2. Tema · 3. ve 4. Tema
"de" ve "ki"nin Yazımı, Noktalama Kuralları (Sorular 121–138)
- de bağlacı
- -de eki
- ki bağlacı
- terim anlam
- noktalama işaretleri
- yazım yanlışı
Bağlaç olan de ile ek olan -de nasıl ayırt edilir?
De bağlacı ayrı yazılır; -de eki ise kelimeye bitişik yazılır. De bağlacı cümleye dahi, bile anlamı katar: “Ağaçların da canı var.” Bağlaç ünlü uyumuna uyarak de ya da da olur ama hiçbir zaman te ya da ta biçimine girmez. Ek olan -de yer bildirir: “Evde kaldım.” Ek, sert ünsüzden sonra -te ya da -ta olur: “sokakta”. İkisini ayırmak için “Nerede?” sorusu sorulur; kelime bu soruya cevap veriyorsa de ektir ve bitişik yazılır. Bu yüzden “Yaptığı yemeği kendiside beğenmedi.” cümlesinde yazım yanlışı vardır; doğrusu “kendisi de” biçimindedir. Ki bağlacı için de benzer kural geçerlidir: “Öyle korktum ki bir daha dönme dolaba binmem.” cümlesinde ki bağlaçtır, anlam bakımından birbiriyle ilgili cümleleri bağlar ve ayrı yazılır. “Evdeki televizyon bozulmuş.” cümlesinde ise ki ektir ve bitişik yazılır. Aynı çalışmada gerçek, mecaz ve terim anlamlı kelimeler cümlelerde bulunur, noktalama işaretleri de Hacivat ile Karagöz konuşması üzerinde tamamlanır.
"de" ve "ki"nin Yazımı, Noktalama Kuralları (Sorular 121–138): konu anlatımı
Bu bölümde iki önemli yazım kuralı yoğun olarak tekrar ediliyor: "de/da" ve "ki"nin yazımı. Noktalama işaretlerinin görevleri ve yazım yanlışlarını düzeltme de çalışılıyor.
- Bağlaç olan "de/da" ayrı yazılır ve "dahi, bile" anlamı katar: "Sen de gel." Ünlü uyumuna uyar ama asla "te/ta" olmaz.
- Ek olan "-de/-da" bitişik yazılır ve yer bildirir: "Evde kaldım." Sert ünsüzden sonra "-te/-ta" olur: "Sokakta".
- Bir Nasrettin Hoca fıkrasındaki ek ve bağlaç olan "de"leri ayırma, "ki"nin doğru yazıldığı cümleleri işaretleme.
- Gerçek, mecaz ve terim anlamlı kelimeleri cümlelerde bulma; atasözlerini gerçek ve mecaz anlamlarına göre gruplama.
- Hacivat ile Karagöz konuşmasında noktalama işaretlerini tamamlama; noktalama kurallarına uygun örnek cümle yazma.
- Hayal kurma ve anlatma: "Bir mucit olsaydım..." cümlesini tamamlama, bir ev oyununu kurallarıyla anlatma.
Unutma: "Evde" ile "Ev de" arasındaki farkı soru sorarak buldurun: "Nerede?" sorusuna cevap veriyorsa ektir ve bitişik yazılır.
Bu anlatım yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. · Son güncelleme:
Evde birlikte yapın
- "Nerede?" oyunu: Evdeki eşyaların yerini sorun; çocuğunuz "-de/-da" ekiyle cevap versin ("Mutfakta.", "Masada.").
- Sonra "Kim de gelecek?" gibi sorularla bağlaç olan "de"yi kullansın ve iki cümleyi deftere yazıp farkı göstersin.
- Kısa bir Nasrettin Hoca fıkrası okuyun; içindeki "de/da"ları bulup hangilerinin ek, hangilerinin bağlaç olduğunu ayırın.
- Çocuğunuz bildiği bir ev oyununu adım adım anlatsın; siz kuralları yazın, o noktalamayı kontrol etsin.
Bir adım ileri
Çocuğunuzdan içinde en az üç ek olan "-de", üç bağlaç olan "de" ve iki "ki" bulunan kısa bir mektup yazmasını isteyin.
Sorular ve konu testi
Bu konunun soru bankasında 20 soru var. Cevaplı ve açıklamalı sorular, her açılışta değişen konu testleri ve yapay zekâ ile adım adım anlatım Öğrenci ve Aile planında ve bu sınıfın Sınıf paketinde. Konu anlatımları herkese açıktır.