10. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi · İslam’da Varlık ve Bilgi

Kur’an’dan Mesajlar

bilgi
akıl
sorumluluk
tecessüs
şükür
nimet
emanet

İsra 36 ve Mülk 23. ayetlerde bilgi ve sorumluluk nasıl anlatılır?

İsra suresinin 36. ve Mülk suresinin 23. ayetleri, kulak, göz ve kalp gibi bilgi edinme araçlarının Allah'ın nimeti olduğunu ve insanın bunları doğru kullanmaktan sorumlu olduğunu bildirir. İnsanın bilgisi genellikle habere, gözleme ve akla dayanır. İsra 36, doğruluğu kesin olmayan bilgiye göre hareket etmemeyi öğütler; bu yüzden İslam yalancı şahitliği, iftirayı ve bilmeden hüküm vermeyi yasaklar. Haberlerin doğrulanması ve bilginin sağlam kaynaklardan alınması gerekir; başkalarının sırlarını ve kusurlarını araştırmak (tecessüs) da yasaklanmıştır. Mülk 23, insanın hiçbir bilgiyle doğmadığını ama Allah'ın ona kulak, göz ve kalp verdiğini hatırlatır; bu nimetler O'nun kudretinin delilidir ve şükür gerektirir. Şükür yalnızca dille olmaz, her nimetin şükrü kendi cinsinden yapılır: gözü haramdan korumak, dili doğru konuşmak ve malı israf etmeden paylaşmak gibi.

Kur’an’dan Mesajlar: konu anlatımı ve özeti

Bu bölümde İsra suresinin 36. ve Mülk suresinin 23. ayetlerini mealden okuyup bilgi ile sorumluluk arasındaki ilişkiyi inceliyorsun. Ayetler, insanın bilgi edinme araçlarını Allah’ın birer nimeti olarak sunar ve onları doğru kullanmayı ister.

İnsanın bilgisi genellikle habere, gözleme ve akla dayanır. İsra 36, kulak, göz ve kalbin doğru kullanılması gerektiğini ve kişinin bunlardan sorumlu olduğunu bildirir.
Aynı ayet, doğruluğu kesin olmayan bilgiye göre hareket etmemeyi öğütler. Bu yüzden İslam yalancı şahitliği, iftirayı ve bilmeden hüküm vermeyi yasaklar; yanlış bilgi hem kişiye hem topluma zarar verir.
Haberler doğrulanmalı, bilgi sağlam kaynaklardan alınmalıdır. Kişinin kendisini ilgilendirmeyen ve faydasız şeylerle uğraşmaması da güzel bir davranıştır.
Başkalarının sırlarını ve kusurlarını araştırmak (tecessüs) yasaklanmıştır.
Mülk 23, insanın hiçbir bilgiyle doğmadığını ama Allah’ın ona kulak, göz ve kalp verdiğini hatırlatır; bu nimetler O’nun kudretinin delilidir ve şükür gerektirir.
Şükür yalnızca dille olmaz; her nimetin şükrü kendi cinsinden yapılır: gözü haramdan korumak, dili doğru konuşmak, malı israf etmeden paylaşmak gibi.

Unutma: Nimetler insana emanettir; onları veriliş amacına uygun kullanmak Allah’a karşı şükrün ifadesidir.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

İsra suresi 36. ayetin ana mesajını üç adımda düşünebilirsin.

Kaynağı sor: Bir bilgiyi duyduğunda "Bunu kim, nereden söylüyor?" diye sor.
Doğrula: Bilgiyi güvenilir bir kaynaktan kontrol et. Emin değilsen ona göre davranma, başkasına aktarma.
Sorumluluğu hatırla: Kulak, göz ve kalp birer nimettir; onları nasıl kullandığından sorumlusun.

Günlük hayattan: Sınıfta bir arkadaşın hakkında "Kopya çekmiş." diye bir söz dolaşıyor. Görmediğin bir şeyi tekrar etmek, belki de suçsuz birine iftira etmek olur.

Sık yapılan hata: "Şükür yalnızca 'Elhamdülillah' demektir." Doğrusu: Dil ile şükür önemlidir, ama her nimetin şükrü kendi cinsinden olur. Gözün şükrü onu yanlış şeylere bakmaktan korumak, dilin şükrü doğruyu konuşmaktır.

