10. Sınıf Fizik · Dalgalar

Rezonans ve Deprem

rezonans
doğal frekans
deprem
sismik dalga
odak noktası
merkez üssü
depremin büyüklüğü
depremin şiddeti

Rezonans nedir, depremlerde neden önemlidir?

Rezonans, dışarıdan gelen titreşimin frekansı bir sistemin doğal frekansına eşit olduğunda titreşim genliğinin en büyük değerine ulaşmasıdır. Salıncağı tam doğru anlarda itmek rezonansa günlük bir örnektir. Deprem, yer kabuğundaki levhaların hareketiyle biriken enerjinin aniden boşalmasıdır ve bu enerji sismik dalgalarla yayılır. Odak, enerji boşalmasının başladığı yer altındaki nokta; merkez üssü ise odağın tam üstündeki yer yüzeyi noktasıdır. Büyüklük depremde açığa çıkan enerjinin ölçüsüdür ve Richter gibi ölçeklerle verilir. Şiddet ise sarsıntının belirli bir yerdeki etkisidir ve Değiştirilmiş Mercalli Ölçeği ile I-XII arasında Roma rakamlarıyla ifade edilir. Bir yapının doğal frekansı deprem dalgalarının frekansına yakınsa rezonans hasarı büyütür; bu yüzden depreme dayanıklı tasarım ve sağlam zemin seçimi önemlidir. Büyüklük depremin açığa çıkardığı enerjiyi, şiddet ise belirli bir yerdeki etkisini anlatır.

Rezonans ve Deprem: konu anlatımı ve özeti

Bir sistem kendi doğal frekansında dışarıdan titreştirilirse salınımının genliği giderek büyür; buna rezonans denir. Depremlerde yapıların hasar görmesinde rezonansın önemli bir payı vardır.

Rezonans: Dışarıdan gelen titreşimin frekansı sistemin doğal frekansına eşit olduğunda titreşim genliğinin en büyük değerine ulaşmasıdır. Salıncağı tam doğru anlarda itmek günlük bir örnektir.
Deprem: Yer kabuğundaki levhaların hareketiyle biriken enerjinin aniden boşalmasıdır; bu enerji sismik dalgalar (deprem dalgaları) ile yayılır. Kayaçlarda oluşan kırılma hatlarına fay hattı denir.
Odak (iç merkez), enerji boşalmasının başladığı yer altındaki noktadır. Merkez üssü (dış merkez), odağın tam üstündeki yer yüzeyi noktasıdır; sarsıntı genellikle en şiddetli burada hissedilir.
Deprem şeması: enerji odakta boşalır, dalgalar her yöne yayılır; merkez üssü odağın tam üstündeki yüzey noktasıdır
Büyüklük: Depremde açığa çıkan enerjinin ölçüsüdür; Richter gibi büyüklük ölçekleriyle verilir ve her deprem için tek bir değerdir.
Şiddet: Sarsıntının belirli bir yerde hissedilme ve hasar derecesidir; Değiştirilmiş Mercalli Ölçeği ile I-XII arasında Roma rakamlarıyla ifade edilir.
Aynı büyüklükteki bir deprem; odak derinliğine, merkez üssüne uzaklığa, zemin türüne ve yapıların dayanıklılığına göre farklı yerlerde farklı şiddette hissedilir.
Bir yapının doğal frekansı deprem dalgalarının frekansına yakınsa rezonans hasarı büyütür; depreme dayanıklı tasarım ve sağlam zemin seçimi bu yüzden önemlidir.

Unutma: Büyüklük ile şiddeti karıştırma: Büyüklük depremin açığa çıkardığı enerjiyi, şiddet ise belirli bir yerdeki etkisini anlatır.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Rezonansı en iyi salıncak itme örneğiyle anlarsın.

Salıncağın kendi doğal salınım frekansı vardır.
Salıncağı her seferinde tam geri geldiği anda, yani kendi frekansıyla aynı ritimde itersen, küçük itmelerle bile salınım giderek büyür.
Rastgele anlarda itersen bazı itmeler hareketi yavaşlatır ve salınım büyümez.

Depremde de benzer bir durum olur: Yer sarsıntısının frekansı bir binanın doğal frekansına yakınsa bina daha büyük genlikle sallanır ve hasar artabilir.

Günlük hayattan: Çalışan bir çamaşır makinesi belirli bir devirde bütün banyoyu titretir, devir değişince titreşim azalır; bu da bir rezonans örneğidir.

