Bilgi Felsefesinin Konusu ve Temel Kavramları

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

• FEL.10.4.1Bilgi felsefesinin konusunu, kavramlarını ve problemlerini muhakeme edebilme

  • a) Bilgi felsefesinin konusunu ve temel kavramlarını açıklar.

1. Kolay

   1Üniversitede felsefe okuyan ablasının ders programında "Epistemoloji" adlı bir ders gören Burak, sözcüğün "bilgi" anlamına gelen bir Yunanca sözcükle "söz, akıl, bilim" anlamına gelen başka bir Yunanca sözcükten türediğini okuyor. Bu sözcüğü oluşturan Yunanca sözcükler hangileridir?

   • AA) Philia ve sophia
   • BB) Episteme ve logos
   • CC) Ontos ve logos
   • DD) Ethos ve logos
   • EE) Episteme ve sophia
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Episteme ve logos

   Epistemoloji, "episteme" (bilgi) ve "logos" (söz, akıl, bilim) sözcüklerinden gelir. "Episteme ve sophia" seçeneği ilk sözcüğü doğru verir; ancak "sophia" bilgelik demektir ve felsefe sözcüğünün kökündedir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

2. Kolay

   2Bir bilgi yarışmasında sunucu, "Deniz seviyesinde saf su 100 °C'de kaynar; bunu deneyle gösterebilirim." diyen yarışmacının cevabını kabul ediyor. "Bence yarın şanslı günüm." diyen yarışmacının sözünü ise bilgi saymıyor. Sunucunun yaptığı ayrım bilgi felsefesindeki hangi bilgi tanımına dayanır?

   • AA) Kişinin hiç sorgulamadan kabul ettiği her türlü inanç
   • BB) Duygu ve düşüncelerin sembollerle ifade edilmesi
   • CC) Doğrulanmamış tahmin ya da kişisel öznel algı
   • DD) Çoğunluk tarafından kabul gören her türlü görüş
   • EE) Doğruluğu kanıtlanabilen, gerekçelendirilebilen düşünce ürünü
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Doğruluğu kanıtlanabilen, gerekçelendirilebilen düşünce ürünü

   Genel tanıma göre bilgi, doğruluğu kanıtlanabilen ve gerekçelendirilebilen bir düşünce ürünüdür; sunucu da deneyle gösterilebilen cevabı kabul etmiştir. "Sorgulanmadan kabul edilen inanç" tanımı yanlıştır; çünkü ikinci yarışmacının sözü de bir inançtır ama sunucu onu bilgi saymamıştır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

3. Kolay

   3Hava durumu uygulaması "Bugün yağmur yağmayacak." diyor; ancak öğleden sonra sağanak başlıyor. Selin, uygulamanın bildirdiği yargının gerçekte olan durumla örtüşmediğini fark ediyor. Selin'in yargıyı değerlendirirken kullandığı ölçüt bilgi felsefesindeki hangi kavrama karşılık gelir?

   • AA) Gerçeklik
   • BB) Obje
   • CC) Süje
   • DD) Doğruluk
   • EE) İnanç
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Doğruluk

   Bir yargının gerçeklikle örtüşmesi doğruluktur; Selin yargıyı tam da bu ölçütle değerlendirmiştir. Gerçeklik ise yağmurun kendisi gibi var olan şeylerdir; yargının ona uygun olup olmadığını anlatan kavram doğruluktur.

   Hata mı var? Düzeltme öner

4. Kolay

   4Felsefe öğretmeni Ay'ın, okyanusların, insanların duygularının ve henüz keşfedilmemiş yıldızların bilinsin ya da bilinmesin var olduğunu anlatıyor. Yargılarımızın ise bunlara uygun olup olmamasına göre değerlendirildiğini ekliyor. Öğretmenin saydığı, bilinsin ya da bilinmesin var olan her şeyi ifade eden kavram hangisidir?

   • AA) Gerçeklik
   • BB) Doğruluk
   • CC) Sanı
   • DD) İnanç
   • EE) Obje
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Gerçeklik

   Var olan her şeyi ifade eden kavram gerçekliktir; doğruluk ise yargılarımızın bu gerçekliğe uygun olmasıdır. Obje de var olan bir şeydir; ancak yalnızca bilenin yöneldiği nesneyi anlatır, henüz bilinmeyen yıldızlar ise kimsenin bilgisinin nesnesi değildir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

5. Kolay

   5Bir tarihçi, Mısır piramitlerinin hangi amaçla inşa edildiğini araştırmak için eski kayıtları inceliyor. Bu bilgi ilişkisinde obje (nesne) hangisidir?