Derinleş

Yanlış bir haberin kısa sürede binlerce kişiye ulaştığı bir örneği araştır (bir deprem söylentisi, sahte bir sağlık önerisi gibi). Bu haber kimlere, nasıl zarar verdi? İsra suresi 36. ayetteki ilkeyi rehber alarak sınıfın için "paylaşmadan önce" başlıklı beş maddelik bir kontrol listesi tasarla.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

DKAB.10.1.3İsra suresi 36 ve Mülk suresi 23. ayetlerin mesajlarını özetleyebilme
- a) Ayetlerde verilen mesajlarla ilgili çözümleme yapar.
- b) Ayetlerde geçen konuları sınıflandırır.
- c) Ayetlerde verilen mesajları açıklar.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Yeni doğan kardeşini izleyen Yusuf, bebeğin önce sesleri ayırt etmeye, sonra yüzleri tanımaya başladığını fark ediyor. Ardından insanın anne karnından çıkarılışını ve ona verilen bilgi edinme vasıtalarını anlatan ayeti okuyor (Nahl suresi, 78. ayet). Ayete göre insanın dünyaya geldiği andaki bilgi durumu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hiçbir şey bilmez hâldedir.
- B) Temel bilgilerin tamamına sahiptir.
- C) Yalnızca dinî bilgileri bilir.
- D) Ailesinin bilgilerini doğuştan taşır.
- E) Yalnızca sesleri tanıyabilir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hiçbir şey bilmez hâldedir.
Nahl suresinin 78. ayetinde insanın anne karnından hiçbir şey bilmez hâlde çıkarıldığı, sonra ona kulak, göz ve gönül verildiği bildirilir. Bebeğin önce sesleri ayırt etmesi bu bilginin doğuştan olduğunu göstermez; işitme duyusuyla zamanla edinilen bir bilgidir.
Kolay
2Göz ameliyatından sonra yıllar sonra ilk kez net görebilen Elif'in dedesi, torunlarının yüzüne uzun uzun bakıyor. "Bu nimeti verene minnettarım; bundan sonra gözümü güzel şeyleri görmek ve okumak için kullanacağım." diyor. Dedenin bu tutumu hangi kavramla ifade edilir?
- A) Tecessüs
- B) İsraf
- C) Şükür
- D) Tespih
- E) Tevekkül
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Şükür
Şükür, insanın Allah'ın verdiği nimetlere karşı minnettarlığını ifade etmesi ve nimeti veriliş amacına uygun kullanmasıdır; dede hem dille hem de niyetiyle bunu yapmaktadır. Tevekkül, gerekli çabayı gösterdikten sonra sonucu Allah'a bırakmaktır; dedenin sözü ise sonuca güvenmeyi değil, nimete minnettarlığı anlatır.
Kolay
3Sınıfın mesajlaşma grubunda "Yarınki sınav iptal edilmiş!" mesajı hızla dolaşıyor. Deniz, mesajı başka gruplara iletmeden önce okulun resmî duyurularına bakıyor ve İsra suresinin 36. ayetindeki ilkeyi hatırlıyor. Deniz'in hatırladığı ilke aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Çoğunluğun paylaştığı görüşe uyulması
- B) İlk duyulan habere hemen güvenilmesi
- C) Güçlü tahminlere göre karar verilmesi
- D) Önemli haberin hızla herkese yayılması
- E) Kesin bilgisi olmayan şeyin peşinden gidilmemesi
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Kesin bilgisi olmayan şeyin peşinden gidilmemesi
İsra suresinin 36. ayeti, hakkında bilgi sahibi olunmayan şeyin ardına düşülmemesini ister ve kulak, göz ve kalbin bundan sorumlu olduğunu hatırlatır. Mesajı çok kişinin paylaşması çoğunluğa uymayı haklı gösterebilir; oysa ayet ölçü olarak kalabalığı değil, kesin bilgiyi gösterir.
Kolay
4Okulda çıkan bir tartışmada Kerem, olayı görmediği hâlde arkadaşını korumak için müdüre "Ben her şeyi gördüm, suç diğer öğrencideydi." diyor. Böylece hiç bilmediği bir konuda tanıklık ederek bir kişi hakkında karar verilmesine yol açıyor. Kerem'in davranışı, İslam'ın yasakladığı hangi tutuma örnektir?
- A) Ahde vefa
- B) Yalancı şahitlik
- C) İstişare
- D) Tevazu
- E) Emanete riayet
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yalancı şahitlik
