11. Sınıf Felsefe · Hukuk ve Felsefe
Hukukun Doğasına Yönelik Felsefi Problemler
- doğal hukuk
- pozitif hukuk
- hakkaniyet
- adalet
- ahlak-hukuk ilişkisi
- toplum sözleşmesi
- yaptırım
- montesquieu
Doğal hukuk ile pozitif hukuk arasındaki fark nedir?
Hukukun doğasına yönelik felsefi problemler, hukukun neden gerekli olduğu, kaynağının ne olduğu ve ahlakla nasıl bir ilişkisi bulunduğu sorularıdır. Hukuk; birey-birey, birey-devlet ve devlet-devlet ilişkilerini düzenleyen, hak ve adaleti hedefleyen yazılı ya da yazısız kurallar bütünüdür ve Montesquieu'ya göre farklı fiziki ortamlar farklı hukuk sistemleri doğurur. Doğal hukuka göre hukukun kaynağı doğanın düzeni ve evrensel ahlaki ilkelerdir; akıl ve vicdanla keşfedilir ve değişmez. Pozitif hukukun kaynağı ise insan iradesi ve devlet otoritesidir; yazılıdır, topluma özgüdür ve zamanla değişir. Hobbes'a göre bencil insan barış için devlet kurar, Locke'a göre doğal hukuk pozitif hukukun temelidir. Ahlakın yaptırımı vicdani ve sosyal, hukukunki resmîdir; Apartheid yasaları gibi bazı hukuki düzenlemeler ahlakla çelişebilir. Adalet, ahlak ile hukukun kesişim noktasıdır.
Hukukun Doğasına Yönelik Felsefi Problemler: konu anlatımı ve özeti
Bu konu, hukukun neden gerekli olduğunu, kaynağının ne olduğunu ve ahlakla ilişkisini felsefi açıdan tartışıyor.
- Hukukun gereği ve önemi: Hukuk birey-birey, birey-devlet ve devlet-devlet ilişkilerini düzenleyen, hak ve adaleti hedefleyen yazılı ya da yazısız kurallar bütünüdür. Hukuk ne kadar adilse toplumsal düzen o kadar sağlam olur. Montesquieu'ya göre farklı fiziki ortamlar farklı yaşam biçimleri, dolayısıyla farklı hukuk sistemleri doğurur.
- Aristoteles: Adalet yasaların katı uygulanmasından ibaret değildir; yasaların yetersiz kaldığı somut durumlarda hakkaniyet devreye girer.
- Doğal hukuk: Hukukun kaynağı doğanın düzeni ve evrensel ahlaki ilkelerdir; akıl ve vicdanla keşfedilir, değişmez ve yazılı olması gerekmez.
- Pozitif hukuk: Hukukun kaynağı insan iradesi ve devlet otoritesidir; yazılıdır, topluma özgüdür ve zamanla değişir. Günümüzde ağırlık kazanmıştır, ama doğal hukuku temel almaya devam eder.
- Toplumsal düzen düşünceleri: İbn Haldun'a göre insanı topluma ve kurallara ihtiyaçları ve güvenlik iter; Hobbes'a göre bencil insan barış için devlet kurar; Locke'a göre doğal hukuk pozitif hukukun temelidir; Rousseau'ya göre toplum sözleşmesiyle doğal özgürlük yerini medeni özgürlüğe bırakır.
- Ahlak ve hukuk normatiftir; ahlakın yaptırımı vicdani ve sosyal, hukukunki resmîdir. Her ahlaki kural hukuki değildir; Apartheid yasaları gibi bazı hukuki düzenlemeler ahlakla çelişebilir. Adalet ikisinin kesişim noktasıdır.
Unutma: Doğal hukuk "değişmez ve evrensel", pozitif hukuk "yazılı, değişebilir ve devlete bağlı" anahtar kelimeleriyle ayırt edilir.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Doğal hukuk ile pozitif hukuku ayırmak için bir yasaya iki farklı soru sorabilirsin.
- Pozitif hukukçu sorar: "Bu yasa yetkili meclis tarafından, usulüne uygun olarak çıkarılmış mı?" Cevap evetse yasa geçerlidir.
- Doğal hukukçu sorar: "Bu yasa akıl ve vicdanın kabul ettiği evrensel adalet ilkeleriyle uyumlu mu?" Uyumlu değilse yasa adil değildir.
