11. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi · Yahudilik ve Hristiyanlık
Yahudilik
- israiloğulları
- on emir
- tanah
- talmud
- sinagog
- şabat
- yom kipur
Yahudiliğin temel inançları ve ibadetleri nelerdir?
Yahudilik, kökenini Hz. İbrahim'e dayandıran ve tek tanrılı dinlerin en eskisi olan, dinî kimlikle etnik kimliğin iç içe geçtiği bir dindir. Hz. Yakub'a verilen İsrail unvanından dolayı onun soyuna İsrailoğulları denir. Hz. Musa İsrailoğullarını Mısır'daki kölelikten kurtarmış, Sina Dağı'nda On Emir verilmiştir; Hz. Süleyman Kudüs'te mabedi inşa ettirmiştir. Babil sürgünü (MÖ 586-538) ve MS 70'te mabedin Romalılarca yıkılmasıyla uzun bir dağılma dönemi başlamıştır. Kutsal metin Tevrat, Neviim ve Ketuvim'den oluşan Tanah'tır; sözlü gelenek ise Talmud'da derlenmiştir. İnançta tek Tanrı (Yehova), seçilmişlik, vaat edilmiş topraklar ve Davud soyundan gelecek mesih beklentisi önemlidir. İbadet yeri sinagogdur; cumartesi günü Şabat'tır ve iş yapmak yasaktır. Önemli bayramlar Roş Haşana, Yom Kipur ve Fısıh'tır; mezhepleri Ortodoks, Muhafazakâr, Reformist ve Yeniden Yapılanmacı Yahudiliktir.
Yahudilik: konu anlatımı ve özeti
Yahudilik, kökenini Hz. İbrahim'e dayandıran ve tek tanrılı dinlerin en eskisi olan bir dindir. Dinî kimlikle etnik kimliğin iç içe geçtiği bu dinin tarihini, inancını ve ritüellerini bu konuda öğrenirsin.
- Hz. Yakub'a verilen İsrail unvanından dolayı onun soyuna İsrailoğulları denir. Kur'an'da Yahudiler için Benî İsrail ve Yehud gibi adlar geçer.
- Hz. Musa, İsrailoğullarını Mısır'daki kölelikten kurtarmış; Sina Dağı'nda toplumun hayatını düzenleyen On Emir verilmiştir.
- Hz. Davud döneminde Kudüs merkez oldu; Hz. Süleyman mabedi inşa ettirdi. Krallık sonra ikiye bölündü; Babil sürgünü (MÖ 586-538) ve MS 70'te mabedin Romalılarca yıkılması ile uzun bir dağılma dönemi başladı.
- Kutsal metinler Tevrat, Neviim ve Ketuvim'den oluşan Tanah'tır (Eski Ahit). Tevrat'ın yorum ve hukuki açıklamalarını içeren sözlü geleneğe Talmud denir.
- İnançta tek Tanrı (Yehova), seçilmişlik, vaat edilmiş topraklar (arzımevut) ve Davud soyundan gelecek bir mesih beklentisi önemlidir.
- İbadet yeri sinagog (havra) olup cumartesi günü Şabat'tır ve iş yapmak yasaktır. Önemli bayramlar Roş Haşana (yılbaşı), Yom Kipur (kefaret günü) ve Fısıh'tır.
- Başlıca mezhepler Ortodoks, Muhafazakâr, Reformist ve Yeniden Yapılanmacı Yahudiliktir.
Unutma: Tanah yazılı, Talmud sözlü geleneğin derlemesidir; Yom Kipur ise en önemli Yahudi bayramıdır, bu eşleştirmeler sık sorulur.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Yahudiliği aklında tutmak için dört başlıklı bir kart hazırlayabilirsin.
- Kişiler: Hz. İbrahim (köken), Hz. Yakub (İsrail unvanı), Hz. Musa (Mısır'dan çıkış ve On Emir), Hz. Davud ve Hz. Süleyman (Kudüs ve mabet).
- Kitaplar: Tanah yazılı metinlerdir; Talmud ise sözlü geleneğin derlemesidir.
- İbadet: Sinagogda yapılır; cumartesi Şabat günüdür.
- Bayramlar: Roş Haşana (yılbaşı), Yom Kipur (kefaret günü), Fısıh (Mısır'dan çıkışın anılması).
Günlük hayattan: İstanbul'daki sinagoglar ve Yahudi vatandaşlarımızın bayramları, bu dinin Türkiye'nin kültürel hayatında da yer aldığını gösterir.
