11. Sınıf Tarih · Savaşlar Sarmalında Osmanlı (1908-1918)
1908-1918 Yılları Arasında Yaşanan Kitlesel Göç ve Salgınlar
- göç
- salgın
- muhacir
- mülteci
- İskân-ı Muhacirin Nizamnamesi
- kolera
- tifüs
- Hilal-i Ahmer
1908-1918 yıllarında Osmanlı'da göç ve salgınlar nasıl yaşandı?
1908-1918 yıllarındaki kitlesel göçler, Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı sırasında yüz binlerce Müslümanın yurdunu bırakıp Anadolu'ya sığınmasıdır. Balkanlardan Anadolu'ya göç 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'ndan sonra hızlanmıştı. Göçmenler Selanik, Edirne ve İstanbul gibi toplanma alanlarında bekletildi, sonra İzmir, Tekirdağ ve Mersin gibi şehirlere sevk edildi. Yerleştirme için 1913'te İskân-ı Muhacirin Nizamnamesi çıkarıldı, 1914'te Aşair ve Muhacirin Müdüriyet-i Umumiyesi kuruldu. Antlaşmayla başka devlete bırakılan topraklardan gelenler muhacir, savaştan kaçıp sığınanlar mülteci sayıldı. Sarıkamış Harekâtı'nın başarısızlığı ve Rus işgali Doğu Anadolu'dan batıya yeni göçlere yol açtı. Kalabalık toplanma alanları, açlık ve hijyen eksikliği kolera ile tifüs salgınlarını yaydı. Hilal-i Ahmer Cemiyeti hastaneler kurdu, aşılama, suyu kaynatma ve temizlik kampanyaları yürütüldü; Gülhane'de hazırlanan kolera aşısı 1913'te orduda kullanılmaya başlandı.
1908-1918 Yılları Arasında Yaşanan Kitlesel Göç ve Salgınlar: konu anlatımı ve özeti
Bu konu, 1908-1918 yıllarındaki savaşlar sırasında yaşanan büyük göç dalgalarını ve salgın hastalıkları, devletin bunlara karşı aldığı önlemlerle birlikte anlatıyor.
- Balkanlardan Anadolu'ya göç 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'ndan sonra hızlandı. Balkan Savaşları'nda yüz binlerce Müslüman yurdunu bırakmak zorunda kaldı ve Balkanlarda azınlık durumuna düştü.
- Göçmenler Selanik, Edirne ve İstanbul gibi toplanma alanlarında bekletildi, sonra İzmir, Tekirdağ ve Mersin gibi şehirlere sevk edildi.
- Yerleştirme için muhacir komisyonları kuruldu; 1913'te İskân-ı Muhacirin Nizamnamesi çıkarıldı, 1914'te Aşair ve Muhacirin Müdüriyet-i Umumiyesi oluşturuldu.
- Devlet göçmenleri ikiye ayırdı: antlaşmayla başka devlete bırakılan topraklardan gelenler muhacir, savaştan kaçarak sığınanlar mülteci sayıldı.
- I. Dünya Savaşı'nda Sarıkamış Harekâtı'nın başarısızlığı ve Rus işgali Doğu Anadolu'dan batıya yeni göçlere yol açtı.
- Kalabalık toplanma alanları, açlık ve hijyen eksikliği kolera ve tifüs salgınlarını yaydı. Hilal-i Ahmer Cemiyeti hastaneler kurdu; aşılama, suyu kaynatma ve temizlik kampanyaları yürütüldü, Gülhane'de hazırlanan kolera aşısı 1913'te orduda kullanılmaya başlandı.
Unutma: Muhacir ile mülteci arasındaki fark, göçün antlaşmayla devredilen bir topraktan mı yoksa savaş ortamından kaçış sonucu mu olduğudur.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Göçü ve salgını ayrı konular gibi değil, birbirine bağlı bir süreç olarak düşün.
- Ayrılış: Savaş ya da toprak kaybı nedeniyle aileler evlerini bırakır.