Tarihte bazı yasalar usule uygun çıkarıldığı hâlde insanları ten rengine göre ayırmıştır; doğal hukuk anlayışı bu tür yasaların neden adil olmadığını açıklamaya yardım eder.
Hakkaniyet örneği: Kütüphaneye kitabını geç getiren bir öğrenci, hastanede yattığı için gecikmişse ona aynı cezayı vermek kurala uygun ama hakkaniyete aykırıdır. Aristoteles'in hakkaniyet dediği, kuralın somut duruma göre adil biçimde yorumlanmasıdır.
Sık yapılan hata: "Ahlaka aykırı olan her şey suçtur." Doğrusu: Ahlak ve hukuk kesişir ama aynı değildir; bir arkadaşa yalan söylemek ahlaken yanlıştır ama genellikle hukuki bir yaptırımı yoktur.
Derinleş
Hobbes, Locke ve Rousseau'nun insan doğası ve devlet hakkındaki görüşlerini bir tabloda karşılaştır. Ardından ıssız bir adaya düşen bir grup gencin kuracağı topluluk için bu üç düşünürden birine dayanan kısa bir "ada anayasası" taslağı hazırla. Taslağındaki hangi kuralın doğal hukuka, hangisinin pozitif hukuka dayandığını göster; tarih dersindeki anayasa örnekleriyle karşılaştırabilirsin.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
FEL.11.6.1Hukukun doğasına yönelik soru ve felsefi problemleri anlayabilme
- a) Hukukun doğasına yönelik felsefi soru ve problemleri açıklar.
- b) Hukukun doğasına yönelik felsefi soru ve problemleri toplumsal hayat ile ilişkilendirerek değerlendirir.
FEL.11.6.2Hukuk sorunları üzerine felsefi düşünce ortaya koyabilme
- a) Hak ve özgürlüklerin hukuksal temellerini çözümler.
Bu konuda neler var?
- Hukukun Gereği ve Önemi
- Hukukun Kaynağı
- Ahlak-Hukuk İlişkisi
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
118. yüzyılda yaşamış bir Fransız düşünür, sıcak iklimlerdeki halklarla soğuk iklimlerdeki halkların yaşam biçimlerini, geçim kaynaklarını ve yasalarını karşılaştırır. Ona göre bir ülkenin toprağı, iklimi ve büyüklüğü o ülkenin yasalarını da biçimlendirir. Montesquieu'ya göre farklı toplumlarda farklı hukuk sistemlerinin ortaya çıkmasının nedeni nedir?
- A) Bütün insanların aynı ihtiyaçlara sahip olması
- B) Hukukun yalnızca gelenekten oluşması
- C) Farklı fiziki ortamların farklı yaşam biçimleri doğurması
- D) Devletlerin birbirini taklit etmesi
- E) Yöneticilerin kişisel tercihlerinin farklı olması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Farklı fiziki ortamların farklı yaşam biçimleri doğurması
Montesquieu, iklim ve toprak gibi fiziki koşulların farklı yaşam biçimleri doğurduğunu ve bunun da farklı yasalara yol açtığını savunur. "Bütün insanların aynı ihtiyaçlara sahip olması" tersine aynı hukuku doğururdu; farklılığı açıklayamaz.
Kolay
2İngiliz İç Savaşı'nın kargaşasını yaşamış bir düşünür, devletin olmadığı bir doğa durumunda hayatın "yalnız, yoksul, iğrenç, hayvanca ve kısa" olacağını yazar. Ona göre insanlar haklarının bir kısmını güçlü bir egemene devrederek bu durumdan kurtulur. Hobbes'a göre insanlar devleti hangi amaçla kurar?
- A) Sanatı ve bilimi geliştirmek için
- B) Ticareti tümüyle yasaklamak için
- C) Barış ve güvenliği sağlamak için
- D) Doğal özgürlüğü artırmak için
- E) Dinî kuralları uygulamak için
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Barış ve güvenliği sağlamak için
Hobbes'a göre doğa durumu herkesin herkesle savaşıdır; insanlar barış ve güvenliği sağlamak için haklarını egemene devrederek devleti kurar. "Doğal özgürlüğü artırmak" seçeneği yanlıştır; devlete geçişte insanlar doğal özgürlüklerinin bir kısmından vazgeçer.