Sık yapılan hata: "Tevrat ile Tanah aynı şeydir." Doğrusu: Tevrat, Tanah'ın ilk ve en temel bölümüdür; Tanah, Tevrat'a ek olarak Neviim ve Ketuvim bölümlerini de içerir.
Derinleş
Hz. Musa, Hz. Davud ve Hz. Süleyman'ın Kur'an'da nasıl anlatıldığını araştır ve Yahudi geleneğindeki anlatımlarla karşılaştır. Hangi noktalarda benzerlik, hangi noktalarda farklılık görüyorsun? Farklı inançlara mensup kişilerin bir arada yaşadığı bir toplumda bu bilgilerin karşılıklı saygıya nasıl katkı sağlayabileceğini tartışan kısa bir yazı hazırla.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
DKAB.11.5.1Yahudilik ve Hristiyanlık dinlerinin tarihini ve temel özelliklerini özetleyebilme
- a) Yahudilik ve Hristiyanlığın tarihi ve temel özellikleriyle ilgili çözümleme yapar.
- b) Yahudilik ve Hristiyanlığın tarihi ve temel özellikleriyle ilgili sınıflandırma yapar.
- c) Yahudilik ve Hristiyanlığın tarihini ve temel özelliklerini açıklar.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Bir kütüphanede Yahudi kutsal metinleri rafı için hazırlanan etikette şu açıklama var: "Bu kitap üç bölümden oluşur: Tevrat, Neviim ve Ketuvim. Adı, bu üç bölümün İbranice baş harflerinden türetilmiştir." Etikette tanıtılan kutsal metnin İbranice adı nedir?
- A) Tanah
- B) Talmud
- C) İncil
- D) Ahd-i Cedit
- E) Mişna
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Tanah
Tevrat, Neviim ve Ketuvim'den oluşan yazılı metinlere Tanah denir; Türkçede Ahd-i Atik (Eski Ahit) olarak da ifade edilir. Talmud ve Mişna da Yahudi kutsal metinleridir; ancak yazılı metin değil, sözlü geleneğin derlemesi ve yorumlarıdır.
Kolay
2Yahudi bir ailede cuma akşamı güneş batmadan önce mumlar yakılıyor; ertesi gün akşama kadar elektrikli aletler çalıştırılmıyor, alışveriş yapılmıyor ve iş tutulmuyor. Aile bu zamanı dua ve dinlenmeyle geçiriyor. Ailenin yerine getirdiği bu haftalık ritüelin adı nedir?
- A) Şabat
- B) Fısıh
- C) Roş Haşana
- D) Paskalya
- E) Yom Kipur
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Şabat
Cuma gün batımından cumartesi gün batımına kadar süren ve iş yapmanın yasak olduğuna inanılan haftalık ritüel Şabat'tır. Yom Kipur da iş yapılmayan kutsal bir gündür; ancak haftalık değil, yılda bir kez tutulan oruç ve tövbe günüdür.
Kolay
3İstanbul'da tarihî yapıları gezen öğrenciler, Galata'da Yahudilerin ibadet ettiği bir mekânı ziyaret ediyor. Rehber, bu mekânın adının Grekçede "toplanma, bir araya gelme" anlamına gelen bir kelimeden türediğini ve Türkçede "havra" olarak da bilindiğini anlatıyor. Rehberin sözünü ettiği ibadet yerinin adı nedir?
- A) Kilise
- B) Şapel
- C) Katedral
- D) Manastır
- E) Sinagog
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Sinagog
Yahudilerin ibadet yeri olan sinagog, toplanma anlamındaki Grekçe bir kelimeden türemiştir ve havra olarak da bilinir. Kilise kelimesi de Grekçe kökenli olup "topluluk" anlamıyla ilişkili olduğu için karıştırılabilir; ancak Hristiyanların ibadet yeridir.
Kolay
4Bir belgeselde, Mısır'dan çıktıktan sonra çölde yol alan İsrailoğullarının Sina Dağı'nın eteğinde konakladığı anlatılıyor. Hz. Musa'nın dağdan, aralarında yalnızca tek Tanrı'ya ibadet etme, öldürmeme, çalmama ve yalan şahitlik yapmama gibi kuralların bulunduğu levhalarla döndüğü aktarılıyor. Belgeselde sözü edilen kurallar aşağıdakilerden hangisidir?