   • AA) Piramitlerin yapılış amacı
   • BB) Araştırma yöntemi
   • CC) Tarihçi
   • DD) Tarihçinin merakı
   • EE) Tarihçinin zihni
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Piramitlerin yapılış amacı

   Obje, insanın bilgi edinmek için yöneldiği şeydir; burada piramitlerin yapılış amacıdır. Tarihçi ise bilen yani süjedir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

6. Kolay

   6Bir sözlükte şu açıklama yer alıyor: “Kesin olmayan ve doğrulanmamış inanç, tahmin ya da öznel algı.” Bu açıklama bilgi felsefesindeki hangi kavrama aittir?

   • AA) Gerekçelendirme
   • BB) Sanı
   • CC) Doğruluk
   • DD) Gerçeklik
   • EE) Bilgi
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Sanı

   Doğrulanmamış inanç, tahmin ya da öznel algıya sanı (doksa) denir. Bilgi ise doğruluğu kanıtlanabilen ve gerekçelendirilebilen düşünce ürünüdür.

   Hata mı var? Düzeltme öner

7. Kolay

   7Felsefe öğretmeni yeni üniteye başlarken tahtaya “Bilgi felsefesi bilgiyi konu edinir.” yazıyor ve öğrencilerden bu disiplinin ele aldığı konulardan birini söylemelerini istiyor. Aşağıdakilerden hangisi doğru bir cevaptır?

   • AA) Eylemin ahlaki değeri
   • BB) Toplumsal düzenin kaynağı
   • CC) Sanat eserinin değeri
   • DD) Bilginin sınırları
   • EE) Evrenin ana maddesi
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Bilginin sınırları

   Bilgi felsefesi bilginin ne olduğunu, nasıl elde edildiğini, yapısını ve sınırlarını inceler. Evrenin ana maddesi ise varlık felsefesinin sorusudur.

   Hata mı var? Düzeltme öner

8. Kolay

   8Ders kitabında bilginin koşulları sayılırken üç kavram veriliyor. Bu üç kavram aşağıdakilerin hangisinde birlikte yer alır?

   • AA) Gerekçelendirme, sezgi, beğeni
   • BB) İnanç, doğruluk, gerekçelendirme
   • CC) Sanı, tahmin, öznel algı
   • DD) Doğruluk, çoğunluk onayı, umut
   • EE) İnanç, beğeni, gelenek
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) İnanç, doğruluk, gerekçelendirme

   Ders kitabına göre bilginin koşulları inanç, doğruluk ve gerekçelendirmedir. Sanı, tahmin ve öznel algı ise bilgi sayılmayan inanç türleridir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

9. Kolay

   9Ders kitabındaki bir paragrafta bilginin insana özgü olduğu ve zihinsel bir sürecin ürünü olarak ortaya çıktığı anlatılıyor. Bu paragrafa göre bilgi nasıl ortaya çıkar?

   • AA) Bilen ile bilinen arasındaki ilişki sonucunda
   • BB) Çoğunluğun bir yargıyı onaylamasıyla
   • CC) Yalnızca nesnenin kendi başına var olmasıyla
   • DD) Kişinin bir şeye güçlü biçimde inanmasıyla
   • EE) Bir yargının sık sık tekrarlanmasıyla
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Bilen ile bilinen arasındaki ilişki sonucunda

   Bilgi, bilen (süje) ile bilinen (obje) arasındaki ilişkinin sonucunda ortaya çıkar. Nesnenin tek başına var olması, bilen olmadan bilgi oluşturmaz.

   Hata mı var? Düzeltme öner

10. Kolay

    10Bir gökbilimci, teleskopla Satürn'ün halkalarını inceleyip gözlem notları alıyor. Bu bilgi ilişkisinde süje (özne) hangisidir?

    • AA) Teleskop
    • BB) Halkalar
    • CC) Satürn
    • DD) Gözlem notları
    • EE) Gökbilimci
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Gökbilimci

    Süje, bilgiye ulaşmaya çalışan insandır; burada gökbilimcidir. Satürn ve halkaları ise bilinen nesne yani objedir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

11. Kolay

    11Bir filozofun bilgi tanımı şöyle özetleniyor: “Bilgi, deneyim ve aklın birleşimidir.” Bu tanım hangi filozofa aittir?

    • AA) John Locke
    • BB) Gazali
    • CC) Platon
    • DD) Immanuel Kant
    • EE) René Descartes
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Immanuel Kant

    Bilgiyi deneyim ve aklın birleşimi olarak tanımlayan Kant'tır. Yalnızca deneyimi öne çıkaran tanım ise Locke'a aittir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

12. Kolay

    12Okul koridorundaki “Filozoflar Bilgiyi Nasıl Tanımladı?” panosunda bir kartta “Bilgi, gerekçelendirilmiş doğru inançtır.” yazıyor. Bu tanım hangi filozofa aittir?