- Toplanma: Göçmenler Selanik, Edirne, İstanbul gibi merkezlerde kalabalık hâlde bekletilir.
- Salgın riski: Kalabalık, açlık ve temiz su eksikliği hastalıkların yayılmasını kolaylaştırır.
- Sevk ve iskân: Muhacir komisyonları göçmenleri Anadolu'nun farklı şehirlerine yerleştirir.
Bu yüzden devlet göçmenleri yerleştirirken bir yandan da aşı, temizlik ve suyu kaynatma kampanyaları yürüttü.
Günlük hayattan: Bugün de afet bölgelerinde çadır kentler kurulurken ilk dikkat edilen konulardan biri temiz su ve hijyendir.
Sık yapılan hata: Kolera ve tifüsün aynı yolla bulaştığını sanmak. Doğrusu: Kolera kirli su ve gıdayla, tifüs ise bitlerle bulaşır; bu yüzden kolera için suyun kaynatılması, tifüs için temizlik ve bitle mücadele önemlidir.
Derinleş
Türkiye'de pek çok ailenin geçmişinde bir göç hikâyesi vardır. Ailenden ya da çevrenden bir büyüğünle, izin alarak, ailesinin göç hikâyesi hakkında kısa bir sözlü tarih görüşmesi yap. Duyduklarını bu dönemin göç süreciyle karşılaştır: Hangi adımlar benziyor, hangileri farklı? Bugün göç etmek zorunda kalan insanların yaşadıklarını bu hikâyelerle birlikte düşündüğünde, göçmenlere karşı tutumlarımız nasıl şekillenmeli, tartış.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
TAR.11.3.21908-1918 yılları arasında yaşanan kitlesel göç ve salgınların Osmanlı devlet ve toplum hayatına etkilerine ilişkin bakış açısı geliştirebilme
- a) 1908-1918 yılları arasında yaşanan kitlesel göç ve salgınların Osmanlı devlet ve toplum hayatına etkilerini birinci ve ikinci elden kaynaklardan inceler.
- b) 1908-1918 yılları arasında yaşanan kitlesel göç ve salgınlarla ilgili birinci ve ikinci elden kaynakları yorumlar.
- c) 1908-1918 yılları arasında yaşanan kitlesel göç ve salgınların etkilerini kaynaklara dayanarak çözümler.
- ç) 1908-1918 yılları arasında yaşanan kitlesel göç ve salgınların meydana geldiği dönemin koşullarını belirler.
- e) 1908-1918 yılları arasında yaşanan kitlesel göç ve salgınların etkileriyle ilgili olarak dönemin koşulları çerçevesinde çıkarımda bulunur.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Kasım 1912'de Çatalca hattında bekleyen askerler arasında, kirli su ve kalabalık ordugâhlar nedeniyle şiddetli ishal ve kusmayla seyreden bir salgın yayıldı. Hastalık birkaç gün içinde binlerce askeri etkiledi; İstanbul'a taşınan hastalarla şehirde de vakalar görüldü. Metinde anlatılan salgın hastalık aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kolera
- B) Verem
- C) Kuduz
- D) Çiçek
- E) Sıtma
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kolera
Kirli su yoluyla bulaşan, ağır ishal ve kusmayla hızla yayılan hastalık koleradır; Balkan Savaşı'nda Çatalca'da büyük kayıplara yol açmıştır. Sıtma da cephelerde yaygın bir hastalıktır; ancak sivrisinekle bulaşır ve yüksek ateşle seyreder.
Kolay
2Temsilî bir mektup (Selanik, 1914): "Şehir artık Yunan idaresinde. Mahallemizin camileri ayakta ama komşularımızın çoğu Anadolu'ya göç etti. Okulumuzda öğretim dili değişti; resmî işlerimizi yürütmek için yeni bir dil öğrenmek zorunda kaldık." Mektuba göre Balkan Savaşları'ndan sonra yurtlarında kalan Müslümanların durumu nasıl değişmiştir?