Bilmediği bir olay hakkında tanıklık etmek yalancı şahitliktir; İslam, bilgi sahibi olmadan söz söylemeyi ve hüküm vermeyi yasaklar. Kerem'in arkadaşına bağlılığı ahde vefa sanılabilir; ancak sözünde durmak doğru bilgiye dayanır, gerçeği çarpıtmak bu erdemle bağdaşmaz.
Kolay
5"De ki: Sizi yaratan, size kulaklar, gözler ve kalpler veren O'dur. Ne kadar da az şükrediyorsunuz!" (Mülk suresi 23. ayet) Ayetin son cümlesinde insandan beklenen tutum aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Nimetlere şükretmesi
- B) Haberleri yayması
- C) Nimetleri gizlemesi
- D) Duyuları dinlendirmesi
- E) Bilgiyi sınırlaması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Nimetlere şükretmesi
Ayet, verilen nimetleri hatırlattıktan sonra insanın az şükretmesini eleştirerek şükür ister. Duyuları dinlendirmek ayetin konusu değildir.
Kolay
6Mülk suresinin 23. ayeti ve ders kitabındaki açıklamaya göre insan dünyaya geldiğinde hangi durumdadır?
- A) Bilgi edinme yeteneği yoktur.
- B) Bütün bilgileri doğuştan bilir.
- C) Hiçbir bilgiye sahip değildir.
- D) Yalnızca dinî bilgilere sahiptir.
- E) Kulak ve gözden yoksundur.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Hiçbir bilgiye sahip değildir.
İnsan hiçbir bilgiye sahip olmadan doğar; Allah ona bilgi edinsin diye kulak, göz ve kalp verir. Bilgi edinme yeteneği vardır ama başlangıçta bilgisi yoktur.
Kolay
7Başkalarının sırlarını, özel hayatlarını, hata ve kusurlarını araştırmaya ne ad verilir?
- A) Şükür
- B) İftira
- C) İsraf
- D) Tecessüs
- E) Gıybet
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Tecessüs
Başkalarının gizli hâllerini ve kusurlarını araştırmak tecessüstür ve Kur'an'da yasaklanmıştır. İftira ise bir kimseye yapmadığı bir şeyi yüklemektir.
Kolay
8İslam'da yalancı şahitlik, iftira ve bilmeden hüküm vermenin yasaklanmasının ortak sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bu davranışların yalnızca kişinin kendisini etkilemesi
- B) Bu davranışların yalnızca eski toplumlarda görülmesi
- C) Bu davranışların sadece mahkemelerde önem taşıması
- D) Yanlış bilgiyle hareket etmenin hem kişiye hem topluma zarar vermesi
- E) Bilgi sahibi olmanın insanı sorumluluktan kurtarması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yanlış bilgiyle hareket etmenin hem kişiye hem topluma zarar vermesi
Yanlış bilgiyle hareket eden kişi kendisiyle birlikte çevresindeki insanların hayatını da olumsuz etkiler. Bu yüzden söz konusu davranışların yalnızca kişiyi etkilediği söylenemez.
Kolay
9Mülk suresinin 23. ayetinde sayılan kulak, göz ve kalp, ders kitabında aynı zamanda neyin delili olarak gösterilmiştir?
- A) Bilginin yalnızca akılla elde edildiğinin
- B) Duyuların asla yanılmadığının
- C) Allah'ın eşsiz sanatının ve sonsuz kudretinin
- D) İnsanın her şeyi bilebileceğinin
- E) İnsanın hiçbir şeye muhtaç olmadığının
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Allah'ın eşsiz sanatının ve sonsuz kudretinin
Kulak, göz ve kalp gibi nimetler Allah'ın eşsiz sanatının ve sonsuz kudretinin delillerindendir. Bu organların varlığı duyuların hiç yanılmadığını göstermez.
Kolay
10"Hakkında bilgin olmayan şeyin ardına düşme. Çünkü kulak, göz ve kalp, bunların hepsi ondan sorumludur." (İsra suresi 36. ayet) Ayette insanın sorumlu olduğu belirtilen bilgi edinme araçları aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
- A) El, dil, ayak
- B) Kalp, dil, burun
- C) Kulak, el, ayak
- D) Göz, dil, el
- E) Kulak, göz, kalp
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Kulak, göz, kalp
Ayette kulak, göz ve kalbin sorumluluğu hatırlatılır. Dil ve el ayette sayılan araçlar arasında yer almaz.
Kolay
11Bir öğrenci, Mülk suresinin 23. ayetini okuduktan sonra şu notu alıyor: "Allah'ın insana verdiği nimetler bu ayette sayılanlarla sınırlı değildir." Öğrencinin bu notunu destekleyen ayet aşağıdakilerden hangisidir?
