Görünür Derinlik

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

• FİZ.11.3.6Saydam ortamlarda görünür derinliğin, gerçek derinlik ve ortamların ışığı kırma indislerine bağlı olarak değiştiğine ilişkin bilimsel gözlem yapabilme

  • a) Görünür derinliği etkileyen gerçek derinlik ve ortamların ışığı kırma indisini tanımlar.
  • b) Görünür derinliğin gerçek derinlik ve ortamların ışığı kırma indisine bağlı olarak değiştiğini gözlemleyerek kaydeder.
  • c) Gözlemlerine dayalı olarak görünür derinliğin gerçek derinlik ve ortamların ışığı kırma indisine bağlı olarak değişimini açıklar.

1. Kolay

   1Yaz tatilinde bir otelin havuz kenarında "Havuz göründüğünden derindir, dikkatli atlayınız" yazan bir uyarı levhası bulunuyor. Cankurtaran, özellikle çocukların havuzun derinliğini yanlış tahmin ettiğini anlatıyor. Bu uyarının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Havuzun olduğundan daha derin görünmesi
   • BB) Suyun ışığı tamamen yansıtması
   • CC) Havuz dibinin hiç görünmemesi
   • DD) Su yüzeyinin ışığı renklerine ayırması
   • EE) Havuzun olduğundan daha sığ görünmesi
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Havuzun olduğundan daha sığ görünmesi

   Kırılma nedeniyle havuzun dibi gerçek derinliğinden daha yakında görünür; kişi havuzu olduğundan sığ sanabilir. Havuzun derin görüneceğini düşünmek, levhadaki uyarının tersini anlamaktır; tehlike, sığ sanılan suyun aslında derin olmasıdır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

2. Kolay

   2Bir bardak suyun içine yarısı batacak şekilde konan kalem, yandan bakıldığında su yüzeyinde kırılmış gibi görünür ve sudaki kısmı olduğundan daha sığda duruyor gibi algılanır. Bir öğrenci bu görüntünün nedenini arkadaşlarına açıklamak istiyor. Bu olayın temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

   Hatalı görseli bildir

   • AA) Işığın renklerine ayrılması
   • BB) Işığın su içinde tam yansıması
   • CC) Suyun ışığı tamamen soğurması
   • DD) Işığın ortam sınırında kırılması
   • EE) Işığın su yüzeyinde dağınık yansıması
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Işığın ortam sınırında kırılması

   Kalemin sudaki kısmından gelen ışınlar su–hava sınırında kırılarak yön değiştirir ve göz bu kısmı farklı bir yerde algılar; görünür derinliğin nedeni kırılmadır. Tam yansıma cevabı çekicidir, ancak tam yansımada ışık havaya hiç çıkmaz ve kalemin sudaki kısmı görülemezdi.

   Hata mı var? Düzeltme öner

3. Kolay

   3Bir balıkçı, berrak bir göletteki balığı mızrakla avlamaya çalışırken mızrağı balığı gördüğü yere değil, biraz daha aşağıya fırlatması gerektiğini deneyimle öğrenmiştir. Bunun nedeni, gözün balığın yerini belirlerken ışınların su yüzeyinde kırıldığını hesaba katmamasıdır. Göz başka bir ortamdaki bir cismi nerede algılar?

   • AA) Kırılan ışınların uzantılarının kesiştiği yerde
   • BB) Her durumda cismin gerçek konumunda
   • CC) Işığın cisimden çıktığı ilk doğrultuda
   • DD) Ayırıcı yüzeyin tam üzerinde
   • EE) Cismin gerçek konumundan daha derinde
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Kırılan ışınların uzantılarının kesiştiği yerde

   Göz, ışığın düz bir çizgide geldiğini varsayar; bu yüzden cismi, göze ulaşan kırılmış ışınların geriye doğru uzantılarının kesiştiği yerde algılar. Cismin gerçek konumunda görüleceğini düşünmek, ışığın ortam değiştirirken kırıldığını göz ardı etmektir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

4. Kolay

   4Yüzme havuzunun kenarında duran Oya, havuzun dibindeki bir bozuk paraya tam yukarıdan bakıyor. Elindeki uzun bir çubuğu paranın göründüğü yere doğru suya daldırdığında çubuğun ucunun paraya ulaşmadığını, paranın daha aşağıda olduğunu fark ediyor. Havadan dik bakan Oya'ya para nasıl görünür?