- A) Yaşadıkları ülkede azınlık durumuna düşmüşlerdir.
- B) Bağımsız bir devlet kurmuşlardır.
- C) Nüfus çoğunluğunu artırmışlardır.
- D) Yönetici konumuna gelmişlerdir.
- E) Bütünüyle Anadolu'ya göç etmişlerdir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yaşadıkları ülkede azınlık durumuna düşmüşlerdir.
Yeni devletlerin yönetimi altında kalan, nüfusu göçle azalan ve resmî dili değişen Müslümanlar azınlık durumuna düşmüştür. Hepsinin Anadolu'ya göç ettiği yargısı yanlıştır; mektubu yazan kişi de şehirde kalmıştır.
Kolay
3Temsilî bir yazışma: "Balkan Savaşları'ndan sonra İstanbul'a ve Anadolu'ya gelen muhacirlerin, ayrıca konar-göçer aşiretlerin yerleştirilmesi işi tek bir merkezden yürütülecektir. Bu amaçla Dahiliye Nezareti'ne bağlı yeni bir müdürlük kurulmuştur." Yazışmada sözü edilen kurum aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliye
- B) İskân-ı Aşair ve Muhacirin Müdüriyeti
- C) Islah-ı Sanayi Komisyonu
- D) Düyun-ı Umumiye İdaresi
- E) Hilal-i Ahmer Cemiyeti
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İskân-ı Aşair ve Muhacirin Müdüriyeti
Göçmenlerin ve aşiretlerin iskânı için Dahiliye Nezareti'ne bağlı olarak İskân-ı Aşair ve Muhacirin Müdüriyeti kurulmuştur; kurum 1916'da genel müdürlüğe dönüştürülmüştür. Hilal-i Ahmer de göçmenlere yardım etmiştir; ancak devlet kurumu değil, gönüllü bir yardım cemiyetidir.
Kolay
4Bir haritada 1912-1913 yıllarında göçmenlerin Selanik, Manastır ve Edirne çevresinden İstanbul'a yönelen okları görülüyor. İstanbul'dan çıkan yeni oklar ise gemi ve trenle göçmenlerin yerleştirildiği şehirlere uzanıyor; bu şehirlerin hepsi savaştan sonra Osmanlı'da kalan topraklardadır. Aşağıdakilerden hangisi bu okların ucunda yer alabilecek şehirlerden biridir?
- A) Üsküp
- B) İzmir
- C) Sofya
- D) Manastır
- E) Belgrad
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İzmir
Göçmenler İstanbul'dan, Osmanlı'da kalan Anadolu şehirlerine, örneğin İzmir'e sevk edilmiştir. Manastır göçün başladığı bölgelerden biridir ve Balkan Savaşları'ndan sonra Osmanlı'dan çıkmıştır; bu yüzden yerleştirme yeri olamaz.
Kolay
5Kolera ve tifüs göç, kalabalık ve kötü yaşam koşullarında yayılan salgın hastalıklardır. Tifüsün koleradan farkı aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
- A) Hiç salgın yapmaması
- B) Bit ve pirelerle bulaşması
- C) Yalnızca hayvanlarda görülmesi
- D) Kalabalık yerlerde görülmemesi
- E) Kirli suyla bulaşması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bit ve pirelerle bulaşması
Tifüs bit ve pirelerle, kolera ise kirli su ve gıdalarla bulaşır. Her ikisi de kalabalık ve kötü koşullarda salgın yapabilir.
Kolay
6Balkan Savaşları sırasında göç eden aileler önce bazı şehirlerdeki toplanma alanlarında bekletildi, sonra Anadolu'daki şehirlere sevk edildi. Aşağıdakilerden hangisi bu toplanma alanlarından biridir?
- A) Tekirdağ
- B) Selanik
- C) Mersin
- D) İzmir
- E) Konya
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Selanik
Selanik, Edirne ve İstanbul göçmenlerin toplandığı yerlerdir. İzmir, Tekirdağ ve Mersin ise göçmenlerin sevk edildiği şehirlerdir.