- A) "Onlar boş şeylerden yüz çevirirler." ve "Kişi kendini ilgilendirmeyeni terk etmelidir."
- B) "Göklerdeki ve yerdeki her şeyi kendi katından sizin hizmetinize verendir..."
- C) "... Birbirinizin gizli hâllerini araştırmayın, birbirinizi arkadan çekiştirmeyin..."
- D) "Hakkında bilgin olmayan şeyin ardına düşme. Çünkü kulak, göz ve kalp sorumludur."
- E) "... Hiç bilenler ile bilmeyenler bir olur mu?..." ve "İlim öğrenmek farzdır."
Cevabı göster
Doğru cevap: B) "Göklerdeki ve yerdeki her şeyi kendi katından sizin hizmetinize verendir..."
Göklerde ve yerdeki her şeyin insanın hizmetine verildiğini bildiren ayet, nimetlerin kulak, göz ve kalple sınırlı olmadığını gösterir. Diğer ayetler tecessüs, boş işler ve bilgiyle ilgilidir.
Kolay
12Ders kitabına göre insanın sahip olduğu bilgiler genellikle hangi üç temele dayanır?
- A) Haber, gözlem ve akıl
- B) Tahmin, söylenti ve zan
- C) Masal, efsane ve şiir
- D) Rüya, sezgi ve ilham
- E) Keşif, rüya ve tahmin
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Haber, gözlem ve akıl
İnsanın bilgileri genellikle habere, gözleme ve akla dayanır. Rüya, sezgi ve ilham kesin bilgi vermeyen öznel kaynaklardır.
Kolay
13Aşağıdakilerden hangisi İsra suresinin 36. ayetinin konuları arasında yer almaz?
- A) Bilmediği konuda hareket etmeme
- B) Bilginin doğruluğunun önemi
- C) Bilgi edinme araçlarının sorumluluğu
- D) Akrabaya iyilik etmenin önemi
- E) Duyuların doğru kullanılması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Akrabaya iyilik etmenin önemi
İsra 36, bilgi edinme araçlarının sorumluluğunu ve bilmediği konuda hareket etmemeyi konu edinir. Akrabaya iyilik etmek Nahl suresinin 90. ayetinde geçen bir emirdir.
Kolay
14Ders kitabına göre şükür aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Nimetleri yalnızca kendi ihtiyacı için harcamak
- B) Allah'ın verdiği nimetler için O'na karşı minnettarlığı ifade etmek
- C) Allah'tan sürekli yeni nimetler istemek
- D) Sahip olunan nimetleri başkalarından gizlemek
- E) Nimetlerin değerini ancak kaybedince anlamak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Allah'ın verdiği nimetler için O'na karşı minnettarlığı ifade etmek
Şükür, Allah'ın verdiği nimetler için O'na minnettarlığı ifade etmektir ve dil ile davranışı birlikte kapsar. Yalnızca istekte bulunmak şükür değil duadır.
Kolay
15"Onlar boş şeylerden yüz çevirirler." ayetinde övülen davranış aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İnsanlardan tamamen uzak durmak
- B) Sadece eğlenceye zaman ayırmak
- C) Bilgi edinmekten kaçınmak
- D) Hiçbir konuyu merak etmemek
- E) Faydasız işlerle vakit kaybetmemek
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Faydasız işlerle vakit kaybetmemek
Ayet, kendisine ve topluma faydası olmayan şeylerden uzak durmayı över. Bu, bilgi edinmekten ya da merak etmekten kaçınmak anlamına gelmez.
Kolay
16"Ey iman edenler! Size bir fasık bir haber getirirse, bilmeyerek bir topluluğa zarar verip yaptığınıza pişman olmamak için o haberin doğruluğunu araştırın." ayetinin temel mesajı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Haber getiren herkes güvenilir kabul edilmelidir.
- B) Haberlerin doğruluğu araştırılmadan onlara göre davranılmamalıdır.
- C) Topluluklara yalnızca kötü haberler ulaştırılmalıdır.
- D) Gelen her haber hemen başkalarına iletilmelidir.
- E) Haberleri araştırmak insanlar arasında güvensizlik doğurur.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Haberlerin doğruluğu araştırılmadan onlara göre davranılmamalıdır.
Ayet, haberin doğruluğunu araştırmayı emrederek yanlış bilgiyle başkalarına zarar vermenin önüne geçer. Her haberi hemen yaymak bu mesaja aykırıdır.
