4. Ünite · Dinî Hükümler
Mekruhluk Bildiren Lafızlar
- الْمَكْرُوهُ (mekruh)
- الْكَرَاهَةُ (mekruhluk)
- كَرِهَ (hoş görmedi)
- كَثْرَةُ السُّؤَالِ (çok soru sormak)
- اسْمُ الْمَفْعُولِ (ism-i meful)
- مُسْتَخْرَجٌ (çıkarılmış)
Mekruh nedir ve mekruhluk hangi lafızlarla anlaşılır?
Mekruh, terkinde sevap olan, yapılınca ceza olmayan şeydir; mekruhluk, bir işin kerih görüldüğünün bildirilmesiyle ya da kesin olmayan nehiyle anlaşılır. Kur’an ya da hadiste Allah’ın ve Resulü’nün bir işi kerih gördüğü bildirilirse o iş mekruhtur; Allah’ın dedikoduyu ve çok soru sormayı kerih gördüğünü bildiren hadis buna örnektir. Kesin olmayan nehiy de mekruhluk bildirir: Ümmü Atiyye, cenazelerin arkasından gitmekten nehyolunduklarını, ama bunun kendilerine kesin kılınmadığını söyler. Mesleki Arapça dersinde konu bir aile diyaloğuyla işlenir; acelesi olan birine ayakta içmenin mekruh olduğu hatırlatılır. Dil bilgisinde üçten fazla harfli fiilden ism-i meful türetilir: Muzari harfi ötreli mim ile değiştirilir ve sondan önceki harf fethalanır; örneğin انْتَظَرَ fiilinden مُنْتَظَرٌ elde edilir. Mezid fiilde ism-i fâilin sondan önceki harfi kesreli, ism-i mefulünki fethalıdır: مُسْتَخْرِجٌ çıkaran, مُسْتَخْرَجٌ çıkarılan demektir.
Mekruhluk Bildiren Lafızlar: konu özeti
Bu derste mekruhun anlamını ve bir şeyin mekruh olduğunu gösteren lafızları bir aile diyaloğuyla öğreniyorsun. Dil bilgisinde mezid fiillerden ism-i meful türetmeyi görüyorsun.
- Örnek: Diyalogda acelesi olan biri çayını hızlıca ayakta içmek ister; ona ayakta içmenin mekruh olduğu ve Hz. Peygamber'in (s.a.s.) bunu yasakladığı hatırlatılır.
- Tanım: Mekruh (الْمَكْرُوهُ), terkinde sevap olan, yapılınca ceza olmayan şeydir.
- Lafız: Kur'an ya da hadiste Allah'ın ve Resulü'nün bir işi kerih gördüğü bildirilirse o iş mekruhtur; hadis: «إِنَّ اللهَ كَرِهَ لَكُمْ قِيلَ وَقَالَ وَكَثْرَةَ السُّؤَالِ» dershanede çevirisi: "Allah sizin için dedikoduyu ve çok soru sormayı kerih gördü." (Buhârî, Zekât; Müslim, Akdiye)
- Lafız: Kesin olmayan nehiy de mekruhluk bildirir; Ümmü Atiyye şöyle der: «نُهِينَا عَنِ اتِّبَاعِ الْجَنَائِزِ وَلَمْ يُعْزَمْ عَلَيْنَا» dershanede çevirisi: "Cenazelerin arkasından gitmekten nehyolunduk ama bu bize kesin kılınmadı." (Buhârî, Cenâiz)
- Dil bilgisi: Üçten fazla harfli fiilden ism-i meful, muzari harfi ötreli mim ile değiştirilip sondan önceki harf fethalanarak yapılır: اسْتَعْجَلَ - مُسْتَعْجَلٌ، اسْتَغْفَرَ - مُسْتَغْفَرٌ، احْتَمَلَ - مُحْتَمَلٌ، انْتَظَرَ - مُنْتَظَرٌ، تَعَجَّلَ - مُتَعَجَّلٌ.
- Örnek: الْحَدِيثُ مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ (hadis müttefekun aleyhtir); النِّفْطُ مُسْتَخْرَجٌ مِنْ بَاطِنِ الْأَرْضِ (petrol yerin derinliklerinden çıkarılır).
Unutma: Mezid fiilde ism-i fâilin sondan önceki harfi kesreli (مُسْتَخْرِجٌ: çıkaran), ism-i mefulünki fethalıdır (مُسْتَخْرَجٌ: çıkarılan).
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. · Son güncelleme:
Kitapta düzeltme
Ders kitabının bu konusundaki bazı bilgiler hatalı, güncel değil ya da çelişkili. Kitaptaki ifadeyi ve doğrusunu aşağıda görebilirsin.
- Hata
Kitapta (s. 105):
«نُهِينَا عَنِ اتِّبَاعِ الْجَنَائِزِ وَلَمْ يُعْزَمْ عَلَيْنَا» sözü Ümmü Seleme'ye nispet ediliyor.Doğrusu: Bu söz Buhârî'de (Cenâiz) Ümmü Atiyye'den rivayet edilir.
Önce temeli pekiştir
- Mekruhu tanımla: Terkinde sevap olan, yapılınca ceza olmayan iş.
- Mekruhluk bildiren iki yolu ayır: "kerih gördü" lafzı ve kesin olmayan nehiy.
- Mezid fiilin ism-i fâilini ve ism-i mefulünü yan yana yaz; yalnız sondan önceki harfin harekesini değiştir.
Günlük hayattan: Acele ettiğinde suyu ayakta içmek yerine oturup içmek, kitaptaki diyalogda öğütlenen davranıştır. Herkesin üzerinde anlaştığı bir habere مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ denir; bu da mezid fiilden türeyen bir ism-i mefuldür.
Sık yapılan hata: Mekruhu haram gibi görmek değil, kitaptaki tanımla terk edene sevap kazandıran ama yapana ceza gerektirmeyen bir hüküm olarak bilmek gerekir. Ayrıca kitaptaki örnekte kesin olmayan nehyin mekruhluk bildirdiği, kesin nehyin ise haramlık bildirdiği ayrımına dikkat et.
Derinleş
Kitaptaki diyalogda "Allah sizin için dedikoduyu ve çok soru sormayı kerih gördü" hadisi geçer. Hadisteki üç davranışın günlük hayatta nasıl görüldüğünü Türkçe kısa bir paragrafla anlat. Ardından metindeki ism-i fâil ve ism-i mefulleri ayır. Düşün: Mekruhtan kaçınmak kişinin karakterine ne kazandırır?