5. Ünite · Türkiye’de Bazı Dinî Gruplar
Ermeni ve Süryani Kiliseleri, Fener Rum Patrikhanesi ve Türk Ortodoks Kilisesi
- Ermeni Kilisesi
- Katoğikos
- Süryani Kilisesi
- Deyru'z-Zaferan Manastırı
- Fener Rum Patrikhanesi
- ekümeniklik
- Türk Ortodoks Kilisesi
- Papa Eftim
Türkiye’deki Ermeni, Süryani ve Rum kiliseleri nasıl ortaya çıktı?
Ermeni Kilisesi, Süryani Kilisesi, Fener Rum Patrikhanesi ve Türk Ortodoks Kilisesi, Türkiye'de varlığını sürdüren Hristiyan kiliseleridir. Ermeni Kilisesi kökenini havariler Tadeos ve Bartolomeos'a dayandırır; merkezi Eçmiyazin, en üst ruhani lideri Katoğikos'tur. Fatih Sultan Mehmet 1461'de Bursa'daki ruhani reisliği patriklik seviyesine yükseltmiştir. Ermeni ve Süryani kiliseleri 451'deki Kadıköy Konsili'ni tanımaz ve Hz. İsa'da tanrısal ve insani tabiatın birleşip yeni bir tabiat oluşturduğuna inanır. Süryani Kilisesi kendini Havari Thomas'a dayandırır; merkezi 1293-1932 arasında Mardin'deki Deyru'z-Zaferan Manastırı olmuştur. Fener Rum Patrikhanesi, Lozan Antlaşması'yla yalnız dinî hususlarda görev yapan bir kurum olarak kalmıştır ve yalnız Türkiye'deki Rumların temsilcisidir. Türk Ortodoks Kilisesi, Millî Mücadele'de Türkiye'nin yanında yer alan Papa Eftim tarafından 1922'de Kayseri'de kurulmuştur; ayin dili Türkçedir.
Ermeni ve Süryani Kiliseleri, Fener Rum Patrikhanesi ve Türk Ortodoks Kilisesi: konu özeti
Bu konuda Türkiye'deki Ermeni Kilisesi, Süryani Kilisesi, Fener Rum Patrikhanesi ve Türk Ortodoks Kilisesi'nin tarihini ve öteki kiliselerden farklarını öğreniyorsun.
- Ermeni Kilisesi: Kökenini havariler Tadeos ve Bartolomeos'a dayandırır; 301'de Aziz Gregorios önderliğinde Hristiyanlık Ermeni Krallığı'nın resmî dini olmuştur. Merkezi Eçmiyazin, en üst ruhani lideri Katoğikos'tur. Fatih Sultan Mehmet 1461'de Bursa'daki ruhani reisliği patriklik seviyesine yükseltmiştir.
- İnanç: Ermeni ve Süryani kiliseleri 451'deki Kadıköy Konsili'ni tanımaz. Hz. İsa'da tanrısal ve insani tabiatın birleşip yeni bir tabiat (miafizit) oluşturduğuna inanır, iki tabiat (diofizit) öğretisini reddeder.
- Süryani Kilisesi: Kendini Havari Thomas'a dayandırır. 5. yüzyılda Nesturiler ve Yakubiler olarak ikiye ayrılmıştır; bugün Süryani Kilisesi denince Yakubiler kastedilir. Merkezi 1293-1932 arasında Mardin'deki Deyru'z-Zaferan Manastırı olmuştur; ritüeller Süryanice yapılır.
- Fener Rum Patrikhanesi: Fatih 1453'te Ortodokslar için yeni bir patrik atamıştır. Millî Mücadele'de Patrikhane Yunanlıların tarafında politika izlemiş; Lozan Antlaşması'yla yalnız dinî hususlarda görev yapan bir kurum olarak kalmıştır.
- Ekümeniklik: Patrikhane dünyadaki bütün Ortodoksları temsil ettiğini iddia eder; ancak ne Osmanlı'da ne Cumhuriyet'te böyle bir konumu olmamıştır, yalnız Türkiye'deki Rumların temsilcisidir.
- Türk Ortodoks Kilisesi: Millî Mücadele'de Türkiye'nin yanında yer alan Papa Eftim tarafından 1922'de Kayseri'de kurulmuş, 1924'te Galata'daki Panaiya Kilisesi'ne taşınmıştır. Ayin dili Türkçedir ve ruhban sınıfının tamamı evlenebilir.
Unutma: Ermeni ve Süryani kiliseleri Hz. İsa'da tek ve yeni bir tabiat olduğunu (miafizit) savunur; Katolik, Ortodoks ve Protestan kiliseleri ise iki tabiat (diofizit) öğretisini benimser.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
- Her kurumu bir merkezle eşleştir: Ermeni Kilisesi Eçmiyazin, Süryani Kilisesi Deyru'z-Zaferan, Fener Rum Patrikhanesi İstanbul, Türk Ortodoks Kilisesi Galata'daki Panaiya Kilisesi.
- Ermeni ve Süryani kiliselerini Hz. İsa'nın tabiatı konusundaki miafizit görüşleriyle diğer kiliselerden ayır.
- Millî Mücadele yıllarında Fener Rum Patrikhanesi ile Papa Eftim'in tutumlarını karşılaştır.
Günlük hayattan: Mardin'e gidersen Deyru'z-Zaferan Manastırı'nı görebilirsin; burası yüzyıllarca Süryanilerin ana merkezi olmuştur. Van'daki Akdamar Kilisesi de kitapta Ermeni Kilisesi örneği olarak geçer.
Sık yapılan hata: Fener Rum Patriğini dünyadaki bütün Ortodoksların temsilcisi sanmak. Patrikhane bütün Ortodoksların değil, yalnız Türkiye'deki Rumların temsilcisidir.
İpucu: Dört kurum için kuruluş, merkez, en üst lider ve ayırt edici inanç sütunlarından oluşan bir tablo hazırla. Sakrament sayılarını da ekle: Ermeni Kilisesi altı, Süryani Kilisesi yedi sakrament kabul eder.
Derinleş
Kitaptaki "Tartışalım" etkinliğinde İstanbul'un fethinden önce Ortodoks halkın "Kardinal külahını görmektense Türk sarığını yeğlerim." dediği aktarılıyor. Fatih Sultan Mehmet'in patrik atamasından ve tanınan din, mal ve can güvenliğinden yararlanarak bu sözü açıklayan kısa bir paragraf yaz. Sence bu söz o dönemin Ortodoksları hakkında ne anlatır?
Bu konuda neler var?
- Türkiye'de Bazı Dinî Gruplar
- 1. Ermeni Kilisesi
- 2. Süryani Kilisesi
- 3. Fener Rum Patrikhanesi
- 4. Türk Ortodoks Kilisesi