    • AA) René Descartes
    • BB) Gazali
    • CC) John Locke
    • DD) Immanuel Kant
    • EE) Platon
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Platon

    Bilgiyi gerekçelendirilmiş doğru inanç olarak gören filozof Platon'dur. Locke bilgiyi deneyim yoluyla elde edilen his ve düşünceler olarak tanımlar.

    Hata mı var? Düzeltme öner

13. Kolay

    13Bilim şenliğindeki bir panoda beş cümle yazılı. Bunlardan hangisi kanıtlanmış bir bilgi değil, bir tahmindir?

    • AA) Pi sayısı çemberin çevresinin çapına oranıdır.
    • BB) Işık bir prizmaya girdiğinde farklı renklere ayrılır.
    • CC) Bitkiler fotosentezde karbondioksit ve su kullanır.
    • DD) İnsanlar bir gün mutlaka Mars'ta yaşayacak.
    • EE) Elektrik akımı iletken telde manyetik alan oluşturur.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) İnsanlar bir gün mutlaka Mars'ta yaşayacak.

    Gelecekte insanların Mars'ta yaşayacağı yargısı doğrulanmamış bir tahmindir, yani sanıdır. Diğer cümleler gözlem ve deneyle gerekçelendirilebilen bilgilerdir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

14. Kolay

    14Kavram kartlarıyla oynanan bir sınıf etkinliğinde kartlar eşleştiriliyor. Aşağıdaki kavram-açıklama eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?

    • AA) Obje – bilgiye ulaşmaya çalışan insan
    • BB) Sanı – gerekçelendirilmiş doğru inanç
    • CC) Doğruluk – bilginin gerçekliğe uygun olması
    • DD) Gerçeklik – düşüncenin kanıtla desteklenmesi
    • EE) Süje – bilgisi edinilmek istenen nesne
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Doğruluk – bilginin gerçekliğe uygun olması

    Doğruluk, bilginin gerçekliğe uygun olmasıdır. Gerçeklik ise var olan her şeydir; süje bilen insan, obje bilinen nesnedir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

15. Kolay

    15Bir filozofa göre bilgi, bilinen nesnenin hakikatine uygun örneğinin insanda ortaya çıkmasıdır. Bu tanım hangi filozofa aittir?

    • AA) Gazali
    • BB) Platon
    • CC) René Descartes
    • DD) John Locke
    • EE) Immanuel Kant
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Gazali

    Bilgiyi bilinen nesnenin hakikatine uygun örneğinin insanda ortaya çıkması olarak tanımlayan Gazali'dir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

16. Kolay

    16Aynı panodaki başka bir kartta bilginin, deneyim yoluyla elde edilen hisler ve düşünceler olduğu yazıyor. Bu tanım hangi filozofa aittir?

    • AA) Platon
    • BB) Immanuel Kant
    • CC) John Locke
    • DD) Gazali
    • EE) René Descartes
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) John Locke

    Bilgiyi deneyim yoluyla edinilen his ve düşünceler olarak tanımlayan Locke'tur. Kant ise deneyime aklı da ekler.

    Hata mı var? Düzeltme öner

17. Kolay

    17Emre, “İnsanlar bir gün mutlaka Mars'ta yaşayacak.” diyor. Arkadaşı bunun bir tahmin olduğunu söyleyince Emre, “Cümlemde ‘mutlaka’ dedim; kesin konuştuğuma göre bu bir bilgidir.” diye karşılık veriyor. Bilgi felsefesine göre Emre'nin bu savunmasının geçersiz olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Bir ifadenin bilgi olabilmesi için herkesin o ifadeye inanıyor olması gerekir.
    • BB) Bilgi, yalnızca matematik ve fen derslerinde öğrenilen konularla ilgili olabilir.
    • CC) Bir ifade ancak “bence” sözcüğüyle başladığında bilgi olarak kabul edilebilir.
    • DD) Bir ifadeyi bilgi yapan kesin söylenmesi değil, doğrulanıp gerekçelendirilmesidir.
    • EE) Uzayla ilgili ifadeler insanın deneyimini aştığı için bilgi değeri taşıyamaz.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Bir ifadeyi bilgi yapan kesin söylenmesi değil, doğrulanıp gerekçelendirilmesidir.