Kolay
7Bir kavram kartında şu bilgiler yer alıyor: "Kanalizasyon atıklarıyla kirlenmiş su ve gıdalar yoluyla bulaşır; şiddetli ishal ve su kaybına yol açar. Kuluçka süresi 1-3 gündür." Kartta tanıtılan hastalık hangisidir?
- A) Kolera
- B) Verem
- C) Sıtma
- D) Çiçek
- E) Tifüs
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kolera
Kirli su ve gıdayla bulaşan, şiddetli ishal yapan hastalık koleradır. Tifüs ise bit ve pirelerle bulaşır.
Kolay
8Balkan Savaşları'ndan sonra Balkanlarda kalan Türk ve Müslüman nüfus yeni kurulan devletlerin içinde hangi duruma düşmüştür?
- A) Yönetici çoğunluk durumuna
- B) Vergiden muaf duruma
- C) Azınlık durumuna
- D) Sömürgeci güç durumuna
- E) Ayrıcalıklı zümre durumuna
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Azınlık durumuna
Yeni ulus-devletler kurulunca Türk ve Müslüman nüfus bu devletlerin içinde azınlık durumuna düşmüştür. Bu da göçün temel nedenlerinden biri olmuştur.
Kolay
9Bir fotoğrafın altında şu açıklama var: "Balkanlarda yaşayan binlerce aile, öküzlerin çektiği kağnılara yükledikleri eşyalarla Anadolu'ya doğru yola çıktı. Rumeli'den göç etmek zorunda kalan bir Türk ailesi, 1912." Bu fotoğraf tarihçi için nasıl bir kaynaktır?
- A) Göçmen sayılarını veren resmî bir tablo
- B) Olaydan yüzyıl sonra çizilmiş bir tasvir
- C) Göç hakkında yazılmış bir ders kitabı
- D) Olayın yaşandığı döneme ait birinci elden görsel kaynak
- E) Göçü anlatan bir roman
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Olayın yaşandığı döneme ait birinci elden görsel kaynak
1912'de çekilen fotoğraf olayın yaşandığı döneme ait birinci elden görsel bir kaynaktır. Ders kitabı ise ikinci elden kaynaktır.
Kolay
10Balkanlardan Anadolu'ya göç hangi savaştan sonra hızlanmıştır?
- A) Trablusgarp Savaşı
- B) Osmanlı-Yunan Savaşı
- C) 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı
- D) Kırım Savaşı
- E) Prut Savaşı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı
Balkanlardan Anadolu'ya göç 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'ndan (93 Harbi) sonra hızlanmış, Balkan Savaşları'nda yeniden artmıştır. Trablusgarp Savaşı Kuzey Afrika'da yaşanmıştır.
Kolay
11Göç sırasında kalabalık toplanma alanlarında açlık ve hijyen eksikliği yaşandı. Bu koşulların doğrudan sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Nüfusun azalmadan yerleşmesi
- B) Sanayi üretiminin artması
- C) Salgınların tamamen ortadan kalkması
- D) Kolera ve tifüs salgınlarının yayılması
- E) Ticaretin canlanması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kolera ve tifüs salgınlarının yayılması
Kalabalık, açlık ve hijyen eksikliği kolera ve tifüs salgınlarını yaymıştır. Bu koşullar salgınları azaltmamış, artırmıştır.
Kolay
121913'te Gülhane'de hazırlanan bir aşı aynı yıl orduda kullanılmaya başlandı. Bu aşı hangi hastalığa karşı hazırlanmıştır?
- A) Grip
- B) Kuduz
- C) Sıtma
- D) Kolera
- E) Veba
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kolera
Gülhane'de hazırlanan kolera aşısı 1913'te orduda kullanılmaya başlanmıştır. Kolera Balkan Savaşları sırasında ordugâhlarda yayılmıştı.
Kolay
13Balkan Savaşları sırasında Selanik'te bir göçmen kampının 1913'te çekilmiş fotoğrafları bugün bir Fransız müzesinde bulunuyor. Bu fotoğraflar en çok hangi konuyu incelemek isteyen birine yararlı olur?
