1. Ünite · Tevhid ve Şirk

İlahiyat

الْإِلٰهِيَّاتُ (ilahiyat)
الْوَحْدَانِيَّةُ (vahdaniyet)
التَّوْحِيدُ (tevhid)
مُخْلِصِينَ (ihlasla, samimiyetle)
الْمَهْمُوزُ (mehmuz fiil)
الْمُضَعَّفُ (muzaaf fiil)
السَّالِمُ (salim fiil)

Vahdaniyet ne demektir ve sahih fiilin türleri nelerdir?

İlahiyat, tevhid ilminin Allah’ın sıfatlarını inceleyen bölümüdür ve bu sıfatlardan biri vahdaniyettir. Vahdaniyet kısaca, Allah’tan başka ilah yoktur, O tektir, ortağı yoktur demektir. Mesleki Arapça dersinde ilahiyat, Arapçada الْإِلٰهِيَّاتُ sözcüğüyle karşılanır ve bir diyalog üzerinden işlenir. Diyalogda insanlara ancak dini yalnız Allah’a has kılarak ibadet etmelerinin emredildiği ve Allah katında dinin İslam olduğu ayetlerle hatırlatılır; İslam, vahdaniyet dini ve hak din olarak anılır. Dil bilgisi bölümünde sahih fiilin üç türü tanıtılır. Mehmuz fiil, kök harflerinden biri hemze olan fiildir; aldı anlamındaki أَخَذَ buna örnektir. Muzaaf fiil, ikinci ve üçüncü harfi aynı olup idgam edilen fiildir; geri verdi anlamındaki رَدَّ bir muzaaf fiildir. Salim fiil ise hemze ve tekrar taşımayan fiildir; كَتَبَ salim fiildir. Hemze illet harfi değildir; bu yüzden mehmuz fiiller mutell değil, sahih fiildir.

İlahiyat: konu özeti

Bu derste tevhid ilminin ilahiyat bölümünü bir diyalogla öğreniyorsun: Allah'ın sıfatları ve vahdaniyet. Dil bilgisinde sahih fiilin üç türünü (mehmuz, muzaaf, salim) tanıyorsun.

Tanım: İlahiyat (الْإِلٰهِيَّاتُ) dersinde Allah'ın sıfatları incelenir; bu sıfatlardan biri vahdaniyettir (الْوَحْدَانِيَّةُ).
Anlam: Vahdaniyet kısaca لَا إِلٰهَ إِلَّا اللهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ demektir: Allah'tan başka ilah yoktur, O tektir, ortağı yoktur.
Ayet: Kitap Beyyine suresi 5. ayeti verir: «وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ» dershanede çevirisi: "Onlara ancak dini yalnız O'na has kılarak Allah'a ibadet etmeleri emredildi." (Beyyine 98/5) Diyalog bunu «لا يَعْبُدُونَ مَعَهُ أَحَدًا» (O'nunla birlikte kimseye ibadet etmezler) diye açıklar.
Ayet: «إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللهِ الْإِسْلَامُ» dershanede çevirisi: "Allah katında din İslam'dır." (Âl-i İmrân 3/19); diyaloğa göre dinimiz vahdaniyet dini, hak dindir.
Dil bilgisi: Mehmuz fiil (الْمَهْمُوزُ), kök harflerinden biri hemze olan fiildir: أَخَذَ (aldı), أَكَلَ (yedi), مَلَأَ (doldurdu), بَدَأَ (başladı).
Dil bilgisi: Muzaaf fiil (الْمُضَعَّفُ), ikinci ve üçüncü harfi aynı olup idgam edilen fiildir: مَسَّ (dokundu), ظَنَّ (sandı), رَدَّ (geri verdi); salim fiil (السَّالِمُ) hemze ve tekrar taşımaz: كَتَبَ، لَعِبَ، حَفِظَ.
Çekim: أَخَذَ - يَأْخُذُ - خُذْ; قَرَأَ - يَقْرَأُ - اقْرَأْ; رَدَّ - يَرُدُّ - رُدَّ / ارْدُدْ.

Unutma: Hemze illet harfi değildir; أَكَلَ gibi mehmuz fiiller mutell değil, sahih fiildir.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. · Son güncelleme: 13 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

İlahiyat dersinin Allah'ın sıfatlarını incelediğini ve vahdaniyetin bu sıfatlardan biri olduğunu söyle.
وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ ifadesini Türkçeye çevir: "O tektir, ortağı yoktur."
Sahih bir fiilin hemze taşıyıp taşımadığına, son iki harfinin aynı olup olmadığına bak; ikisi de yoksa salimdir.

Günlük hayattan: Kahvaltıda أَكَلْتُ (yedim) dersin; bu mehmuz bir fiildir. Kitabı arkadaşına رَدَدْتُ (geri verdim) dersin; bu da muzaaftır. Yemeğe başlarken بَدَأْتُ (başladım) dediğinde de mehmuz bir fiil kullanmış olursun.

Sık yapılan hata: رَدَّ fiilini iki harfli sanmak değil, şeddenin aynı harfin iki kez yazılması olduğunu (ر د د) bilmek gerekir. Muzaaf fiilin emrinde iki biçim de doğrudur: رُدَّ ve ارْدُدْ; kitap ikisini birlikte verir.

Derinleş

Kitaptaki diyalogda Beyyine suresi 5. ayet ile Âl-i İmrân suresi 19. ayet geçer. İki ayetin Türkçe anlamını yaz ve vahdaniyeti nasıl anlattıklarını iki cümleyle karşılaştır. Sonra metinden birer mehmuz, muzaaf ve salim fiil bul. Düşün: İbadette ihlas ile vahdaniyet inancı arasında nasıl bir bağ vardır?