Kolay
17Hz. Peygamber bir hadisinde şöyle buyurur: "Allah'tan faydalı ilim (bilgi) isteyin. Faydasız ilimden O'na sığının." Bu hadiste bilgi, aşağıdaki ölçütlerden hangisine göre değerlendirilmektedir?
- A) Eski ya da yeni bir döneme ait olup olmadığına
- B) Kolay ya da zor yoldan elde edilmiş olmasına
- C) Sözlü ya da yazılı olarak aktarılmış olmasına
- D) Kişiye ve topluma yarar sağlayıp sağlamadığına
- E) Az ya da çok kişi tarafından bilinir olmasına
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kişiye ve topluma yarar sağlayıp sağlamadığına
Hadiste bilgi "faydalı" ve "faydasız" diye ayrılır; ölçüt bilginin yarar sağlayıp sağlamamasıdır. Ders kitabı da insanın kendisine ve topluma faydası olmayan bilgilerin peşine düşmemesi gerektiğini belirtir. Bilginin eskiliği, elde edilme güçlüğü, aktarılma biçimi ya da yaygınlığı hadiste söz konusu edilmez.
Kolay
18Bir çalışma yaprağında şu ayet yer alıyor: "... Sizi kulak, göz ve gönüllerle donatmıştır. Ne kadar da az şükrediyorsunuz!" (Secde suresi 9. ayet) İnsana verilen bilgi edinme nimetlerini hatırlatıp onu şükre çağırması bakımından bu ayet, aşağıdaki ayetlerden hangisiyle aynı mesajı taşır?
- A) İsra suresi 36. ayet
- B) Bakara suresi 30. ayet
- C) Fatır suresi 43. ayet
- D) Zariyat suresi 56. ayet
- E) Mülk suresi 23. ayet
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Mülk suresi 23. ayet
Mülk suresinin 23. ayeti, Allah'ın insana kulak, göz ve kalp verdiğini hatırlatır ve insandan bu nimetler için şükretmesini ister; Secde suresinin 9. ayeti de aynı nimetleri ve şükrü dile getirir. İsra suresinin 36. ayeti de kulak, göz ve kalbi anar, ancak mesajı şükür değil sorumluluk ve kesin bilgiye dayanmadır. Öteki ayetler halifelik, değişmez yasalar ve kullukla ilgilidir.
Orta
19Esra, her gün saatlerce ünlülerin özel hayatlarıyla ilgili videolar izlediğini ve bunlardan hiçbir fayda sağlamadığını fark ediyor. Öğretmeni ona şu hadisi hatırlatıyor: "Kişinin kendisini ilgilendirmeyen şeyleri terk etmesi, Müslümanlığının güzelliğindendir." (Tirmizî) Hadise göre Esra'ya verilebilecek en uygun öğüt aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bu videoları başkalarıyla da paylaşması
- B) Daha çok ünlünün hayatını araştırması
- C) Zamanını yalnızca dinlenmeye ayırması
- D) İzlediği videoların sayısını kaydetmesi
- E) Faydasız şeyleri bırakıp yararlı işlerle meşgul olması
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Faydasız şeyleri bırakıp yararlı işlerle meşgul olması
Hadis, kişinin kendisini ilgilendirmeyen ve faydasız şeylerle uğraşmamasını öğütler; zaman, sorumluluk bilinciyle yararlı işlere ayrılmalıdır. Zamanını yalnızca dinlenmeye ayırmak, faydasız uğraşları bırakmak gibi görünse de hadisin işaret ettiği yararlı işlerle meşgul olma yönünü karşılamaz.
Orta
20Bir öğrenci, İsra suresinin 36. ayetinde sorumluluğu hatırlatılan kulak, göz ve kalbi bir kavram haritasına yerleştiriyor. Her organın altına, insanın bilgi edinme yollarından onunla en çok ilişkili olanını yazacak. Öğrencinin kulak, göz ve kalp için sırasıyla yazması gereken bilgi edinme yolları aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Gözlem – haber – sezgi
- B) Akıl – rüya – haber
- C) Sezgi – akıl – gözlem
- D) Haber – gözlem – akıl
- E) Haber – sezgi – rüya
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Haber – gözlem – akıl
İnsanın bilgisi genellikle habere, gözleme ve akla dayanır; kulak işitilen haberle, göz gözlemle, kalp ise düşünme ve akılla ilişkilendirilir. Kalbi sezgiyle eşleştirmek çekici görünebilir; ancak ayet bağlamında kalp, doğru bilgiye ulaşmada sorumlu tutulan düşünme ve kavrama merkezidir.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.