10. Sınıf Fizik · Dalgalar

Su Dalgalarında Yansıma ve Kırılma

yansıma
kırılma
gelme açısı
yansıma açısı
yüzey normali
ayırıcı yüzey
yankı
doğrusal su dalgası

Su dalgalarında yansıma ve kırılma nasıl olur?

Su dalgalarında yansıma dalganın bir engele çarpıp aynı ortama geri dönmesi, kırılma ise derinliği farklı bir bölgeye geçerken yön değiştirmesidir. Yansımada frekans, sürat ve dalga boyu değişmez, yalnızca ilerleme yönü değişir. Yansıma yasasına göre gelme açısı yansıma açısına eşittir (i = r) ve açılar yüzey normaline göre ölçülür. Derinden sığa geçen dalganın sürati ve dalga boyu azalır, dalga normale yaklaşır; sığdan derine geçerken sürat ve dalga boyu artar, dalga normalden uzaklaşır. Kırılmada frekans değişmez, çünkü frekans kaynağa bağlıdır. Dalga cepheleri ayırıcı yüzeye paralel gelirse sürat ve dalga boyu değişir ama ilerleme doğrultusu değişmez. Dalgakıranlar ve limanlar bu olaylar dikkate alınarak tasarlanır. Ses dalgaları da yansır; sert ve düzgün bir yüzeyden yansıyarak geri gelen sese yankı denir.

Su Dalgalarında Yansıma ve Kırılma: konu anlatımı ve özeti

Su dalgaları bir engele çarptığında geri döner, derinliği farklı bir bölgeye geçtiğinde ise yön değiştirebilir. Dalgakıranlar ve limanlar bu olaylar dikkate alınarak tasarlanır.

Yansıma: Dalganın bir engele çarpıp aynı ortama geri dönmesidir. Yansımada frekans, sürat ve dalga boyu değişmez; yalnızca ilerleme yönü değişir.
Yansıma yasaları: Gelme açısı yansıma açısına eşittir (i = r); gelen dalga, yansıyan dalga ve yüzey normali aynı düzlemdedir. Açılar normale göre ölçülür.
Su dalgasının engelden yansıması: gelme açısı i yansıma açısı r'ye eşittir; açılar normale göre ölçülür
Kırılma: Su dalgalarının derinliği farklı bir bölgeye geçerken yön değiştirmesidir; iki bölgeyi ayıran sınıra ayırıcı yüzey denir.
Derinden sığa geçen dalganın sürati ve dalga boyu azalır, dalga normale yaklaşır. Sığdan derine geçerken sürat ve dalga boyu artar, dalga normalden uzaklaşır.
Derinden sığa geçen su dalgası: dalga boyu ve sürat azalır, ilerleme yönü normale yaklaşır (çizgiler dalga cepheleri)
Kırılmada frekans değişmez, çünkü frekans kaynağa bağlıdır.
Dalga cepheleri ayırıcı yüzeye paralel gelirse dalganın sürati ve dalga boyu değişir, ama ilerleme doğrultusu değişmez.
Ses dalgaları da yansır: Belirli bir uzaklıktaki sert ve düzgün bir yüzeyden yansıyarak geri gelen sese yankı denir.

Unutma: Kırılmada frekans sabit kalır; v = λ · f olduğu için sürat azalırsa dalga boyu da aynı oranda kısalır.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Yansıma ve kırılma sorularında önce normali çiz: Dalganın çarptığı yüzeye ya da iki bölgeyi ayıran sınıra dik bir doğru.

Yansıma: Dalga engele çarpıp aynı ortama döner. Gelme açısı ile yansıma açısı eşittir; ikisi de normale göre ölçülür.
Kırılma (derinden sığa): Dalga yavaşlar, dalga boyu kısalır, normale yaklaşır.
Kırılma (sığdan derine): Dalga hızlanır, dalga boyu uzar, normalden uzaklaşır.

Günlük hayattan: Açık denizde kıyıya eğik gelen dalgalar, kıyıya yaklaştıkça sığ suda yavaşlar ve yön değiştirerek kıyıya neredeyse paralel hâle gelir.