   • AA) Yüzeyden gerçekte olduğundan daha uzak
   • BB) Yüzeye gerçekte olduğundan daha yakın
   • CC) Tam olarak gerçek derinliğinde
   • DD) Yüzeyin hemen üzerinde, havada
   • EE) Gerçek konumunun yanında, yana kaymış
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Yüzeye gerçekte olduğundan daha yakın

   Paradan gelen ışınlar sudan havaya geçerken normalden uzaklaşarak kırılır; göz ışınları geldikleri doğrultuda geriye uzattığı için parayı yüzeye daha yakın görür. Paranın daha derinde görüneceğini düşünmek, ışığın bu geçişte normale yaklaştığını sanmaktır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

5. Kolay

   5Bir mutfakta, derinliği 0,6 m olan bir kap tamamen sıvı yağ ile dolu ve dibinde bir kaşık duruyor. Sıvı yağın kırıcılık indisi 1,5, havanın kırıcılık indisi 1'dir. Kaşığa havadan dik bakan biri kaşığı yüzeyden kaç metre derinde görür?

   • AA) 0,9
   • BB) 0,6
   • CC) 0,3
   • DD) 0,4
   • EE) 1,5
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) 0,4

   Görünür derinlik = gerçek derinlik · (n_gözlemci / n_cisim) = 0,6 · 1 / 1,5 = 0,4 m olur. 0,9 değeri oranın ters kurulmasından gelir; havadan bakan kişi cismi daha yakın görür.

   Hata mı var? Düzeltme öner

6. Kolay

   6Boş bir porselen bardağın dibine bir bozuk para koyan Yusuf, paraya tam yukarıdan bakıyor. Bardakta su ya da başka bir sıvı yok. Yusuf'un parayı gördüğü derinlik için ne söylenebilir?

   • AA) Gerçek derinlikten küçüktür.
   • BB) Gerçek derinlikten büyüktür.
   • CC) Gerçek derinliğin yarısıdır.
   • DD) Sıfırdır, para yüzeyde görünür.
   • EE) Gerçek derinliğe eşittir.
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Gerçek derinliğe eşittir.

   Para ile göz aynı ortamda (havada) olduğundan ışınlar kırılmaz ve para gerçek derinliğinde görülür. Görünür derinliğin gerçek derinlikten farklı olması için ortamların kırıcılık indisleri farklı olmalıdır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

7. Kolay

   7Görünür derinlik etkinliğinde öğretmen, cismin gerçek yerinden daha uzakta görüldüğü bir durum örneği istiyor. Aşağıdaki durumlardan hangisinde cisim gerçek yerinden daha uzakta görünür?

   • AA) Gözlemci havadayken sudaki cisme bakarsa
   • BB) Gözlemci havadayken cam altındaki cisme bakarsa
   • CC) Gözlemci ve cisim aynı sıvının içindeyse
   • DD) Gözlemci sudayken havadaki cisme bakarsa
   • EE) Gözlemci havadayken boş bardaktaki cisme bakarsa
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Gözlemci sudayken havadaki cisme bakarsa

   Gözlemci çok kırıcı ortamda (suda), cisim az kırıcı ortamdaysa (havada) ışınlar suya geçerken normale yaklaşır ve cisim daha uzakta görünür. Havadan suya ya da cama bakan kişi ise cismi daha yakın görür.