Sık yapılan hata: "Rezonans oluşması için çok büyük bir kuvvet gerekir." Doğrusu: Rezonans için kuvvetin büyüklüğünden çok zamanlaması önemlidir; doğru frekanstaki küçük etkiler bile büyük salınımlara yol açabilir.

Derinleş

Evinde ya da okulunda deprem anında devrilebilecek eşyaları (dolap, raf, televizyon) belirle ve bunların sabitlenmesi için bir plan hazırla. Binaların depreme dayanıklılığını artırmak için kullanılan sismik izolatör gibi yöntemlerin rezonansla ilişkisini araştır. Deprem güvenliği için alınacak önlemlerde bireylerin, bina sahiplerinin ve yerel yönetimlerin sorumluluklarını bir örnek durum üzerinden tartış.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

FİZ.10.4.6Rezonans ve depreme ilişkin kavramlar üzerinden depremi sorgulayabilme
- a) Rezonans ve depremle ilişkili olan kavramları tanımlar.
- b) Rezonans ve depremle ilişkili olan kavramlar ile ilgili sorular sorar.
- ç) Rezonans ve depremle ilişkili olan kavramlar ile ilgili toplanan bilgilerin doğru olup olmadığını değerlendirir.
- d) Rezonans ve depreme ilişkin kavramlar üzerinden depreme yönelik çıkarımlar yapar.

Bu konuda neler var?

Rezonans ve Depremle İlgili Kavramlar
Depremle İlgili Bilimsel Model Oluşturabilme

