2. Tema · 3. ve 4. Tema
Sözlükte Anlam, Pekiştirme ve "ki"nin Yazımı (Sorular 104–120)
- sözlük anlamı
- çok anlamlılık
- ki bağlacı
- -ki eki
- pekiştirme
- ana duygu
Ki bağlacı ile -ki eki nasıl yazılır?
Bağlaç olan ki ayrı, ek olan -ki ise kelimeye bitişik yazılır. “Duydum ki gelmişsin.” cümlesinde ki bağlaçtır ve ayrı yazılmıştır; “kulağımdaki” ve “seninki” kelimelerinde ise ektir, bitişik yazılır. Mademki, hâlbuki, oysaki, sanki, çünkü ve belki gibi kelimeler kalıplaştığı için bitişik yazılır. Ki'yi denetlemenin kolay yolu onu cümleden çıkarmaktır: anlam bozulmadan cümle kurulabiliyorsa ki çoğunlukla bağlaçtır ve ayrı yazılır. Bir kelimenin sözlükte birden çok anlamı da olabilir. Perde kelimesi pencere perdesi, tiyatro oyununun bölümü ya da sesin inceliği anlamına gelebilir; doğru anlam cümleye bakılarak seçilir. “Odamın perdesini kapattım.” cümlesinde perde gerçek anlamıyla kullanılmıştır. Pekiştirme kurallarıyla kelimelerin anlamı güçlendirilir; atasözleri de anlamlarıyla eşleştirilir: “Dost kara günde belli olur.” atasözü dostluğu, “Ayağını yorganına göre uzat.” atasözü ise tasarrufu anlatır.
Sözlükte Anlam, Pekiştirme ve "ki"nin Yazımı (Sorular 104–120): konu anlatımı
Bu bölüm açık uçlu sorularla başlıyor: çocuk kelime bilgisini ve yazım kurallarını kendisi yazarak uyguluyor. Sözlük kullanımı ve "ki"nin doğru yazımı öne çıkıyor.
- Bir kelimenin sözlükte birden çok anlamı olabilir: "perde" pencere perdesi, tiyatro oyununun bölümü ya da sesin inceliği anlamına gelebilir; cümleye uygun anlamı seçmek gerekir.
- "ki" bağlacı ayrı yazılır: "Duydum ki gelmişsin." "-ki" eki bitişik yazılır: "Kulağımdaki", "seninki". Ama mademki, hâlbuki, oysaki, sanki, çünkü, belki gibi kelimeler kalıplaşmıştır ve bitişik yazılır.
- Pekiştirme kurallarını uygulayarak kelimeleri güçlendirme; gerçek ve mecaz anlamlı cümleler kurma.
- Bir şiirin ana duygusunu, bir hikâyenin olay örgüsünü ve bir haber metninin amacını belirleme.
- Atasözlerini anlamlarıyla eşleştirme, bulmacada zıt anlamlı kelimeleri bulma ve yazım yanlışlarını düzeltme.
Unutma: "ki"yi denetlemenin kolay yolu, onu cümleden çıkarmaktır; anlam bozulmadan cümle kurulabiliyorsa çoğunlukla bağlaçtır ve ayrı yazılır.
Bu anlatım yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. · Son güncelleme:
Evde birlikte yapın
- Sözlükten "yüz", "kol" ya da "perde" kelimesini bulun; çocuğunuz her anlamı için bir cümle kursun.
- Evdeki eşyaları "-ki" ekiyle anlatın: "masadaki kitap", "dolaptaki tabak"; sonra "ki" bağlacıyla bir cümle kurup farkı gösterin.
- Kısa bir şiir okuyun ve çocuğunuza "Bu şiir sana ne hissettirdi?" diye sorun; cevabı ana duyguyu bulmanın başlangıcıdır.
- Okuduğu bir hikâyede bilmediği bir kelimeyi önce tahmin etsin, sonra sözlükten bakıp tahminiyle karşılaştırsın.
Bir adım ileri
Çocuğunuzdan "mademki", "sanki" ve "oysaki" kelimeleriyle birer cümle, sonra da bağlaç olan "ki" ile iki cümle yazmasını isteyin.
Sorular ve konu testi
Bu konunun soru bankasında 20 soru var. Cevaplı ve açıklamalı sorular, her açılışta değişen konu testleri ve yapay zekâ ile adım adım anlatım Öğrenci ve Aile planında ve bu sınıfın Sınıf paketinde. Konu anlatımları herkese açıktır.