- A) On Emir
- B) On üç inanç ilkesi
- C) Yedi sakrament
- D) Dört İncil
- E) Talmud hükümleri
Cevabı göster
Doğru cevap: A) On Emir
Sina Dağı'nda Hz. Musa'ya verilen ve İsrailoğullarının dinî ve toplumsal hayatını düzenleyen temel kurallar On Emir'dir. On üç inanç ilkesi de Yahudilikle ilgilidir; ancak çok sonra, Orta Çağ'da bir Yahudi âlim tarafından derlenmiş inanç esaslarıdır.
Kolay
5Yahudi geleneğine göre Hz. İbrahim'in Eber adında bir atası vardır. Bu nedenle Hz. İbrahim'e belirli bir ad verilmiş, konuştuğu dil de bu adla anılmıştır. Hz. İbrahim'e “Eber'in soyundan gelen” anlamında verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Elohim
- B) İsrail
- C) Yehuda
- D) Haşmonay
- E) İbrani
Cevabı göster
Doğru cevap: E) İbrani
“Eber'in soyundan gelen” anlamındaki ad İbrani'dir ve konuşulan dile de İbranice denmiştir. İsrail ise Hz. Yakub'a verilen bir unvandır.
Kolay
6Yahudilerin kutsal kitabına göre Hz. İbrahim, MÖ 21-20. yüzyıllar arasında Ur ve Harran'da yaşamış, aldığı vahiy üzerine başka bir bölgeye göç etmiştir. Hz. İbrahim'in göç ettiği bölge aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Mezopotamya'daki Babil şehri
- B) Bugün Filistin olarak bilinen Kenan bölgesi
- C) Mısır'da Nil Nehri'nin çevresindeki vadi
- D) Yukarı Mezopotamya'daki Harran ovası
- E) Hz. Musa'nın daha sonra yerleştiği Medyen
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bugün Filistin olarak bilinen Kenan bölgesi
Hz. İbrahim aldığı vahiy üzerine bugün Filistin olarak bilinen Kenan bölgesine göç etmiştir. Harran ise göçten önce yaşadığı yerlerden biridir.
Kolay
7Ders kitabında Kur'an-ı Kerim'de Yahudileri tanımlamak için birden fazla kelimenin kullanıldığı belirtilir. Aşağıdakilerden hangisi bu kelimelerden biridir?
- A) Havari
- B) Hâdû
- C) Ensar
- D) Hanif
- E) Muhacir
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Hâdû
Kur'an'da Yahudiler için Benî İsrail, Hûd, Hâdû ve Yehûd kelimeleri kullanılır. Ensar ve muhacir ise Hz. Peygamber dönemindeki Müslüman toplulukları anlatır.
Kolay
8Babil sürgününden sonra İsrailoğullarının hayatta kalanları kendilerini tanımlamak için “Yahudi” adını kullanmıştır. Ders kitabına göre bu adın kaynağı olarak düşünülen aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Dönüşe izin veren Pers hükümdarları
- B) Sürgünün yaşandığı Babil şehri
- C) Hz. Yakub'un oğlu Yahuda ya da Yehuda Krallığı
- D) Hz. İbrahim'in atası olan Eber
- E) Hz. Musa'nın kardeşi olan Hz. Harun
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Hz. Yakub'un oğlu Yahuda ya da Yehuda Krallığı
Kitapta Yahudi adının Hz. Yakub'un dördüncü oğlu Yahuda'dan veya Yehuda Krallığı'ndan geldiği düşünüldüğü belirtilir. Eber ise İbrani adının kaynağıdır.
Kolay
9Din âlimi Ezra, sürgün sırasında kaybolup unutulan Tevrat'ı yeniden yazıya geçirmiştir. Yahudi kaynaklarında kendisine özel bir unvan verilmiştir. Ezra'ya Yahudi kaynaklarında verilen unvan aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Mesih
- B) Tanrı'yla güreşen
- C) İkinci Musa
- D) Hâkim
- E) Eber'in soyundan gelen
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İkinci Musa
Ezra, Tevrat'ı yeniden ortaya çıkardığı için Yahudi kaynaklarında “İkinci Musa” olarak anılır. “Tanrı'yla güreşen” anlamındaki İsrail ise Hz. Yakub'a verilen unvandır.