Kolay
3Zeynep, sıra beklerken öne geçen birine kimsenin bir şey demediğini, ama herkesin ona kınayarak baktığını görüyor. O kişi de kısa süre sonra utanıp sıranın sonuna geçiyor; olaya polis ya da mahkeme karışmıyor. Bu örnek ahlak kurallarının yaptırımı için aşağıdakilerden hangisini gösterir?
- A) Yalnızca mahkemelerce uygulanır.
- B) Vicdani ve sosyal niteliktedir.
- C) Her zaman para cezası biçimindedir.
- D) Devletçe resmî olarak uygulanır.
- E) Yazılı bir kurala dayanmak zorundadır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Vicdani ve sosyal niteliktedir.
Kınayıcı bakışlar ve kişinin utanması, ahlak kurallarının yaptırımının vicdani ve sosyal olduğunu gösterir. Mahkeme ve para cezası gibi yaptırımlar hukuk kurallarına özgüdür; örnekte ne polis ne de mahkeme vardır.
Kolay
4Bir hukuk felsefesi dersinde öğretmen şu örneği veriyor: Bir yasa, belirli bir grubun mülküne el konulmasını öngörüyor. Bazı hukukçular "Bu yasa resmî olarak çıkarılmış olsa bile evrensel adalet ilkelerine aykırı olduğu için gerçek bir hukuk değildir." diyor. Bu hukukçuların benimsediği doğal hukuk anlayışına göre hukukun kaynağı nedir?
- A) Doğanın düzeni ve evrensel ahlaki ilkeler
- B) Yalnızca devletin çıkardığı yazılı yasalar
- C) Yöneticinin kişisel istekleri
- D) Toplumların değişen gelenekleri
- E) Mahkemelerin önceki kararları
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Doğanın düzeni ve evrensel ahlaki ilkeler
Doğal hukuk anlayışına göre hukukun kaynağı, yazılı yasaların üstünde duran evrensel ahlaki ilkeler ve doğanın düzenidir; bu ilkelere aykırı yasa gerçek hukuk sayılmaz. "Devletin çıkardığı yazılı yasalar" pozitif hukukun kaynağıdır; hukukçular tam da bu ölçütü yetersiz buluyor.
Kolay
5Mecliste oy çokluğuyla kabul edilen bir kanun onay için cumhurbaşkanlığına gönderiliyor. Cumhurbaşkanı kanunu onaylamayıp yeniden görüşülmek üzere meclise geri gönderiyor. Cumhurbaşkanının kullandığı bu yetki aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kanun teklifi verme hakkı
- B) Sınırlı ret (veto) hakkı
- C) Halk oylaması yapma hakkı
- D) Meclisi feshetme yetkisi
- E) Yargı kararı verme yetkisi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sınırlı ret (veto) hakkı
Kabul edilen kanunu onaylamayıp geri göndermek, cumhurbaşkanlığının sınırlı ret (veto) hakkıdır. Kanun teklifi ise halk tarafından seçilmiş milletvekillerince meclise sunulur.
Kolay
6Hukuk; birey ile birey, birey ile devlet ve devlet ile devlet arasındaki ilişkileri düzenleyen kurallar bütünüdür. Aşağıdaki örneklerden hangisi hukukun birey ile devlet arasındaki ilişkiyi düzenlemesine örnektir?
- A) İki komşunun bahçe duvarı yüzünden anlaşmazlığa düşmesi
- B) İki ülkenin ticaret antlaşması imzalaması
- C) Bir kiracı ile ev sahibinin kira sözleşmesi yapması
- D) İki arkadaşın ödünç para alıp vermesi
- E) Bir vatandaşın gelirine göre devlete vergi ödemesi
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Bir vatandaşın gelirine göre devlete vergi ödemesi
Vatandaşın devlete vergi ödemesi, birey ile devlet arasındaki ilişkinin hukukla düzenlenmesine örnektir. Kiracı ile ev sahibi arasındaki sözleşme ise birey ile birey arasındaki ilişkiyi gösterir.
Kolay
7Bir ülkenin parlamentosu iki meclisten oluşur: Avam Kamarası ve Lordlar Kamarası. Avam Kamarası halk tarafından seçilerek oluşturulur ve yasama gücü onun elindedir. Sözü edilen parlamento hangi ülkeye aittir?
- A) İngiltere
- B) Fransa
- C) Türkiye
- D) Çin
- E) Yunanistan
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İngiltere
Avam ve Lordlar Kamarası'ndan oluşan çift meclisli parlamento İngiltere'ye aittir. Fransız parlamentosu ise Fransız Devrimi sonrasında kurulmuş ve 1958'de son hâlini almıştır.