    Bilgi, doğruluğu kanıtlanabilen ve gerekçelendirilebilen bir düşünce ürünüdür. Kesin olmayan ve doğrulanmamış inanç ya da tahmin ise sanıdır. Bir cümlede “mutlaka” ya da “kesinlikle” denmesi onu doğrulanmış kılmaz; Emre'nin ifadesi gerçeklikle henüz karşılaştırılamayan bir tahmindir. Bilgi olmak için herkesin inanması gerekmez; “bence” ile başlayan ifadeler de kişisel görüş bildirir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

18. Kolay

    18Rehber öğretmen Ayşe Hanım, öğrencisi Mert'in ders çalışma alışkanlıklarını anlamak için onu bir hafta boyunca gözlemleyip notlar alıyor. Bunu duyan Kaan, “Obje nesne demektir; Mert bir insan olduğuna göre bu bilgi ilişkisinde obje olamaz.” diyor. Bilgi felsefesindeki obje kavramına göre Kaan'ın görüşü için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

    • AA) Doğrudur; obje yalnızca cansız varlıklar olabilir, insanlar ise her zaman süjedir.
    • BB) Yanlıştır; obje bilgi edinmek için yönelinen varlıktır, bu bir insan da olabilir.
    • CC) Doğrudur; bu ilişkide obje Mert değil, Ayşe Hanım'ın tuttuğu gözlem notlarıdır.
    • DD) Yanlıştır; bu ilişkide gözlem yapan Ayşe Hanım hem süje hem de objedir.
    • EE) Yanlıştır; bu ilişkide süje gözlenen Mert, obje ise onu gözleyen Ayşe Hanım'dır.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Yanlıştır; obje bilgi edinmek için yönelinen varlıktır, bu bir insan da olabilir.

    Bilinen (obje), insanın bilgi edinmek için yöneldiği nesnedir; bu nesne insanın kendisi dışındaki varlıklar olabildiği gibi kendisi de olabilir. Ayşe Hanım bilgiye ulaşmaya çalışan süje, hakkında bilgi edinilen Mert ise objedir. Obje sözcüğü “cansız eşya” anlamına gelmez; gözlem notları da bilgi edinmenin aracıdır, yönelinen varlık değildir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

19. Orta

    19Sınıfta Ahmet, "Bu ay hiç yağmur yağmayacakmış, öyle duydum." diyor. Zeynep ise meteoroloji kurumunun uzun dönem kayıtlarını göstererek bölgede bu ayda ortalama kaç gün yağış olduğunu açıklıyor. Ahmet'in ve Zeynep'in ifadeleri arasındaki fark, sanı (doksa) ile bilgi arasındaki farkı nasıl yansıtır?

    • AA) Ahmet'inki bilgi, Zeynep'inki ise yalnızca bir tahmindir.
    • BB) İkisi de aynı tür inanç olduğundan aralarında fark yoktur.
    • CC) Ahmet'inki doğrulanmamış bir sanı, Zeynep'inki gerekçeli bilgidir.
    • DD) Ahmet'inki her durumda yanlış olacağı için sanıdır.
    • EE) Zeynep'inki öznel bir beğeni olduğu için bilgidir.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Ahmet'inki doğrulanmamış bir sanı, Zeynep'inki gerekçeli bilgidir.

    Sanı kesin olmayan, doğrulanmamış inanç ya da tahmindir; bilgi ise inanç, doğruluk ve gerekçelendirme koşullarını taşır. Ahmet'in sözü "her durumda yanlış" değildir; o ay gerçekten yağmur yağmayabilir, ama dayanağı olmadığı için yine de sanı olarak kalır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

20. Orta

    20Bir mobilya mağazasında beş müşteri aynı masa hakkında konuşuyor. Satış görevlisi bunlardan yalnızca birinin söylediğinin gerekçelendirilmiş bir bilgi olduğunu düşünüyor. Görevlinin bilgi saydığı ifade aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Masanın salonda çok güzel duracağını düşünmek
    • BB) Masanın yıllarca bozulmayacağını tahmin etmek
    • CC) Masayı alırsa şansının açılacağını hissetmek
    • DD) Masayı şerit metreyle ölçüp boyunun 120 cm olduğunu söylemek
    • EE) Masanın bu yılın en moda rengi olduğunu sanmak
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Masayı şerit metreyle ölçüp boyunun 120 cm olduğunu söylemek

    Ölçümle doğrulanan ve gerçeğe uyan yargı gerekçelendirilmiş bilgidir. Masanın dayanıklılığına ilişkin tahmin malzemeye bakılarak yapılmış olabilir; ancak henüz doğrulanmamış bir sanıdır, diğerleri ise kişisel beğeni ya da duyguya dayanır.

    Hata mı var? Düzeltme öner