5. Ünite · İslam'da Sosyal Hayat

Adalet

الْعَدْلُ (adalet)
مَقَاصِدُ الشَّرْعِ (şeriatın amaçları)
الْقِسْطُ (hakkaniyet)
الظُّلْمُ (zulüm)
الْمَبْنِيُّ لِلْمَعْلُومِ (malum fiil)
الْمَبْنِيُّ لِلْمَجْهُولِ (meçhul fiil)

İslam'da adalet nedir ve neden önemlidir?

Adalet, her hak sahibine hakkının verilmesidir ve şeriatın en önemli amaçlarındandır. Adalet, İslam ümmetine emredilen en büyük değerlerden biridir; ayette Allah’ın adaleti ve iyiliği emrettiği bildirilir. İnsanlar arasında hükmedildiğinde adaletle hükmedilmesi de emredilmiştir; buradan adalet mülkün temelidir sonucu çıkarılır. Hz. Peygamber, kızı Fâtıma hırsızlık yapsaydı onun elini keseceğini söylemiştir; bu, adaletin yakınlara da aynı biçimde uygulandığını gösterir. Adalet yalnız yöneticiden istenmez; çocuklar arasında bağışta eşit davranmamak da zulümdür. Mesleki Arapça dersinde adalet ayet ve hadislerle anlatan bir metin üzerinden okunur ve dil bilgisinde malum ile meçhul fiil ayrımına giriş yapılır. Faili bilinen fiile malum fiil, faili bilinmeyen fiile meçhul fiil denir. Yarattı anlamındaki خَلَقَ malum, farz kılındı anlamındaki كُتِبَ meçhul fiildir; malum fiilde işi yapan cümlede bellidir, meçhul fiilde söylenmez.

Adalet: konu özeti

Bu derste İslam ümmetine emredilen en büyük değerlerden biri olan adaleti (الْعَدْلُ) ayet ve hadislerle anlatan bir metin okuyorsun. Dil bilgisinde malum ve meçhul fiil ayrımına giriş yapıyorsun.

Tanım: Adalet, her hak sahibine hakkının verilmesidir; şeriatın en önemli amaçlarındandır (مَقَاصِدُ الشَّرْعِ).
Ayet: «إِنَّ اللهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ» dershanede çevirisi: "Allah adaleti ve iyiliği emreder." (Nahl 16/90)
Ayet: «وَإِذَا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ» dershanede çevirisi: "İnsanlar arasında hükmettiğinizde adaletle hükmetmenizi (emreder)." (Nisâ 4/58); metin buradan "adalet mülkün temelidir" (الْعَدْلُ أَسَاسُ الْمُلْكِ) sonucunu çıkarır.
Hadis: Hz. Peygamber (s.a.s.): «لَوْ أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ مُحَمَّدٍ سَرَقَتْ لَقَطَعَ مُحَمَّدٌ يَدَهَا» dershanede çevirisi: "Muhammed'in kızı Fâtıma hırsızlık yapsaydı Muhammed onun elini keserdi." (Buhârî, Ehâdîsü'l-enbiyâ; Müslim, Hudûd); adalet yakınlara da aynı biçimde uygulanır.
Uygulama: Kitabın alıştırmalarına göre adalet yalnız yöneticiden istenmez; çocuklar arasında bağışta eşit davranmamak da zulümdür.
Dil bilgisi: Faili bilinen fiile malum fiil (الْفِعْلُ الْمَبْنِيُّ لِلْمَعْلُومِ) denir: «اللهُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ ضَعْفٍ» (Allah sizi güçsüz bir hâlde yaratandır; Rûm 30/54).
Dil bilgisi: Faili bilinmeyen fiile meçhul fiil (الْفِعْلُ الْمَبْنِيُّ لِلْمَجْهُولِ) denir: «قُتِلَ الْإِنْسَانُ مَا أَكْفَرَهُ» (Kahrolası insan, ne nankördür; Abese 80/17), «كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ» (Savaş size farz kılındı; Bakara 2/216), «تُسْقَى مِنْ عَيْنٍ آنِيَةٍ» (Kaynar bir pınardan içirilirler; Ğâşiye 88/5).

Unutma: Malum fiilde işi yapan cümlede bellidir (خَلَقَ اللهُ), meçhul fiilde işi yapan söylenmez (كُتِبَ).

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. · Son güncelleme: 13 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Adaleti kitaptaki gibi tanımla: Her hak sahibine hakkını vermek.
Adaleti emreden iki ayeti (Nahl 90, Nisâ 58) ve Hz. Fâtıma örneğini veren hadisi hatırla.
Bir cümlede işi yapanın söylenip söylenmediğine bak; söyleniyorsa fiil malum, söylenmiyorsa meçhuldür.

Günlük hayattan: Ödevler kardeşlerin arasında eşit paylaştırıldığında herkes hakkını alır; kitaba göre bu da adaletin bir parçasıdır. Bir maçta hakemin iki takıma da aynı kuralları uygulaması da adaletin günlük bir örneğidir.

Sık yapılan hata: Adaleti yalnız hâkim ve yöneticilerin görevi saymak değil, aile içinde ve arkadaşlar arasında da uyulması gereken bir değer olarak görmek gerekir. Ayrıca meçhul fiilde işi yapanın bilinmediğini değil, cümlede söylenmediğini unutma: كُتِبَ cümlesinde yazanın Allah olduğu bilinir.

Derinleş

Kitaptaki hadiste Hz. Peygamber (s.a.s.) kendi kızını örnek vererek adaletin herkese eşit uygulanacağını bildirir. Bu hadisin Türkçe anlamını yaz ve "adalet mülkün temelidir" sözüyle ilişkisini bir paragrafla açıkla. Metindeki fiilleri malum ve meçhul diye ayır. Düşün: Adaletin yakınlara da uygulanması toplumda güveni nasıl artırır?