Kolay
8Bir davada, şehrin en zengin ve tanınmış iş insanı ile sıradan bir çalışan karşı karşıya geliyor. Mahkeme, tarafların kim olduğuna değil delillere bakarak çalışanı haklı buluyor. Bu örnek hukukun aşağıdaki özelliklerinden hangisini gösterir?
- A) Güçlü olanın çıkarını gözetmesi
- B) Yalnızca yazısız kurallara dayanması
- C) Tarafların her zaman memnun kalmasını sağlaması
- D) Kimseye ayrıcalık tanımadan haklı olanı koruması
- E) Devletler arası ilişkileri düzenlemesi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kimseye ayrıcalık tanımadan haklı olanı koruması
Mahkemenin tarafların kimliğine değil delillere bakması, hukukun kimseye ayrıcalık tanımadan haklı olanı korumasını gösterir. Tarafların her zaman memnun kalması ise hukukun sağlaması güç bir durumdur.
Kolay
9“Yalan söylememelisin.” ve “Başkasının malına zarar veren kişi zararı tazmin etmelidir.” kurallarının ilki ahlaka, ikincisi hukuka aittir. Ama ikisi de insanlara nasıl davranmaları gerektiğini bildirir. Bu iki kuralın ortak özelliğini ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Resmî yaptırım içerme
- B) Yalnızca yazılı olma
- C) Bireyden bağımsız olma
- D) Betimleyici olma
- E) Normatif olma
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Normatif olma
Ahlak ve hukuk kuralları normatiftir; yani nasıl davranılması gerektiğini bildirir. Resmî yaptırım ise yalnızca hukukun özelliğidir; ahlakın yaptırımı vicdani ve sosyaldir.
Kolay
101920'de açılan Türkiye Büyük Millet Meclisi, “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir.” ilkesi üzerine kurulmuştur. Bu ilke, kanun yapma yetkisiyle ilgili aşağıdakilerden hangisini vurgular?
- A) Yasama yetkisinin kaynağının millet olduğunu
- B) Kanunları tek başına hükümdarın koyduğunu
- C) Kanunların yalnızca dinî kurallardan oluştuğunu
- D) Kanunların hiçbir zaman değiştirilemeyeceğini
- E) Yasama yetkisinin yalnızca mahkemelere ait olduğunu
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yasama yetkisinin kaynağının millet olduğunu
Egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olması, kanun yapma yetkisinin kaynağının millet olduğunu vurgular. Kanunları hükümdarın koyması ise bu ilkenin karşı çıktığı anlayıştır.
Kolay
11Tarihteki bazı toplumlarda kanunları belirleyen otoriteler şunlardır: I. Antik Yunan'da Atina II. 20. yüzyıla kadar Çin III. Orta Çağ Avrupası Bu toplumlarda kanun koyan otoriteler sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İmparator – Halk meclisi – Kral ve kilise
- B) Halk meclisi – İmparator – Kral ve kilise
- C) Kral ve kilise – İmparator – Halk meclisi
- D) Halk meclisi – Kral ve kilise – İmparator
- E) İmparator – Kral ve kilise – Halk meclisi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Halk meclisi – İmparator – Kral ve kilise
Atina'da kanunları erkek yurttaşların katıldığı halk meclisi, Çin'de imparator, Orta Çağ Avrupası'nda ise kral ve kilise belirlerdi. Atina'yı imparatora bağlamak, oradaki halk meclisi geleneğini gözden kaçırmaktır.
Kolay
12Bir hukuk felsefecisine göre hukukun kaynağı insan iradesi ya da devletin koyduğu yasalar değildir. Hukuk, akıl ve vicdan yoluyla keşfedilen ilkelere dayanır. Bu düşünüre göre hukukun asıl kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Parlamentonun oy çokluğuyla aldığı kararlar
- B) Hükümdarın kişisel buyrukları
- C) Doğanın düzeni ve evrensel ahlaki ilkeler
- D) Toplumun zamanla değişen alışkanlıkları
- E) Mahkemelerin geçmişte verdiği kararlar
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Doğanın düzeni ve evrensel ahlaki ilkeler
Doğal hukuk anlayışına göre hukukun kaynağı doğanın düzeni ve evrensel ahlaki ilkelerdir; bunlar akıl ve vicdanla keşfedilir. Parlamento kararları ise pozitif hukukun kaynağı olan insan iradesine ve devlet otoritesine dayanır.