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Parkta Elif, salıncaktaki kardeşini her seferinde salıncak kendisine en yakın noktaya geldiğinde hafifçe itiyor; birkaç itişten sonra salıncak çok yükseğe çıkıyor. Rastgele zamanlarda iten babası ise daha güçlü itmesine rağmen salıncağı pek yükseltemiyor. Elif'in başarısını sağlayan koşul hangisidir?
- A) İtme kuvvetinin salıncağın ağırlığına eşit olması
- B) İtme frekansının salıncağın doğal frekansına eşit olması
- C) İtme frekansının doğal frekanstan çok büyük olması
- D) Salıncağın kütlesinin itenin kütlesine eşit olması
- E) İtmelerin genliğinin salıncağınkinden küçük olması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İtme frekansının salıncağın doğal frekansına eşit olması
Dışarıdan uygulanan etkinin frekansı sistemin doğal frekansına eşit olduğunda titreşim genliği giderek büyür; buna rezonans denir. Güçlü itmenin tek başına yeteceğini düşünmek yanlıştır; babanın itmeleri salıncağın salınımıyla uyumlu olmadığı için genlik büyümez.
Kolay
2Bir deprem sonrası hazırlanan raporda, bir köyde yalnızca asılı eşyaların sallandığı, başka bir kasabada ise bacaların yıkıldığı belirtiliyor. Bu etkiler, Değiştirilmiş Mercalli Ölçeği'ne göre her yer için ayrı ayrı derecelendiriliyor. Bu ölçekteki değerler nasıl ifade edilir?
- A) I ile XII arasında Roma rakamlarıyla
- B) 0 ile 100 arasında yüzdeyle
- C) Yalnızca ondalıklı sayılarla
- D) A'dan F'ye harflerle
- E) 1 ile 10 arasında ondalıklı sayılarla
Cevabı göster
Doğru cevap: A) I ile XII arasında Roma rakamlarıyla
Deprem şiddeti, Değiştirilmiş Mercalli Ölçeği'nde I–XII arasında Roma rakamlarıyla ifade edilir. Ondalıklı sayılar depremin büyüklüğünü (enerjisini) gösteren ölçeklerde kullanılır; şiddet ise gözlenen etkilere göre derecelendirildiği için tam sayı derecelerle verilir.
Kolay
3Bir haber metninde şu bilgiler veriliyor: "Deprem yerin yaklaşık 12 km altında başladı; bu noktanın tam üzerindeki yeryüzü noktası ilçe merkezine 5 km uzaklıktadır." Öğrenciler metindeki kavramları belirliyor. Yerin 12 km altında enerji boşalmasının başladığı noktaya ne ad verilir?
- A) Merkez üssü
- B) Fay aynası
- C) Odak noktası
- D) Deprem şiddeti
- E) Fay hattı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Odak noktası
Odak (iç merkez), yer altında kırılmanın ve enerji boşalmasının başladığı noktadır. Merkez üssü de metinde geçen bir kavramdır; ancak merkez üssü odağın tam üzerindeki yeryüzü noktasıdır, yer altında değildir.
Kolay
4Jeoloji gezisinde öğrenciler bir yol yarmasında kaya katmanlarının bir çizgi boyunca kırılıp birbirine göre birkaç metre kaydığını görüyor. Rehber, bu kırılmanın levha hareketleriyle biriken enerjinin boşalmasıyla oluştuğunu anlatıyor. Kayaçlardaki bu kırılma hattına ne ad verilir?
- A) Dalga cephesi
- B) Merkez üssü
- C) Fay hattı
- D) Yüzey normali
- E) Odak noktası
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Fay hattı
Levha hareketleri sonucu kayaçlarda oluşan kırılma hatlarına fay hattı denir. Merkez üssü de depremle ilgili bir kavramdır; ancak bir hat değil, odağın tam üzerindeki tek bir yeryüzü noktasıdır.
Kolay
5Aşağıdakilerden hangisi depremin tanımıdır?
- A) Atmosferdeki hava kütlelerinin hızla yer değiştirmesi
- B) Deniz suyunun kıyıya doğru düzenli olarak yükselmesi
- C) Binaların kendi doğal frekanslarında sürekli titreşmesi
- D) Güneş'ten gelen ışınların yer yüzeyini ısıtması
- E) Yer kabuğundaki levhaların hareketiyle biriken enerjinin aniden boşalması
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Yer kabuğundaki levhaların hareketiyle biriken enerjinin aniden boşalması
Deprem, yer kabuğundaki levhaların hareketiyle biriken enerjinin aniden boşalmasıdır ve bu enerji deprem dalgalarıyla yayılır. Binaların titreşimi depremin sonucudur, tanımı değildir.
Kolay
6Depremde açığa çıkan enerjiyi kaynağından çevreye ileten ve yüzeyde sarsıntılara yol açan deprem dalgalarının diğer adı hangisidir?
- A) Elektromanyetik dalgalar
- B) Radyo dalgaları
- C) Doğrusal su dalgaları
- D) Ses ötesi ışınlar
- E) Sismik dalgalar
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Sismik dalgalar
Deprem dalgalarına sismik dalgalar da denir; bunlar mekanik dalgalardır. Elektromanyetik dalgalar depremde enerjiyi taşıyan dalgalar değildir.
Kolay
7Bir animasyonda, bir kadeh bardağın yakınında çıkarılan sesin frekansı bardağın doğal frekansına eşitlendiğinde bardağın giderek daha büyük genlikle titreştiği gösteriliyor. Bu olaya ne ad verilir?
- A) Kırılma
- B) Rezonans
- C) Yansıma
- D) Topraklama
- E) Kısa devre