- A) Lale Devri'ndeki saray eğlencelerini
- B) Göçmenlerin toplanma alanlarındaki yaşam koşullarını
- C) Sanayi Devrimi'ndeki fabrika makinelerini
- D) Fransız İhtilali'ndeki özgürlük ağaçlarını
- E) Lizbon Depremi'nden sonraki yeniden yapılanmayı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Göçmenlerin toplanma alanlarındaki yaşam koşullarını
Selanik'teki göçmen kampı fotoğrafları toplanma alanlarındaki yaşam koşullarını gösterir. Diğer seçenekler başka dönemlere ve olaylara aittir.
Kolay
141908-1918 yıllarında hastaneler kuran, gönüllüleriyle yaralıları tedavi eden ve salgınlarla mücadeleye katılan yardım kuruluşu bugün hangi adla faaliyetini sürdürmektedir?
- A) Encümen-i Daniş
- B) Şirket-i Hayriye
- C) Düyun-ı Umumiye
- D) Türk Kızılay
- E) Darülaceze
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Türk Kızılay
O dönemde Hilal-i Ahmer adını taşıyan cemiyet, bugün Türk Kızılay olarak hizmet vermektedir. Şirket-i Hayriye ise bir vapur şirketidir.
Kolay
151914'te göçmenlerin ve konar-göçer toplulukların yerleştirilmesi işlerini yürütmek üzere kurulan kurum hangisidir?
- A) Mühendishane-i Bahri-i Hümayun
- B) Encümen-i Daniş
- C) Aşair ve Muhacirin Müdüriyet-i Umumiyesi
- D) Meclis-i Mebusan ve Meclis-i Âyan
- E) Düyun-ı Umumiye-i Osmaniye İdaresi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Aşair ve Muhacirin Müdüriyet-i Umumiyesi
Göçmen ve aşiretlerin iskânı için 1914'te Aşair ve Muhacirin Müdüriyet-i Umumiyesi kurulmuştur. Islah-ı Sanayi Komisyonu ise sanayiyle ilgilidir.
Kolay
16I. Dünya Savaşı'nda Doğu Anadolu'dan batıya doğru yeni göç dalgalarına yol açan gelişme hangisidir?
- A) Çanakkale Cephesi'nde zafer kazanılması
- B) Edirne'nin Bulgarlardan geri alınması
- C) II. Meşrutiyet'in İstanbul'da ilan edilmesi
- D) Sarıkamış Harekâtı'nın başarısızlığı ve Rus işgali
- E) Trablusgarp ve Bingazi'nin kaybedilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Sarıkamış Harekâtı'nın başarısızlığı ve Rus işgali
Sarıkamış'taki başarısızlık ve ardından gelen Rus işgali Doğu Anadolu'dan batıya göçlere yol açmıştır. Çanakkale Zaferi göçe değil, savunmada başarıya işaret eder.
Kolay
17Balkan Savaşları sırasında göç etmek zorunda kalan Türk ve Müslüman nüfus için bölgedeki limanlar, demir yolu istasyonları ve büyük kasabalar hızla toplanma merkezlerine dönüştü. Buralardan hareket eden konvoylar Anadolu'ya ulaştı. Göçmenlerin özellikle limanlarda ve istasyonlarda toplanmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Buralarda salgın hastalıkların hiç görülmemesi
- B) Göçmenlerin buralara kalıcı olarak yerleştirilmek istenmesi
- C) Buraların savaşın dışında kalan tarafsız bölgeler olması
- D) Buraların Anadolu'ya gidecek gemi ve trenlere ulaşmayı sağlaması
- E) Göçmenlere buralarda tarım arazisi dağıtılması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Buraların Anadolu'ya gidecek gemi ve trenlere ulaşmayı sağlaması
Limanlar ve demir yolu istasyonları, göçmenlerin Anadolu'ya gitmek için binecekleri gemi ve trenlerin kalktığı yerlerdir; bu yüzden toplanma merkezi olmuşlardır. Kalabalık toplanma alanlarında salgınlar yayılmıştır. Buralar kalıcı yerleşim yeri değil, sevk öncesi bekleme yeridir. Limanlar ve istasyonlar savaş bölgesinin içindeydi; tarafsız bölge değildi. Arazi dağıtımı ise göçmenlerin Anadolu'da yerleştirildikleri yerlerde yapılmıştır.
