1. Ünite · Kelam İlmi
Kelam İlminin İslami İlimlerle ve Diğer İlimlerle İlişkisi
- külli ilim
- cüzi ilim
- eşrefü'l-ulûm
- farz-ı kifaye
- felsefe
- mezhepler tarihi
- tabii ilimler
Kelam ilminin diğer ilimlerle ilişkisi nasıldır?
Kelam ilmi, İslam’ın inanç esaslarını temellendirdiği için diğer dinî ilimlerin esası ve dayanağı sayılır. İslam âlimlerinin çoğunluğu kelamı öğrenip geliştirmeyi farz-ı kifaye görmüştür. Gazali el-Mustasfâ adlı eserinde kelamı külli ilim; tefsir, hadis, fıkıh ve usulüfıkhı cüzi ilimler olarak niteler. Teftâzânî ise kelamı eşrefü’l-ulûm, yani en şerefli ilim sayar. Kelam, tefsir ve hadisteki itikadi yorumlarda belirleyici olurken kendisi de bu ilimlerin verilerinden yararlanır; mezhepler tarihi de fikirlerin doğduğu tarihî ortamı inceleyerek kelama veri sağlar. Fakih mükellefin fiilinin hükmünü delillendirir, kelamcı aynı fiili kişinin hür iradesiyle yaptığı eylem olarak ispat etmeye çalışır. Felsefe ile kelamın konuları aynıdır; ancak felsefe yalnız akla ve beş duyuya dayanır, kelam ise vahyi esas alır. Kelam fizik, kimya, biyoloji ve astronomi gibi tabii ilimlerin verilerinden de yararlanır.
Kelam İlminin İslami İlimlerle ve Diğer İlimlerle İlişkisi: konu özeti
Bu konuda kelamın neden dinî ilimlerin temeli sayıldığını, tefsir, hadis, fıkıh ve mezhepler tarihiyle nasıl alışveriş yaptığını ve felsefe ile tabii ilimlerden hangi yönlerden ayrıldığını öğreniyorsun.
- Önem: İslam âlimlerinin çoğunluğu kelamı öğrenip geliştirmeyi farz-ı kifaye saymıştır; Allah'ın (cc) varlığı ve birliği ispat edilmeden diğer esaslardan bahsetmek mümkün değildir.
- Gazali'nin tasnifi: el-Mustasfâ'da kelam külli ilim; tefsir, hadis, fıkıh ve usulüfıkıh cüzi ilimlerdir. Müfessir Kitap'ı, muhaddis sünneti, fakih mükellefin fiilini alır.
- Teftâzânî: Kelamı "eşrefü'l-ulûm" yani en şerefli ilim, şer'î hükümlerin esası ve dinî ilimlerin başı sayar.
- Karşılıklı fayda: Kelam tefsir ve hadisteki itikadi yorumlarda belirleyici olur; kendisi de tefsir ve hadis verilerinden yararlanır. Mezhepler tarihi fikirlerin tarihî ortamını incelediği için kelama veri sağlar.
- Fıkıh ilişkisi: Fakih mükellefin fiilinin hükmünü delillendirir; kelamcı aynı fiili kişinin hür iradesiyle yaptığı eylem olarak ispat etmeye çalışır.
- Felsefe: Konuları (varlık, bilgi, değer) aynıdır, amaç ve metot farklıdır. Felsefe yalnız akla ve beş duyuya dayanır; kelam vahyi esas alır ve haberisadık, havassıselime, aklıselim olmak üzere üç bilgi kaynağı kabul eder.
- Tabii ilimler: Fizik, kimya, biyoloji, astronomi de varlık âlemini inceler; kelam onların verilerinden yararlanır ve ilgisiz kalmaz.
Unutma: Kelam ile felsefenin konusu aynıdır; ayrıldıkları nokta vahyi bilgi kaynağı kabul edip etmemeleridir.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Kelamın diğer ilimlerle ilişkisini kavramak için önce temel olma yönünü, sonra karşılıklı faydayı düşün.
- "Allah'ın (cc) varlığı kabul edilmezse tefsir ve hadis ilminin bir anlamı kalır mı?" sorusunu cevaplayarak kelamın neden temel ilim sayıldığını açıkla.
- Gazali'nin tasnifindeki müfessir, muhaddis ve fakihin her birinin kelamın alanından hangi parçayı aldığını eşleştir.
- Kelam ile felsefeyi bilgi kaynakları açısından iki sütunda karşılaştır.
Günlük hayattan: Bir binanın temeli olmadan katlar çıkılamaz. Kitaptaki anlatıma göre ibadet ve ahlak da sağlam bir inanca dayanmadığında şekilden öte bir anlam taşımaz.
Sık yapılan hata: Kelamın diğer ilimlerden yararlanmadığını, yalnız onlara yön verdiğini düşünmek. İlişki tek yönlü değil, karşılıklıdır; kelam da tefsir, hadis ve tabii ilimlerin verilerinden faydalanır.
Derinleş
Kitaptaki "BULALIM" etkinliğini genişlet: Kelam ile felsefe arasındaki üç farkı ve üç benzerliği bir tabloya yaz. Sonra Gazali'nin "Dinî ilimler içinde külli olan kelamdır" sözünü kendi cümlelerinle açıkla. Bir fizikçi ile bir kelamcı aynı yıldızlı gökyüzüne baktığında hangi farklı soruları sorar?
Bu konuda neler var?
- 3. Kelam İlminin İslami İlimlerle İlişkisi
- Yorumlayalım
- 4. Kelam İlminin Diğer İlimlerle İlişkisi
- Bulalım