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Rezonans
Dışarıdan gelen titreşimin frekansı sistemin doğal frekansına eşit olduğunda genliğin en büyük değerine ulaşmasına rezonans denir. Yansıma ve kırılma dalgaların yön değiştirmesiyle ilgilidir.
Kolay
8Bir binanın doğal frekansı, depremin oluşturduğu titreşimlerin frekansına çok yakındır. Deprem sırasında bu binada ne olması beklenir?
- A) Bina hiç salınmaz, çünkü frekanslar birbirini yok eder.
- B) Binanın salınım genliği en küçük değerini alır.
- C) Binanın doğal frekansı kendiliğinden değişip hasarı önler.
- D) Rezonans nedeniyle bina daha büyük genlikle salınır ve hasar artar.
- E) Bina yalnızca depremin merkez üssündeyse etkilenir.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Rezonans nedeniyle bina daha büyük genlikle salınır ve hasar artar.
Yapının doğal frekansı deprem titreşiminin frekansıyla uyumlu olduğunda rezonans oluşur; bina büyük genlikle salınır, hasar görebilir hatta çökebilir. Frekansların eşitliği genliği azaltmaz, artırır.
Kolay
9Aynı deprem için farklı kentlerden gelen raporlarda bir nicelik her yerde aynı, diğeri ise kentten kente farklı veriliyor. Kentten kente farklı değer alan nicelik hangisidir?
- A) Depremin büyüklüğü
- B) Depremin şiddeti
- C) Depremde açığa çıkan toplam enerji
- D) Odak noktasının derinliği
- E) Depremin oluş zamanı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Depremin şiddeti
Şiddet, sarsıntının belirli bir yerde hissedilme ve hasar derecesidir; bu yüzden yere göre değişir. Büyüklük ise açığa çıkan enerjinin ölçüsüdür ve her deprem için tek bir değerdir.
Kolay
10Rezonansın etkileriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Yalnızca zararlı sonuçlar doğurur, hiçbir alanda yararlanılmaz.
- B) Tıpta yararlı olabilir; köprülerde zararlı sonuçlar doğurabilir.
- C) Yalnızca müzik aletlerinde görülür.
- D) Sistemin titreşim genliğini her zaman azaltır.
- E) Yalnızca elektromanyetik dalgalarla oluşabilir.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Tıpta yararlı olabilir; köprülerde zararlı sonuçlar doğurabilir.
Rezonans tıpta ve elektronik devrelerde yararlı olabilirken bir köprüde ya da binada oluşursa yapının çökmesine yol açabilir. Rezonansta genlik azalmaz, artar.
Kolay
11İnşaat mühendisleri bina ve köprüleri tasarlarken yapıların doğal frekansını hesaba katar. Bunun temel amacı hangisidir?
- A) Rezonans etkilerini göz önünde bulundurarak depreme dayanıklı yapılar oluşturmak
- B) Yapıların daha fazla elektrik üretmesini sağlamak
- C) Yapıların depremde daha büyük genlikle salınmasını sağlamak
- D) Depremin büyüklüğünü azaltmak
- E) Deprem dalgalarının frekansını değiştirmek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Rezonans etkilerini göz önünde bulundurarak depreme dayanıklı yapılar oluşturmak
Mühendisler, yapının doğal frekansı ile deprem titreşimleri arasındaki uyumdan doğabilecek rezonansı dikkate alarak depreme dayanıklı yapılar tasarlar. Mühendislik tasarımı depremin büyüklüğünü değiştiremez.
Kolay
12Bir depremde açığa çıkan enerjinin ölçüsü olan kavram ve bu kavram için kullanılan ölçek hangisinde doğru verilmiştir?
- A) Şiddet – Richter ölçeği
- B) Büyüklük – Değiştirilmiş Mercalli Ölçeği
- C) Şiddet – Celsius ölçeği
- D) Büyüklük – Richter ölçeği
- E) Frekans – Mercalli ölçeği
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Büyüklük – Richter ölçeği
Depremde açığa çıkan enerjinin ölçüsü büyüklüktür ve Richter gibi büyüklük ölçekleriyle verilir. Değiştirilmiş Mercalli Ölçeği şiddeti ölçer.
Kolay
13Değiştirilmiş Mercalli Ölçeği'nde şiddet derecesi I'den XII'ye doğru arttıkça ne değişir?
- A) Depremde açığa çıkan enerji kesin olarak azalır.
- B) Depremin odak noktası yer yüzeyine çıkar.
- C) Sarsıntının hissedilme derecesi ve oluşan hasar artar.
- D) Sarsıntı yalnızca aletlerle algılanabilir hâle gelir.
- E) Deprem dalgalarının türü elektromanyetiğe dönüşür.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sarsıntının hissedilme derecesi ve oluşan hasar artar.
Mercalli ölçeğinde I yalnızca aletlerle algılanan sarsıntıyı, XII ise tam yıkımı anlatır; derece arttıkça hissedilme ve hasar artar. Yalnızca aletlerle algılanma en düşük derecenin özelliğidir.
Kolay
14Bir depremin odak noktası yerin 15 km altındadır. Merkez üssü odak noktasının tam üstündeki yer yüzeyi noktası olduğuna göre merkez üssü ile odak noktası arasındaki uzaklık kaç km'dir?
- A) 0 km
- B) 7,5 km
- C) 15 km
- D) 30 km
- E) 225 km
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 15 km