Sık yapılan hata: Gelme ve yansıma açılarını yüzeyin kendisine göre ölçmek. Doğrusu: Açılar her zaman yüzeye dik çizilen normale göre ölçülür.

Derinleş

Bir limanın ya da koyun haritasını incele ve dalgakıranların neden belirli yerlere ve açılara yerleştirildiğini yansıma ve kırılma bilgilerinle açıkla. Bir leğen ya da tepsiye su koyup bir ucunu sığlaştırarak dalgaların yön değişimini gözlemleyebilirsin. Kıyı yapılaşmasının doğal kumsalları nasıl etkileyebileceğini coğrafya dersiyle bağ kurarak tartış.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

FİZ.10.4.5Su dalgalarında yansıma ve kırılma ile ilgili tümevarımsal akıl yürütebilme
- a) Su dalgalarında yansıma ve kırılma olaylarına ilişkin gözlemler yapar.
- b) Su dalgalarında yansıma ve kırılma olayları sırasındaki açılar arasında ilişki kurar.
- c) Su dalgalarında yansıma ve kırılma olaylarına ilişkin genellemeler yapar.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Dalga leğenindeki doğrusal su dalgaları düz bir engelden yansıyor. Öğrenciler yansımadan önce ve sonra dalgaların frekansını, süratini, dalga boyunu, periyodunu ve ilerleme yönünü ölçüp karşılaştırıyor. Ölçülen niceliklerden hangisi yansımayla değişir?
- A) Frekansı
- B) Sürati
- C) İlerleme yönü
- D) Dalga boyu
- E) Periyodu
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İlerleme yönü
Yansımada dalga aynı ortamda kaldığı için sürat ve dalga boyu, kaynağa bağlı oldukları için de frekans ve periyot değişmez; yalnızca ilerleme yönü değişir. Süratin engele çarpınca azaldığını düşünmek yaygın bir yanılgıdır; sürat yalnızca ortam değişirse değişir.
Kolay
2Bir dalga leğeninde öğrenciler, doğrusal dalgaların yoluna düz bir cetvel koyuyor. Dalgaların cetvele çarptıktan sonra aynı su bölgesinde, geldikleri tarafa doğru yeniden ilerlediğini gözlüyorlar. Gözlenen olaya ne ad verilir?
- A) Kırılma
- B) Rezonans
- C) Girişim
- D) Yansıma
- E) Kırınım
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yansıma
Dalganın bir engele çarparak geldiği ortama geri dönmesi yansımadır. Kırılma da dalganın ilerleme yönünü değiştirebilir; ancak kırılmada dalga başka bir ortama (örneğin farklı derinlikteki bölgeye) geçer, burada ise aynı bölgede kalmıştır.
Kolay
3Bir okul gezisinde dik bir kayalığın karşısında bağıran Kaan, kısa bir süre sonra kendi sesini yeniden duyuyor. Aynı şey düz bir alanda bağırdığında yaşanmıyor. Kaan'ın duyduğu bu sese ne ad verilir?
- A) Yankı
- B) Rezonans
- C) Titreşim
- D) Kırılma
- E) Girişim
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yankı
Ses dalgaları da yansır; sert ve düzgün bir yüzeyden yansıyıp belirli bir gecikmeyle geri gelen sese yankı denir. Rezonans da sesin güçlenmesiyle ilgili bir olaydır; ancak bir yüzeyden geri dönmeyi değil, frekans eşleşmesiyle genliğin büyümesini anlatır.
Kolay
4Öğrenciler dalga leğeninde yansıma deneyi yapıyor ve gelme açısını ölçmek için iletki kullanıyor. Öğretmen, açının bir başlangıç doğrusuna göre ölçülmesi gerektiğini ve yanlış doğru seçilirse sonucun değişeceğini hatırlatıyor. Yansıma ve kırılmada gelme açısı hangi doğruya göre ölçülür?
- A) Engelin yüzeyine
- B) Dalga cephesine
- C) Leğenin tabanına
- D) Leğenin kenarına
- E) Yüzeye dik olan normale
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Yüzeye dik olan normale