Kolay
18Balkan Savaşları sırasında İstanbul'a yaralı, hasta ve göçmen akını yaşandı; şehirdeki hastaneler dolup taştı. Sarayburnu ve Gülhane Parkı çadırlı ordugâha dönüştürüldü; okullar, oteller ve Ayasofya gibi camiler de sağlık yardımı için hizmete açıldı. Asker ve sivil hastalar bu merkezlerde tedavi gördü. Bu uygulamalar aşağıdakilerden hangisini gösterir?
- A) Hastanelerin yetmemesi üzerine başka yapıların kullanıldığını
- B) Salgınların yalnız Doğu Anadolu'daki şehirlerde görüldüğünü
- C) Hastaların tedavi için Avrupa'daki şehirlere gönderildiğini
- D) Göçmenlerin İstanbul'a girmesinin tümüyle yasaklandığını
- E) Sağlık hizmetinin yalnız ordu mensuplarına verildiğini
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hastanelerin yetmemesi üzerine başka yapıların kullanıldığını
Hastaneler dolup taşınca parklar çadırlı ordugâha, okul, otel ve camiler de sağlık merkezine çevrilmiştir; yani var olan hastaneler yetmediği için başka yapılar kullanılmıştır. Metin Doğu Anadolu'dan değil İstanbul'dan söz eder; hastaların yurt dışına gönderilmesi ya da göçmen girişinin yasaklanması anlatılmaz; tedavi gören hastalar arasında siviller de vardır.
Orta
19Bir öğrenci 1908-1918 dönemine ait gazetelerin sağlık haberlerinden şu notları çıkarmış: I. Askerlere ve halka aşı yapılması II. İçme suyunun kaynatılarak kullanılması III. Mahallelerde temizlik kampanyaları düzenlenmesi Bu notlardan hangileri dönemde salgınlara karşı alınan önlemlerdendir?
- A) Yalnız I
- B) I ve II
- C) I ve III
- D) II ve III
- E) I, II ve III
Cevabı göster
Doğru cevap: E) I, II ve III
Dönemde kolera, tifo ve çiçeğe karşı aşılama yapılmış, suyun kaynatılması öğütlenmiş ve şehirlerde temizlik kampanyaları düzenlenmiştir; üç not da doğrudur. Yalnızca aşıyı önlem sayan öğrenci, salgınlarla mücadelenin hijyen yönünü gözden kaçırır.
Orta
20Temsilî bir bütçe görüşmesinden (1914): "Muhacirlere ekmek, çadır, tohumluk ve çift hayvanı veriliyor; geçici barınaklar için kiralanan binaların bedeli ödeniyor. Aynı yıl seferberlik nedeniyle ordunun silah, cephane ve erzak masrafları da karşılanmak zorunda." Metne göre yüz binlerce göçmenin ihtiyaçlarının karşılanması devleti öncelikle hangi yönden zorlamıştır?
- A) Ordusunu küçülterek
- B) Toprak kazanmasını sağlayarak
- C) Mali yükünü ağırlaştırarak
- D) Dış ticaretini artırarak
- E) Vergi gelirlerini artırarak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Mali yükünü ağırlaştırarak
Göçmenlere yapılan yardımların seferberlik masraflarıyla aynı döneme denk gelmesi, zaten zor durumdaki hazinenin yükünü ağırlaştırmıştır. Vergi gelirlerinin arttığı yargısı yanlıştır; göçmenler ilk yıllarda üretimden çok yardıma muhtaçtı.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.