Kolay
13Aşağıdaki davranışlardan hangisi ahlaken eleştirilebilir, ancak genellikle hukuki bir yaptırımla karşılaşmaz?
- A) Başkasının evine izinsiz girmek
- B) Kırmızı ışıkta geçmek
- C) Vergi ödemekten kaçınmak
- D) Bir arkadaşa verilen sözü tutmamak
- E) Başkasının malına zarar vermek
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bir arkadaşa verilen sözü tutmamak
Arkadaşa verilen sözü tutmamak ahlaken eleştirilir ve vicdani ya da sosyal yaptırım doğurur, ama genellikle resmî bir yaptırımı yoktur; her ahlaki kural hukuki değildir. Kırmızı ışıkta geçmek ise trafik kurallarıyla resmî yaptırıma bağlanmıştır.
Kolay
14Bir köyde ortak meranın hangi ailelerce, hangi aylarda kullanılacağı yüzyıllardır hiçbir yere yazılmamış ama herkesin bildiği ve uyduğu kurallarla belirlenmektedir. Bu kurallara uymayanlar köy ihtiyar heyetince uyarılmakta ve meradan yararlanamamaktadır. Bu örnek hukukla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisini destekler?
- A) Hukuk kuralları yazısız olarak da var olabilir.
- B) Hukuk kuralları yalnızca yazılı metinlerden oluşur.
- C) Yazısız kurallar hiçbir yaptırım içermez.
- D) Hukuk kuralları her toplumda aynı içeriğe sahiptir.
- E) Hukuk yalnızca devletler arası ilişkileri düzenler.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hukuk kuralları yazısız olarak da var olabilir.
Yazılı olmadığı hâlde herkesin uyduğu ve uymayanların yaptırımla karşılaştığı kurallar, hukukun yazısız olarak da var olabileceğini gösterir. Hukuk kurallarının yalnızca yazılı metinlerden oluştuğu yargısı bu örnekle çelişir.
Kolay
15Bir öğretmen tahtaya ahlak ve hukuku temsil eden iki daire çiziyor ve dairelerin kesiştiği alana bir kavram yazıyor. “Bu kavram, iki alanın da ulaşmak istediği ortak değerdir.” diyor. Öğretmenin kesişim alanına yazdığı kavram aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yaptırım
- B) Egemenlik
- C) Mülkiyet
- D) Adalet
- E) Hakkaniyet
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Adalet
Adalet, ahlak ile hukukun kesişim noktası olarak görülür. Yaptırım ise iki alanı ayıran bir özelliktir; ahlakın yaptırımı vicdani ve sosyal, hukukunki resmîdir.
Kolay
16Felsefe dersinde doğal hukukun özellikleri sıralanıyor. Aşağıdakilerden hangisi doğal hukukun özelliklerinden biri değildir?
- A) Evrensel ilkelere dayanır.
- B) Akıl ve vicdan yoluyla keşfedilir.
- C) Topluma özgüdür ve zamanla değişir.
- D) Değişmez kabul edilir.
- E) Yazılı olması gerekmez.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Topluma özgüdür ve zamanla değişir.
Topluma özgü olmak ve zamanla değişmek pozitif hukukun özelliğidir. Doğal hukuk ise evrensel, değişmez, akıl ve vicdanla keşfedilen ve yazılı olması gerekmeyen bir hukuk anlayışıdır.
Kolay
17Bir öğrenci, insan haklarının tarihsel gelişimiyle ilgili belgeleri incelerken şunu fark ediyor: Hammurabi Kanunları ile Kiros Silindiri milattan önceye, Veda Hutbesi 7. yüzyıla, Magna Carta 13. yüzyıla, İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi ise 20. yüzyıla aittir. Öğrencinin fark ettiği bu durum aşağıdaki yargılardan hangisini destekler?
- A) Hak ve özgürlükler ilk kez 20. yüzyılda yazılı bir metne konu olmuştur.
- B) Hak ve özgürlüklerle ilgili belgeler yalnızca tek bir çağda ortaya çıkmıştır.
- C) Hak ve özgürlüklerle ilgili sorunlar ilk yazılı belgeyle sona ermiştir.
- D) Hak ve özgürlüklerin güvenceye alınması uzun bir tarihsel sürecin ürünüdür.