   Hata mı var? Düzeltme öner

8. Kolay

   8Fizik dersinde öğretmen, havadan bakan bir gözlemcinin sudaki bir cismi gerçek yerinden farklı bir derinlikte gördüğünü anlatıyor ve bu derinliğe özel bir ad veriyor. Görünür derinlik aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Cismin ayırıcı yüzeye olan gerçek uzaklığı
   • BB) Gözlemcinin gözünün ayırıcı yüzeye olan uzaklığı
   • CC) Cisim ile gözlemci arasındaki toplam uzaklık
   • DD) Kabın tabanından su yüzeyine kadar olan uzaklık
   • EE) Gözlemcinin cismi ayırıcı yüzeyden itibaren gördüğü uzaklık
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Gözlemcinin cismi ayırıcı yüzeyden itibaren gördüğü uzaklık

   Görünür derinlik, gözlemcinin cismi ayırıcı yüzeyden itibaren gördüğü uzaklıktır. Cismin yüzeye gerçek uzaklığı ise gerçek derinliktir; iki kavram ortamların indisleri farklıysa birbirinden farklıdır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

9. Kolay

   9Masadaki bir bozuk paranın üzerine kalın, saydam bir cam levha koyan Elif, paraya tam yukarıdan bakıyor. Cam levha konduktan sonra para Elif'e nasıl görünür?

   • AA) Gerçek yerinden daha aşağıda
   • BB) Gerçek yerinde
   • CC) Camın üst yüzeyinin üzerinde
   • DD) Gerçek yerinden daha yukarıda
   • EE) Hiç görünmez
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Gerçek yerinden daha yukarıda

   Paradan gelen ışınlar camdan havaya çıkarken normalden uzaklaşarak kırılır; göz ışınların uzantısında gördüğü için para daha yukarıda, yani daha yakın görünür. Para camın içindeki gerçek yerine göre yükselmiş görünür ama camın üst yüzeyini aşmaz.

   Hata mı var? Düzeltme öner

10. Kolay

    10Göl kenarındaki iskeleden berrak suya tam yukarıdan bakan Emre, dipteki çakıl taşlarını görüyor. Emre taşları gerçek yerlerine göre nasıl görür?

    • AA) Su yüzeyine daha yakın
    • BB) Gerçek derinliklerinde
    • CC) Daha derinde
    • DD) Tam su yüzeyinde
    • EE) Gerçek derinliğin iki katında
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Su yüzeyine daha yakın

    Taşlardan gelen ışınlar sudan havaya çıkarken normalden uzaklaşır ve göz bu ışınların uzantısında gördüğü için taşlar yüzeye daha yakın görünür. Daha derinde görme durumu, çok kırıcı ortamdan az kırıcı ortama bakıldığında olur.

    Hata mı var? Düzeltme öner

11. Kolay

    11Bir etkinlikte Mehmet, dibinde para bulunan bardağı, parayı göremeyeceği kadar kendinden uzaklaştırıyor. Arkadaşı bardağa yavaşça su ekleyince Mehmet bulunduğu yerden kıpırdamadan parayı görmeye başlıyor. Bu gözlemin açıklaması aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Su, paradan gelen ışınları tamamen yansıtarak Mehmet'e yollar.
    • BB) Su eklenince paranın kendisi yukarı doğru yüzer.
    • CC) Paradan gelen ışınlar su yüzeyinde kırılarak Mehmet'in gözüne ulaşır.
    • DD) Su, paradan gelen ışığın hızını artırarak göze ulaştırır.
    • EE) Su eklenince bardağın kenarı ışığı geçirir hâle gelir.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Paradan gelen ışınlar su yüzeyinde kırılarak Mehmet'in gözüne ulaşır.

    Su eklenince paradan gelen ışınlar sudan havaya çıkarken normalden uzaklaşarak kırılır ve bardağın kenarını aşarak göze ulaşır. Para batmış durumda kalır; değişen ışınların izlediği yoldur.

    Hata mı var? Düzeltme öner

12. Kolay

    12Tekneyle gezen Deniz, dibi kayalık olan berrak bir koyda kayaların su yüzeyinin hemen altında olduğunu düşünüyor. Rehber, kayaların aslında göründüğünden daha derinde olduğunu söylüyor. Bu yanılgının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Kayalardan gelen ışığın su yüzeyinde kırılması
    • BB) Kayalardan gelen ışığın su yüzeyinde tamamen yansıması
    • CC) Suyun kayalardan gelen ışığı soğurması
    • DD) Işığın suda boşluktakinden daha hızlı yayılması
    • EE) Kayaların ışığı renklerine ayırması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Kayalardan gelen ışığın su yüzeyinde kırılması

    Kayalardan gelen ışınlar sudan havaya geçerken kırılır ve göz cismi ışınların geldiği doğrultuda algıladığı için kayalar daha yakın görünür. Işınlar göze ulaştığına göre yüzeyde tamamen yansıyamaz.

