöntem daha geniş imkân sunar?