- E) Hak ve özgürlüklerin güvenceye alınması Orta Çağ'dan sonra gündemden düşmüştür.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Hak ve özgürlüklerin güvenceye alınması uzun bir tarihsel sürecin ürünüdür.
Belgeler milattan önceden 20. yüzyıla uzanır: MÖ 1760 civarı Hammurabi Kanunları, MÖ 539 Kiros Silindiri, 632 Veda Hutbesi, 1215 Magna Carta, 1948 İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi. Bu, hak ve özgürlüklerin güvenceye alınmasının tek bir döneme sığmadığını, uzun bir tarihsel süreçte geliştiğini gösterir. A ve B belgelerin farklı çağlara yayılmasıyla, C ve E ise sonraki yüzyıllarda yeni belgelerin ortaya çıkmasıyla çelişir.
Kolay
18Bir öğrenci hukuk anlayışlarının tarihsel gelişimini gösteren bir zaman şeridi hazırlıyor. Şeride göre doğal hukuk anlayışı daha çok İlk Çağ ve Orta Çağ'da görülmüş, pozitif hukuk anlayışı ise Rönesans ve Aydınlanma Dönemi'nde başlamıştır. Pozitif hukuk anlayışının bu dönemde başlamasında aşağıdaki gelişmelerden hangisi etkili olmuştur?
- A) Kanunların kral ile kilise tarafından belirlenmeye başlaması
- B) Modern ulus devletlerinin ve hukuk sistemlerinin ortaya çıkması
- C) Yazılı kuralların yerini yazısız geleneklerin almaya başlaması
- D) Hukuk kurallarının ilahi iradenin buyruğu sayılmaya başlaması
- E) Şehir devletlerinde halk meclislerinin kanun yapmaya başlaması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Modern ulus devletlerinin ve hukuk sistemlerinin ortaya çıkması
Pozitif hukuk anlayışı, Rönesans ve Aydınlanma Dönemi'nde modern ulus devletlerinin ve hukuk sistemlerinin ortaya çıkmasıyla başlamıştır; bu anlayışta hukukun kaynağı insan iradesi ve otoritesidir. Kanunları kral ve kilisenin belirlemesi Orta Çağ Avrupası'na, halk meclisinin kanun yapması Antik Yunan'daki Atina'ya aittir. Kuralların ilahi iradenin buyruğu sayılması doğal hukukla ilgilidir. Pozitif hukuk yazılı kurallara dayanır; yazısız geleneğe dönüş söz konusu değildir.
Orta
19İngiliz bir düşünür, yaşam, özgürlük ve mülkiyet haklarının devletten önce de var olduğunu savunur. Ona göre yasama organının çıkardığı yasalar bu hakları korumak için vardır; bu haklara aykırı bir yasa meşruluğunu yitirir. Locke'a göre doğal hukuk ile pozitif hukuk arasındaki ilişki nedir?
- A) Pozitif hukuk doğal hukuku ortadan kaldırır.
- B) İkisi arasında hiçbir ilişki yoktur.
- C) Doğal hukuk pozitif hukuktan türetilir.
- D) Doğal hukuk pozitif hukukun temelidir.
- E) Pozitif hukuk doğal hukuka her zaman üstündür.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Doğal hukuk pozitif hukukun temelidir.
Locke'a göre pozitif yasalar doğal hakları korumak için vardır; bu yüzden doğal hukuk pozitif hukukun temelidir. "Doğal hukuk pozitif hukuktan türetilir" seçeneği ilişkiyi tersine çevirir; Locke'ta doğal haklar devletten önce gelir.
Orta
20Bir yasa, belirli bir tarihe kadar başvurmayanların afet yardımı alamayacağını öngörüyor. Bir kişi son başvuru günü ağır bir kaza geçirip hastaneye kaldırıldığı için başvuramıyor; hâkim durumun özelliğini dikkate alarak başvurunun kabul edilmesine karar veriyor. Hâkimin bu kararı hangi kavramla açıklanır?
- A) Yaptırım
- B) Toplum sözleşmesi
- C) Pozitif hukuk
- D) Hakkaniyet
- E) Yasal hak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Hakkaniyet
Hakkaniyet, yasanın genel kuralını somut olayın özelliğine göre adil biçimde uygulamaktır; hâkim bunu yapmıştır. Pozitif hukuk, yasanın lafzına bağlı kalmayı çağrıştırır; o ölçüte göre başvurunun reddedilmesi gerekirdi.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.