Kolay
10Saul'den sonra kral olan bir hükümdar, Kudüs'ü ele geçirerek krallığın merkezi yapmıştır. Ülke onun zamanında en geniş sınırlarına ulaşmıştır. Sözü edilen hükümdar aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hz. Davud
- B) Hz. Süleyman
- C) Nehemya
- D) Herod
- E) Yeşu
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hz. Davud
Kudüs'ü krallığın merkezi yapan ve ülkenin en geniş sınırlarına ulaştığı dönemin kralı Hz. Davud'dur. Hz. Süleyman ise ondan sonra gelip Kudüs'te mabedi inşa ettirmiştir.
Kolay
11Bir dinler tarihi sunumunda Yahudiliğin önemli bayramları tanıtılıyor. Sunucu, bayramlardan birinin Yahudi takviminde yeni yılın başlangıcı olduğunu söylüyor. Yahudilikte yılbaşı olarak kutlanan bayram aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Fısıh
- B) Yom Kipur
- C) Talmud
- D) Roş Haşana
- E) Şabat
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Roş Haşana
Roş Haşana Yahudilikte yılbaşıdır. Yom Kipur kefaret günü, Fısıh ise Mısır'dan çıkışla ilgili bayramdır.
Kolay
12Yahudi inancına göre Hz. Musa, Medyen'de hayvan otlatırken çalıların arasından gelen bir sesle hitap edilmiş ve İsrailoğullarını kölelikten kurtarmakla görevlendirilmiştir. Bu hitap eden varlık, Yahudilikte İsrailoğullarının koruyucusu, yöneticisi ve yönlendiricisi olarak kabul edilir. Yahudilikte bu yüce varlığa verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Haham
- B) Saul
- C) Yeşu
- D) Mesih
- E) Yehova
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Yehova
Yahudilikte İsrailoğullarının koruyucusu, yöneticisi ve yönlendiricisi kabul edilen yüce varlık Yehova'dır. Mesih ise Davud soyundan gelmesi beklenen kurtarıcıdır.
Kolay
13Bir öğrenci Yahudiliğin başlıca mezheplerini listeliyor. Aşağıdakilerden hangisi Yahudiliğin mezhepleri arasında yer almaz?
- A) Ortodoks
- B) Reformist
- C) Yeniden Yapılanmacı
- D) Katolik
- E) Muhafazakâr
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Katolik
Yahudiliğin başlıca mezhepleri Ortodoks, Muhafazakâr, Reformist ve Yeniden Yapılanmacı Yahudiliktir. Katoliklik ise Hristiyanlıkta bir mezheptir.
Kolay
14Yahudi inancına göre Tanrı, Hz. İbrahim'le bir ahit yapmış ve belirli toprakları onun soyuna vermeyi vaat etmiştir. Yahudi inancında bu vaat edilen topraklara verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Arzımevut
- B) Sinagog
- C) Talmud
- D) Neviim
- E) Şabat
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Arzımevut
Tanrı'nın Hz. İbrahim'e ve soyuna vermeyi vaat ettiği topraklara arzımevut denir. Şabat kutsal gün, sinagog ise ibadet yeridir.
Kolay
15Hz. Süleyman'ın ölümünün ardından İsrailoğullarının krallığı ikiye ayrılmıştır. Bu ayrılma sonucunda kuzeyde ve güneyde kurulan krallıklar aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
- A) Kuzey: Babil – Güney: Asur
- B) Kuzey: Mısır – Güney: Medyen
- C) Kuzey: Yehuda – Güney: İsrail
- D) Kuzey: Haşmonay – Güney: Pers
- E) Kuzey: İsrail – Güney: Yehuda
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Kuzey: İsrail – Güney: Yehuda
Krallık kuzeyde İsrail, güneyde Yehuda olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Babil ve Asur ise bu krallıklara son veren yabancı devletlerdir.
Kolay
16Hz. Musa, firavuna ilahi mesajı tebliğ etmek için Mısır'a dönerken Yehova'nın emriyle kardeşini de yanına almıştır. Hz. Musa'nın yanına aldığı kardeşi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hz. Yusuf
- B) Hz. Davud
- C) Hz. Yakub
- D) Hz. İshak
- E) Hz. Harun
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Hz. Harun
Hz. Musa, kardeşi Hz. Harun'u yanına alarak Mısır'a dönmüştür. Hz. Yusuf ise İsrailoğullarının Mısır'a yerleştiği dönemle ilgilidir.
Kolay
17Yahudi bir aile, haftanın belirli bir gününde işe gitmiyor, alışveriş yapmıyor ve günü ibadet ve dinlenmeyle geçiriyor. Ailenin bu uygulaması, Hz. Musa'ya verilen on emirden hangisiyle doğrudan ilişkilidir?