Merkez üssü odağın tam üstündeki yüzey noktası olduğundan aradaki uzaklık odak derinliğine, yani 15 km'ye eşittir. 0 km, merkez üssü ile odağı aynı nokta sanmaktan gelir.
Kolay
15Kuşlar kanatlarını vücut yapılarına ve kanat genişliklerine uygun doğal bir frekansta çırpar. Bu durumun kuşlara sağladığı yarar hangisidir?
- A) Kanatlarının hiç yorulmadan sürekli büyümesi
- B) Uçarken hiç hava direnciyle karşılaşmamaları
- C) Kanat çırpmadan yükselebilmeleri
- D) Sürekli aynı yerde asılı kalabilmeleri
- E) Daha az enerji harcayarak uzun süre havada kalabilmeleri
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Daha az enerji harcayarak uzun süre havada kalabilmeleri
Kanatların doğal frekansta çırpılması hareketin hava ile uyumlu olmasını sağlar; kuş daha az enerji harcayarak uzun süre havada kalır ve uzun yollar katedebilir.
Kolay
16Değiştirilmiş Mercalli Ölçeği ile ölçülen deprem şiddeti nasıl ifade edilir?
- A) I'den XII'ye kadar Roma rakamlarıyla
- B) 1'den 10'a kadar ondalıklı sayılarla
- C) Yalnızca "az" ve "çok" sözcükleriyle
- D) Hertz cinsinden frekans değeriyle
- E) Kilometre cinsinden uzaklıkla
Cevabı göster
Doğru cevap: A) I'den XII'ye kadar Roma rakamlarıyla
Deprem şiddeti Değiştirilmiş Mercalli Ölçeği ile I'den XII'ye kadar Roma rakamlarıyla derecelendirilir. Ondalıklı sayılar genellikle depremin büyüklüğünü ifade etmek için kullanılır.
Kolay
17Bir deprem bülteninde şu bilgiler yer alıyor: "Enlem: 38,2° kuzey, boylam: 27,1° doğu; derinlik: 9 km; büyüklük: 4,6." Bültendeki bilgilerden hangisi depremin merkez üssünün yerini belirtir?
- A) Yalnız derinlik değeri
- B) Yalnız büyüklük değeri
- C) Enlem ve boylam değerleri
- D) Derinlik ve büyüklük değerleri
- E) Boylam ve büyüklük değerleri
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Enlem ve boylam değerleri
Merkez üssü, odak noktasının yer yüzeyindeki en yakın noktasıdır; yer yüzeyinde bir nokta olduğundan coğrafi koordinatlarla, yani enlem ve boylamla tanımlanır. Derinlik, enerji boşalmasının başladığı odak noktasının yüzeyden ne kadar aşağıda olduğunu gösterir. Büyüklük ise depremde açığa çıkan enerjinin ölçüsüdür; depremin yerini değil gücünü anlatır.
Kolay
18Bir köyde meydana gelen çok hafif bir sarsıntıyı köy halkından hiç kimse hissetmiyor; sarsıntı yalnız yakındaki deprem istasyonunun aletleri tarafından kaydediliyor. Değiştirilmiş Mercalli Şiddet Ölçeği'ne göre bu sarsıntının köydeki şiddet derecesi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) I
- B) II
- C) III
- D) IV
- E) V
Cevabı göster
Doğru cevap: A) I
Değiştirilmiş Mercalli Şiddet Ölçeği, sarsıntının belirli bir yerdeki hissedilme derecesini ve etkilerini I'den XII'ye kadar derecelendirir. I. derece "hissetmeme" düzeyidir: sarsıntı yalnız aletler tarafından algılanabilir. II. derecede sarsıntıyı duyarlı kişiler, III. derecede iç mekânlardaki bazı insanlar hisseder; IV ve V. derecelerde eşyalar yer değiştirebilir ya da devrilebilir. Köyde kimse sarsıntıyı hissetmediğine göre şiddet I'dir.
Orta
19Asker birlikleri, sağlam görünen bir yaya köprüsünden geçerken komutanları uygun adım yürüyüşü bırakmalarını istiyor. Aynı askerler düz yolda yeniden uygun adım yürüyor. Komutanın bu isteğinin nedeni hangisidir?
- A) Uygun adım yürümek köprünün kütlesini artırır.
- B) Uygun adım yürümek köprüdeki sürtünmeyi azaltır.
- C) Adım frekansı köprünün doğal frekansına eşitse genlik artabilir.
- D) Düzensiz adımlar köprünün doğal frekansını artırır.
- E) Uygun adım köprüye binen toplam ağırlığı artırır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Adım frekansı köprünün doğal frekansına eşitse genlik artabilir.
Düzenli adımlar köprüye belirli bir frekansta titreşim uygular; bu frekans köprünün doğal frekansına eşit olursa rezonans oluşur ve titreşim genliği tehlikeli biçimde artabilir. Toplam ağırlığın arttığını düşünmek yanlıştır; askerlerin ağırlığı nasıl yürürlerse yürüsünler aynıdır.
Orta
20Deprem konusunda sunum hazırlayan bir grup öğrenci, deprem dalgalarıyla ilgili şu yargıları slaytlarına yazıyor: I. Mekanik dalgalardır. II. Hem enine hem boyuna yayılabilirler. III. Boşlukta da yayılabilirler. Slaytlardaki yargılardan hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) I ve II
- C) I ve III
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Cevabı göster
Doğru cevap: B) I ve II
Deprem dalgaları yer kabuğunda yayılan mekanik dalgalardır ve hem enine hem boyuna olabilir. Mekanik oldukları için boşlukta yayılamazlar; deprem enerjisinin uzaktan algılanması III'ü doğru gösterse de bu algılama yer içinden yayılan dalgalarla olur.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.