    Hata mı var? Düzeltme öner

13. Kolay

    13Fizik defterine görünür derinlik bağıntısını yazmak isteyen Zeynep, havadan suya dik bakış durumu için doğru ifadeyi arıyor. (h: gerçek derinlik, h': görünür derinlik) Aşağıdaki bağıntılardan hangisi doğrudur?

    • AA) h' = h · (n_cisim / n_gözlemci)
    • BB) h' = h · (n_gözlemci / n_cisim)
    • CC) h' = h + (n_cisim − n_gözlemci)
    • DD) h' = h · n_cisim · n_gözlemci
    • EE) h' = h / (n_gözlemci · n_cisim)
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) h' = h · (n_gözlemci / n_cisim)

    Dik bakışta görünür derinlik, gerçek derinliğin gözlemcinin bulunduğu ortamın indisinin cismin bulunduğu ortamın indisine oranıyla çarpımıdır. Ters oran kullanılırsa havadan bakan kişi cismi daha derinde görecek gibi yanlış bir sonuç çıkar.

    Hata mı var? Düzeltme öner

14. Kolay

    14Bir öğrenci, havuzun dibindeki bir cisme havadan dik bakıldığında görünür derinliğin bağlı olduğu değişkenleri listeliyor. Aşağıdakilerden hangisi görünür derinliği etkileyen değişkenlerden biri değildir?

    • AA) Gözlemcinin su yüzeyine olan uzaklığı
    • BB) Cismin bulunduğu gerçek derinlik
    • CC) Suyun kırıcılık indisi
    • DD) Gözlemcinin bulunduğu ortamın kırıcılık indisi
    • EE) Cisimden gelen ışığın rengi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Gözlemcinin su yüzeyine olan uzaklığı

    Görünür derinlik; cismin ayırıcı yüzeye uzaklığına, ortamların kırıcılık indislerine ve ışığın rengine bağlıdır, gözlemcinin yüzeye uzaklığına bağlı değildir. Işığın rengi önemlidir, çünkü kırıcılık indisi renge göre değişir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

15. Kolay

    15Bir etkinlikte öğrenciler, dibinde bozuk para bulunan bardağa yavaş yavaş su ekliyor ve her eklemeden sonra paraya tam yukarıdan bakıyor. Su eklemeye devam edildikçe paranın görünür derinliği nasıl değişir?

    • AA) Azalır
    • BB) Değişmez
    • CC) Önce artar sonra azalır
    • DD) Sıfıra iner
    • EE) Artar
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Artar

    Su seviyesi yükseldikçe paranın su yüzeyine olan gerçek uzaklığı artar; görünür derinlik gerçek derinlikle orantılı olduğu için o da artar. Görünür derinlik gerçek derinlikten küçük kalır ama azalmaz.

    Hata mı var? Düzeltme öner

16. Kolay

    16Bir yüzme havuzunun derinliği 2,4 m'dir. Havuz tamamen suyla doludur ve suyun kırıcılık indisi 4/3, havanın kırıcılık indisi 1'dir. Havuz kenarından dibe dik bakan kişi havuzun dibini yüzeyden kaç metre derinde görür?

    • AA) 3,2
    • BB) 2,4
    • CC) 1,8
    • DD) 1,2
    • EE) 0,6
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) 1,8

    h' = 2,4 · 1 / (4/3) = 1,8 m bulunur. 3,2 m sonucu indis oranının ters alınmasından gelir; havadan sudaki cisme bakan kişi dibi daha yakın görür.

    Hata mı var? Düzeltme öner

17. Kolay

    17Yüksekliği 50 cm olan bir akvaryum 40 cm yüksekliğe kadar suyla doludur ve dibinde bir süs taşı durmaktadır. Akvaryumun yanındaki Efe, gözü su yüzeyinden 30 cm yukarıda olacak biçimde taşa tam yukarıdan bakıyor ve taşın görünür derinliğini hesaplamak istiyor. Efe, hesabında taşın gerçek derinliği olarak hangi uzunluğu kullanmalıdır?