Gelme, yansıma ve kırılma açıları yüzeye dik olan normale göre ölçülür. Açıyı engelin yüzeyinden ölçmek en sık yapılan hatadır; bu durumda bulunan değer gerçek gelme açısının 90°'ye tamamlayıcısı olur.
Kolay
5Limanlarda kıyıdaki yapıları ve demirli tekneleri korumak için denize uzun setler yapılır. Dalgalar bu setlere çarpınca yönü değişir ve enerjisi büyük oranda azalır. Bu setlerde su dalgalarının hangi özelliğinden yararlanılır?
- A) Kırılma
- B) Rezonans
- C) Kısa devre
- D) Yansıma
- E) Topraklama
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yansıma
Dalgakıranlarda su dalgalarının katı bir yüzeye çarptığında geri dönmesi, yani yansıma özelliğinden yararlanılır. Kırılma, dalganın derinliği farklı bir bölgeye geçerken yön değiştirmesidir.
Kolay
6Bir dalga leğeninde, leğenin bir kenarına paralel tutulan cetvel periyodik olarak suya batırılıp çıkarılıyor. Su yüzeyindeki her noktada eş zamanlı ve aynı yönde hareket eden dalgalar oluşuyor. Bu dalgalara ne ad verilir?
- A) Dairesel su dalgaları
- B) Ses dalgaları
- C) Elektromanyetik dalgalar
- D) Deprem dalgaları
- E) Doğrusal su dalgaları
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Doğrusal su dalgaları
Cetvelin periyodik olarak suya batırılıp çıkarılmasıyla oluşan ve cepheleri düz çizgi biçiminde olan periyodik dalgalara doğrusal su dalgaları denir. Noktasal bir kaynak ise dairesel dalgalar oluşturur.
Kolay
7Ses dalgaları da su dalgaları gibi yansır. Bir kişinin bağırdığı sesin yankı olarak geri gelmesi için gereken koşul hangisidir?
- A) Sesin boşlukta yayılması
- B) Bağıran kişinin su altında olması
- C) Ortamda hiçbir engel bulunmaması
- D) Belirli uzaklıkta sert ve düzgün bir yüzey olması
- E) Sesin frekansının sıfır olması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Belirli uzaklıkta sert ve düzgün bir yüzey olması
Yankı, belirli bir uzaklıktaki sert ve düzgün bir yüzeyden yansıyarak geri gelen sestir. Engel olmayan bir ortamda ses yansıyıp geri dönemez.
Kolay
8Derinliği her yerde aynı olan bir dalga leğeninde doğrusal su dalgaları düz bir engele, ilerleme doğrultusu yüzey normaliyle 25° açı yapacak şekilde geliyor. Dalgaların yansıma açısı kaç derecedir?
- A) 25°
- B) 50°
- C) 65°
- D) 90°
- E) 155°
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 25°
Yansıma yasasına göre gelme açısı yansıma açısına eşittir (i = r), bu yüzden yansıma açısı 25°'dir. 65°, açının engel yüzeyinden ölçülmesiyle bulunan değerdir.
Kolay
9Bir dalga leğeninde su dalgaları derin bölgeden sığ bölgeye geçiyor. Dalgaların sığ bölgedeki dalga boyu, derin bölgedekine göre nasıl olur?
- A) Daha uzun olur.
- B) Daha kısa olur.
- C) Aynı kalır.
- D) Sıfır olur.
- E) Önce uzar, sonra kısalır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Daha kısa olur.
Derinden sığa geçen dalganın sürati azalır; frekans sabit olduğundan v = λ · f gereği dalga boyu da kısalır. Dalga boyunun uzaması sığdan derine geçişte görülür.
Kolay
10Derinliği sabit bir leğende düz bir engelden yansıyan doğrusal su dalgaları için gelme açısı ile yansıma açısının toplamı 80° ölçülüyor. Gelme açısı kaç derecedir?
- A) 20°
- B) 40°
- C) 50°
- D) 80°
- E) 100°
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 40°
