İçeriğe geç
dershanede

Influencer ortaklığı

Takipçilerine indirim, sana kazanç

Yükleniyor…

10. Sınıf Ortak Türk Tarihi · Dünya Tarihi Çerçevesinde Türk Dünyası

Ön Türkler

  • Sakalar
  • İskitler
  • Tomris
  • Alp Er Tonga
  • Afrasiyab
  • Kiros

Ön Türkler kimlerdir ve Sakalar nerede yaşamıştır?

Ön Türkler, ataları Orta Asya'nın kuzey ve kuzeydoğusunun atlı sakinleri olan topluluklardır ve kurdukları ilk siyasi teşkilat Saka (İskit) birliğidir. Saka kabileler birliği MÖ I. binyılın ortalarına doğru Altay Dağları'ndan Karadeniz'in kuzeyine uzanan sahada ortaya çıkmıştır. Sakalar Doğu kaynaklarında Saka, Batı kaynaklarında İskit, Çin kaynaklarında Sai adıyla geçer. Baykal Gölü'nden Tuna boylarına kadar uzanan alanda MÖ VIII. yüzyıl ile MS III. yüzyıl arasında varlık göstermişlerdir. Çadır biçimli arabalarda yaşamış; Kırım ve Azak çevresi gibi elverişli yerlerde tarım ve ticaretle uğraşmışlardır. Pers hükümdarı Kiros'a karşı savaşan kadın hükümdar Tomris ünlüdür. Ön Asya seferini yapan hükümdarın adı Şehname'de Afrasiyab, Türk efsanelerinde Alp Er Tonga'dır. Sakalar hakkındaki bilgiler kendi yazılarından değil, Pers, Bizans ve Çin gibi komşularının kaynaklarından gelir.

Ön Türkler: konu anlatımı ve özeti

Orta Asya'nın atlı topluluklarının kurduğu ilk siyasi teşkilat Saka (İskit) birliğidir. Bu konu Sakaları, yaşadıkları alanı ve ünlü hükümdarlarını anlatır.

  • Ön Türkler: Ataları Orta Asya'nın kuzey ve kuzeydoğusunun atlı sakinleridir.
  • İlk siyasi teşkilat: MÖ I. binyılın ortalarına doğru Altay Dağları'ndan Karadeniz'in kuzeyine uzanan sahada Saka kabileler birliği ortaya çıkmıştır.
  • Adları: Doğu kaynaklarında Saka, Batı kaynaklarında İskit, Çin kaynaklarında "Sai" diye geçer.
  • Yaşadıkları alan ve dönem: Baykal Gölü'nden Tuna boylarına kadar, MÖ VIII. yüzyıl ile MS III. yüzyıl arasında varlık gösterdiler.
  • Yaşam biçimi: Çadır biçimli arabalarda yaşadılar; Kırım ve Azak çevresi gibi elverişli yerlerde tarım ve ticaretle uğraştılar.
  • Hükümdarlar: Pers hükümdarı Kiros'a karşı savaşan kadın hükümdar Tomris ünlüdür. Ön Asya seferini yapan hükümdarın adı Şehname'de Afrasiyab, Türk efsanelerinde Alp Er Tonga'dır.
  • Üç kol: Eski Fars kaynaklarına göre Haomavarga, Tigrahauda (sivri şapkalı) ve Paradaraya (Sirderya'nın ötesindeki) Sakalar.

Unutma: Sakalar hakkındaki bilgilerimiz kendi yazılarından değil, Pers, Bizans ve Çin gibi komşularının kaynaklarından gelir.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:

Önce temeli pekiştir

  1. Sakaların üç adını kaynaklarıyla eşleştir: Saka (Doğu), İskit (Batı), Sai (Çin).
  2. Sakaların yaşadığı alanı (Baykal'dan Tuna'ya) ve dönemi (MÖ VIII - MS III. yy.) not et.
  3. Tomris ve Alp Er Tonga'yı birer cümleyle tanıt.

Günlük hayattan: Bir kişiyi farklı arkadaş çevreleri farklı lakaplarla çağırabilir ama kişi aynıdır. Sakalar da Doğu'da Saka, Batı'da İskit diye anılan aynı topluluktur.

Sık yapılan hata: Alp Er Tonga ile Afrasiyab'ı iki ayrı kişi sanmak. Aynı efsanevi hükümdar Türk kaynaklarında Alp Er Tonga, İran kaynaklarında (Şehname) Afrasiyab adıyla geçer.

İpucu: "Doğu Saka der, Batı İskit der" kuralıyla adları karıştırmazsın.

Derinleş

Kitapta Sakalar hakkındaki bilgilerin komşu devletlerin kaynaklarına dayandığı belirtiliyor. Pers kaynaklarındaki üç Saka kolunun adlarını (Haomavarga, Tigrahauda, Paradaraya) incele ve her adın neyi anlattığını yaz. Düşün: Bir toplumu yalnız düşmanlarının yazdıklarından tanımak tarihçiyi hangi açılardan yanıltabilir?

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.