- A) Seni Mısır'dan, köle olduğun ülkeden çıkaran Tanrı'n benim. Benden başka Tanrı'n olmayacak.
- B) Tanrı'nın adını boş yere ağzına almayacaksın.
- C) Cumartesi gününü kutsal sayacak ve o gün hiçbir iş yapmayacaksın.
- D) Annene babana saygı göstereceksin.
- E) Komşunun hiçbir şeyine göz dikmeyeceksin.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Cumartesi gününü kutsal sayacak ve o gün hiçbir iş yapmayacaksın.
Haftalık dinlenme ve ibadet günü olan Şabat, on emrin “Cumartesi gününü kutsal sayacak ve o gün hiçbir iş yapmayacaksın.” buyruğunun uygulamaya yansımasıdır. Öteki emirler tek Tanrı inancı, Tanrı'nın adına saygı, anne babaya saygı ve komşunun malına göz dikmemekle ilgilidir; iş yapmama günüyle ilgili değildir.
Kolay
18Bir Yahudilik tarihi çalışma kâğıdında şu boşluklu metin yer alıyor: “İsrailoğullarının Mısır'dan çıkan ilk nesli, inançlarına göre kendilerine vadedilen topraklara ulaşamamıştır. Kenan bölgesinin büyük kısmı, Hz. Musa'nın ölümünden sonra yardımcısı ... önderliğinde ele geçirilmiş ve İsrail kabileleri arasında paylaştırılmıştır.” Boşluğa gelmesi gereken ad aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Saul
- B) Ezra
- C) Nehemya
- D) Hz. Harun
- E) Yeşu
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Yeşu
Ders kitabına göre Kenan bölgesinin büyük kısmı Hz. Musa'nın yardımcısı Yeşu önderliğinde ele geçirilmiştir. Saul çok sonra krallığı kuran kişidir; Ezra ve Nehemya Babil sürgünü sonrasındaki reformlarla anılır. Hz. Harun ise Hz. Musa'nın Mısır'a dönerken yanına aldığı kardeşidir.
Orta
19Bir öğrenci Yahudilik tarihi için bir zaman şeridi hazırlıyor. Şeride şu olayları yerleştirecek: Kudüs'teki mabedin Romalılarca yıkılması, Babil sürgünü, Hz. Musa önderliğinde Mısır'dan çıkış ve Hz. Süleyman'ın Kudüs'te mabet inşa ettirmesi. Zaman şeridinde en başa yerleştirilmesi gereken olay aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hz. Süleyman'ın Kudüs'te mabet inşa ettirmesi
- B) Hz. Musa önderliğinde Mısır'dan çıkış
- C) Babil sürgünü
- D) Mabedin Romalılar tarafından yıkılması
- E) Hz. Davud'un Kudüs'ü merkez yapması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Hz. Musa önderliğinde Mısır'dan çıkış
Sıralama Mısır'dan çıkış, Hz. Davud ve Hz. Süleyman dönemi (MÖ 10. yüzyıl), Babil sürgünü (MÖ 586-538) ve mabedin Romalılarca yıkılması (MS 70) şeklindedir. Hz. Süleyman'ın mabedi çok eski bir olay olduğu için ilk sanılabilir; ancak İsrailoğulları Kudüs'e Mısır'dan çıkış ve çöl yolculuğundan sonra yerleşmiştir.
Orta
2019. yüzyılda Almanya'da bir sinagogda ibadet İbranice yerine Almanca yapılmaya başlanıyor; zamanla kadınların hahamlık yapmasının da önü açılıyor. Bu yenilikleri savunan grup, seçilmişlik ve mesih inancını da kabul etmediğini açıklıyor. Bu özellikleri taşıyan Yahudi mezhebi hangisidir?
- A) Ortodoks Yahudilik
- B) Muhafazakâr Yahudilik
- C) Hasidik Yahudilik
- D) Yeniden Yapılanmacı Yahudilik
- E) Reformist Yahudilik
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Reformist Yahudilik
Reformist Yahudilik Almanya'da doğmuş; ibadet dilini değiştirmiş, seçilmişlik, Filistin'e dönüş ve mesih inancını reddetmiştir. Muhafazakâr Yahudilik de bazı yeniliklere açık olduğu için karıştırılır; ancak Reformistler kadar köklü değişiklikler yapmamış, geleneğin önemli kısmını korumuştur.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.