Gelme açısı yansıma açısına eşit olduğundan i + r = 2i = 80° olur, buradan i = 40° bulunur. 80°, toplam açının gelme açısı sanılmasından gelir.
Kolay
11Derinliği sabit bir dalga leğeninde, cepheleri düz bir engele paralel olan doğrusal su dalgaları engele doğru ilerliyor. Engele çarpan dalgalar nasıl yansır?
- A) Engele dik olacak şekilde yana doğru yansır.
- B) Engelden geçip öbür tarafa ilerler.
- C) Engelle 45° açı yapacak şekilde yansır.
- D) Engele çarptıktan sonra hiç yansımaz.
- E) Engele paralel kalarak geldikleri yöne geri yansır.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Engele paralel kalarak geldikleri yöne geri yansır.
Engele paralel gelen doğrusal dalganın gelme açısı 0°'dir; yansıma açısı da 0° olur ve dalga engele paralel olarak geri döner. Yansıyan dalganın yana sapması için gelme açısının sıfırdan büyük olması gerekir.
Kolay
12Yansıma olayında açılar ölçülürken, gelen dalganın ilerleme doğrultusunun engel ile birleştiği noktada engele dik olarak çizilen bir doğru kullanılır. Bu doğruya ne ad verilir?
- A) Ayırıcı yüzey
- B) Dalga cephesi
- C) Dalga boyu
- D) Denge konumu
- E) Yüzey normali
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Yüzey normali
Engelle birleşme noktasında yüzeye dik çizilen doğruya yüzey normali denir; gelme ve yansıma açıları buna göre ölçülür. Ayırıcı yüzey, farklı derinlikteki iki bölgeyi ayıran sınırdır.
Kolay
13Su dalgaları derin bölgeden sığ bölgeye geçerken süratleri ve dalga boyları değişiyor. Bu geçişte frekansın değişmemesinin nedeni hangisidir?
- A) Frekans dalgayı üreten kaynağa bağlıdır.
- B) Frekans suyun derinliğine bağlıdır.
- C) Frekans yalnızca dalga boyuna bağlıdır.
- D) Frekans ayırıcı yüzeyin uzunluğuna bağlıdır.
- E) Frekans dalganın genliğiyle birlikte değişir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Frekans dalgayı üreten kaynağa bağlıdır.
Frekans kaynağa bağlı olduğundan dalga başka bir derinliğe geçse de değişmez. Derinlik sürati etkiler, v = λ · f gereği dalga boyu da değişir.
Kolay
14Bir dalga leğeninde derin bölgeden sığ bölgeye eğik olarak geçen su dalgalarının ilerleme yönü değişiyor. Su dalgalarının derinliği farklı bir bölgeye geçerken yön değiştirmesine ne ad verilir?
- A) Yansıma
- B) Yankı
- C) Rezonans
- D) Kırılma
- E) Titreşim
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kırılma
Su dalgalarının derinliği farklı bir bölgeye geçerken yön değiştirmesi kırılmadır. Yansımada dalga bir engele çarpıp aynı ortama geri döner.
Kolay
15Bir dalga leğeninin bir kısmına cam levha konarak sığ bir bölge oluşturuluyor. Derin bölge ile sığ bölgeyi birbirinden ayıran sınıra ne ad verilir?
- A) Ayırıcı yüzey
- B) Yüzey normali
- C) Dalga tepesi
- D) Engel
- E) Dalga cephesi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Ayırıcı yüzey
Farklı derinlikteki iki bölgeyi ayıran sınıra ayırıcı yüzey denir. Yüzey normali ise bu sınıra ya da bir engele dik çizilen doğrudur.
Kolay
16Yansıma yasalarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Gelen dalga, yansıyan dalga ve yüzey normali aynı düzlemdedir.
- B) Yansıma açısı her zaman gelme açısının iki katıdır.
- C) Açılar her zaman engel yüzeyinden ölçülür.
- D) Yansımada dalganın sürati iki katına çıkar.
- E) Yansıyan dalga her zaman engele dik ilerler.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Gelen dalga, yansıyan dalga ve yüzey normali aynı düzlemdedir.