    • AA) 30 cm
    • BB) 40 cm
    • CC) 50 cm
    • DD) 70 cm
    • EE) 80 cm
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) 40 cm

    Gerçek derinlik, cismin ayırıcı yüzeye (burada su yüzeyine) olan uzaklığıdır. Taş dipte ve su 40 cm yüksekliğinde olduğundan gerçek derinlik 40 cm'dir. Kabın yüksekliği (50 cm) ve gözün taşa uzaklığı (70 cm) bu hesapta kullanılmaz; görünür derinlik gözlemcinin yüzeye olan uzaklığına (30 cm) bağlı değildir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

18. Kolay

    18Zehra, dar bir bardağın ve geniş bir kabın dibine birer özdeş bozuk para koyuyor. İki kaba da 10 cm yüksekliğe kadar su dolduruyor; geniş kaptaki su miktarı bardaktakinin birkaç katıdır. Zehra her paraya havadan, tam yukarıdan bakıyor. Zehra'nın paraları gördüğü derinlikler için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

    • AA) İki kapta suyun yüksekliği aynı olduğundan paralar eşit derinlikte görünür.
    • BB) Geniş kapta su daha çok olduğundan oradaki para daha derinde görünür.
    • CC) Dar bardakta ışınlar daha çok kırıldığından oradaki para daha yakında görünür.
    • DD) Geniş kapta su yüzeyi büyük olduğundan oradaki para daha yakında görünür.
    • EE) İki para da su yüzeyinden 10 cm aşağıda, gerçek yerinde görünür.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) İki kapta suyun yüksekliği aynı olduğundan paralar eşit derinlikte görünür.

    Görünür derinlik, cismin ayırıcı yüzeye olan uzaklığına ve ortamların kırıcılık indislerine bağlıdır; kabın genişliğine ya da suyun toplam miktarına bağlı değildir. İki parada da gerçek derinlik 10 cm ve sıvı su olduğundan görünür derinlikler eşittir. Su miktarı görünür derinliği ancak suyun yüksekliğini değiştirdiğinde etkiler. Işık sudan havaya çıkarken kırıldığı için paralar gerçek yerlerinde değil, yüzeye daha yakın görünür.

    Hata mı var? Düzeltme öner

19. Orta

    19Bir su deposunun bakımında teknisyen, 3 m derinliğindeki kabın kırıcılık indisi 1,5 olan saydam bir sıvıyla tamamen dolu olduğunu biliyor. Kabın dibindeki vanaya havadan (n = 1) dik bakıyor ve vananın ne kadar derinde görüneceğini tahmin ediyor. Teknisyen kabın dibini yüzeyden kaç m derinlikte görür?

    • AA) 2
    • BB) 1
    • CC) 1,5
    • DD) 4,5
    • EE) 3
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) 2

    Dik bakışta görünür derinlik h' = h · (n_göz / n_cisim) = 3 · 1 / 1,5 = 2 m'dir. 4,5 m sonucu oran ters kurulunca bulunur; havadan bakan gözlemci cismi daha yakında görür, daha uzakta değil.

    Hata mı var? Düzeltme öner

20. Orta

    20Bir akvaryum dükkânında Batu, kırıcılık indisi 1,6 olan özel bir sıvıyla tamamen dolu bir kabın dibine havadan (n = 1) dik bakıyor ve dibi yüzeyden 0,5 m derinlikte görüyor. Satıcıya kabın gerçek derinliğini soruyor. Kabın gerçek derinliği kaç m'dir?

    • AA) 0,3
    • BB) 0,5
    • CC) 0,8
    • DD) 1,1
    • EE) 1,6
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) 0,8

    Görünür derinlik h' = h / n olduğundan h = h' · n = 0,5 · 1,6 = 0,8 m'dir. Yaklaşık 0,3 m sonucu görünür derinlik bir kez daha n'ye bölünerek bulunur; gerçek derinlik görünür derinlikten büyük olmalıdır.

    Hata mı var? Düzeltme öner