Yansıma yasalarına göre gelme açısı yansıma açısına eşittir ve gelen dalga, yansıyan dalga ile yüzey normali aynı düzlemdedir. Açılar engel yüzeyinden değil, yüzey normalinden ölçülür.
Kolay
17Bir öğrenci defterine şu üç olayı yazıyor: I. Dalgakırana çarpan deniz dalgalarının geldikleri ortama geri dönmesi II. Derin bölgeden sığ bölgeye eğik geçen su dalgalarının ilerleme yönünün değişmesi III. Dik bir kayalığa doğru bağıran kişinin kendi sesini yeniden duyması Bu olaylardan hangileri yansımaya örnektir?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız II
- C) I ve II
- D) I ve III
- E) II ve III
Cevabı göster
Doğru cevap: D) I ve III
Yansıma, dalganın bir engele çarparak aynı ortama geri dönmesidir. Dalgakırana çarpan su dalgalarının geri dönmesi (I) ve sesin kayalıktan dönerek yankı olarak duyulması (III) yansımadır; ses dalgaları da su dalgaları gibi yansır. II. olayda dalga geri dönmez; derinliği farklı bir bölgeye geçerken sürati değiştiği için yön değiştirir. Bu olay kırılmadır.
Kolay
18Derinliği sabit bir dalga leğeninde doğrusal su dalgaları, dalga tepelerinin oluşturduğu çizgiler düz bir engele paralel olacak biçimde engele doğru ilerliyor. Bu dalgaların engele gelme açısı kaç derecedir?
- A) 0°
- B) 30°
- C) 45°
- D) 90°
- E) 180°
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 0°
Gelme açısı, gelen dalganın ilerleme doğrultusu ile yüzey normali arasındaki açıdır. Tepe çizgileri engele paralel olan dalgalar engele dik doğrultuda ilerler; ilerleme doğrultusu yüzey normaliyle çakışır ve gelme açısı 0° olur. Bu dalgalar engelden yine engele paralel olarak, geldikleri yol üzerinden geri yansır. 90°, açının normale göre değil engel yüzeyine göre ölçülmesiyle yapılan bir hatadır.
Orta
19Bir dalga leğeninde doğrusal su dalgaları sığ bölgeden derin bölgeye, ayırıcı yüzeye eğik gelecek biçimde geçiyor. Öğrenciler dalgaların süratini, dalga boyunu ve ilerleme doğrultusunu iki bölgede karşılaştırıyor. Dalgalar için hangisi doğrudur?
- A) Sürat ve dalga boyu azalır, dalga normale yaklaşır.
- B) Sürat ve dalga boyu artar, dalga normalden uzaklaşır.
- C) Sürat artar, dalga boyu azalır, doğrultu değişmez.
- D) Frekans artar, sürat değişmez, dalga normale yaklaşır.
- E) Sürat ve dalga boyu artar, dalga normale yaklaşır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sürat ve dalga boyu artar, dalga normalden uzaklaşır.
Sığdan derine geçen dalganın sürati ve dalga boyu artar, dalga normalden uzaklaşır; frekans kaynağa bağlı olduğundan değişmez. Sürat artarken normale yaklaşacağını düşünmek ışığın camdan havaya geçişiyle karıştırmaktır; hızlanan dalga her zaman normalden uzaklaşır.
Orta
20Bir dalga leğeninde aynı kaynaktan çıkan dalgaların dalga boyu derin bölgede 2,5 cm, sığ bölgede 1,5 cm ölçülüyor. Dalgaların derin bölgedeki sürati 20 cm/s'dir. Dalgaların sığ bölgedeki sürati kaç cm/s'dir?
- A) 20
- B) 33,3
- C) 8
- D) 12
- E) 30
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 12
Frekans iki bölgede aynıdır: f = 20 / 2,5 = 8 Hz; sığ bölgede v = λ · f = 1,5 · 8 = 12 cm/s. 33,3 cm/s, oranın ters kurulmasıyla bulunur; sığ bölgede dalga boyu kısaldığına göre sürat de azalmalıdır, artmamalıdır.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.