Osmanlı Devleti’nin İnsanlık Tarihine Katkıları

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

• TAR.11.3.3Osmanlı Devleti’nin insanlık tarihine katkılarına ilişkin oluşturduğu özgün ürünleri paylaşabilme

  • a) Osmanlı Devleti’nin insanlık tarihine katkılarına ilişkin araştırmasında belirlediği kaynaklardan bilgi toplar.
  • b) Osmanlı Devleti’nin insanlık tarihine katkılarına ilişkin araştırmasında belirlediği kaynakları inceleyerek araştırmasına dair bilgileri tespit eder.
  • ç) Osmanlı Devleti’nin insanlık tarihine katkılarına ilişkin araştırmasında kaynaklardan belirlediği uygun bilgileri yorumlar.
  • d) Osmanlı Devleti’nin insanlık tarihine katkılarına ilişkin kanıta dayalı oluşturduğu araştırmasını paylaşır.

1. Kolay

   1Bosna'daki Vişegrad'da Drina Irmağı üzerinde, sadrazam Sokullu Mehmed Paşa'nın vakfı tarafından 1577'de tamamlanan taş köprü bugün UNESCO Dünya Mirası Listesi'ndedir. Vakıf, köprünün yanı sıra yolcular için bir kervansaray yaptırmış ve bu yapıların bakım masraflarını da gelirleriyle karşılamıştır. Bu örnek Osmanlı'nın hangi alandaki katkısını gösterir?

   • AA) Hukuk ve yargı düzeni
   • BB) Askerî teşkilat ve savunma
   • CC) Denizcilik ve ticaret
   • DD) Sosyal ve kamu hizmetleri
   • EE) Diplomasi ve dış ilişkiler
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Sosyal ve kamu hizmetleri

   Vakıf eliyle yapılan ve gelirleriyle bakımı sağlanan köprü, kervansaray gibi yapılar halkın ortak ihtiyacına hizmet ettiği için sosyal ve kamu hizmetleri alanındaki katkıya örnektir. Köprüler askerî seferlerde de kullanılabilir; ancak metindeki vakıf yapısı yolculara ve halka yönelik hizmeti öne çıkarır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

2. Kolay

   2Temsilî bir ahitname özeti (XV. yüzyıl): "Fethedilen şehrin halkının kiliseleri korunacak, kimse dinini değiştirmeye zorlanmayacaktır. Vergiler eski yönetimin aldığından ağır olmayacak; halk kendi geleneklerine göre yaşamaya devam edecektir." Ahitnamede görülen ve Osmanlı'nın fethettiği yerlerdeki halkın gönlünü kazanmaya yönelik politikaya ne ad verilir?

   • AA) Sömürgecilik
   • BB) Merkantilizm
   • CC) İstimalet
   • DD) Kapitülasyon
   • EE) İltizam
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) İstimalet

   Fethedilen yerlerin halkına din, can ve mal güvencesi verip vergi yükünü hafifleterek onların gönlünü kazanmaya istimalet politikası denir. Kapitülasyon da yabancılara tanınan bir ayrıcalıktır; ancak tebaaya değil, yabancı devletlerin tüccarlarına verilen ticari imtiyazları anlatır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

3. Kolay

   3Washington'daki ABD Temsilciler Meclisi salonunun duvarlarında, hukukun gelişimine katkı yapmış 23 kişinin mermer kabartma portreleri bulunur. Hammurabi, Justinianus ve Napolyon'un portreleri arasında, kanunnameleriyle tanınan bir Osmanlı padişahının portresi de yer alır. Portresi bu salonda bulunan Osmanlı padişahı aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Fatih Sultan Mehmed
   • BB) Yavuz Sultan Selim
   • CC) II. Mahmud
   • DD) Kanuni Sultan Süleyman
   • EE) I. Ahmed
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Kanuni Sultan Süleyman

   Kanunnameleriyle tanınan ve "Kanuni" unvanını alan Sultan Süleyman, ABD Kongre Binası'ndaki hukukçu rölyefleri arasında yer alır. Fatih Sultan Mehmed de kanunnameler hazırlatmıştır; ancak bu salondaki portrelerden biri değildir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

4. Kolay

   4Bir konser programında iki eser yer alıyor: Mozart'ın 11 numaralı piyano sonatının son bölümü ve Beethoven'ın Atina Harabeleri için bestelediği bir marş. Programdaki açıklamada her iki eserde de davul ve zil vuruşlarını andıran, tekrarlanan ve coşkulu ritimler kullanıldığı belirtiliyor. Bu eserlerde görülen, mehter müziğinden etkilenen tarza ne ad verilir?

   • AA) Barok
   • BB) Rokoko
   • CC) Gotik
   • DD) Rönesans
   • EE) Alla turca
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Alla turca

   Mehter müziğinin davul, zil ve ritim yapısından etkilenen Avrupa bestelerine alla turca denir; Mozart'ın Türk Marşı ve Beethoven'ın Türk Marşı bunun örnekleridir. Barok da bir müzik dönemidir; ancak Mozart ve Beethoven'dan önceye aittir ve mehter etkisini anlatmaz.

   Hata mı var? Düzeltme öner

5. Kolay

   5Almanya'daki Schwetzingen Sarayı'nın bahçesinde bulunan Pembe Cami, 1795'te Fransız mimar Nicolas de Pigage tarafından Osmanlı mimarisinden esinlenerek inşa edilmiştir. Bu yapı aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?

   • AA) Osmanlı mimarisinin Avrupa'da örnek alındığının
   • BB) Osmanlı Devleti'nin Almanya'yı fethettiğinin
   • CC) Avrupa'da Osmanlı vakıflarının kurulduğunun
   • DD) Osmanlı'nın Avrupa'ya mimar gönderdiğinin
   • EE) Alman sarayının Osmanlı'ya vergi ödediğinin
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Osmanlı mimarisinin Avrupa'da örnek alındığının

   Yapıyı Avrupalı bir mimar Osmanlı mimarisinden esinlenerek yapmıştır; bu, Osmanlı mimarisinin örnek alındığını gösterir. Mimar Fransız olduğu için Osmanlı'nın mimar gönderdiği söylenemez.

   Hata mı var? Düzeltme öner

6. Kolay

   6Bir müzik öğretmeni, okul bandosunun tarihini anlatırken bugün birçok ülkenin ordusunda bulunan askerî bandoların kurulmasında ve marşların bestelenmesinde bir Osmanlı topluluğunun Avrupa'da tanınıp yaygınlaşmasının etkili olduğunu söylüyor. Öğretmenin sözünü ettiği topluluk aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Enderun Mektebi
   • BB) Mehter takımı
   • CC) Divan-ı Hümayun
   • DD) Tersane-i Âmire
   • EE) Kapıkulu süvarileri
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Mehter takımı

   Türk askerî müziğini icra eden mehter takımı Avrupa'da tanınınca Batı ülkelerinde askerî bandolar kurulmuş, marşlar bestelenmiştir. Kapıkulu süvarileri askerî bir birliktir ama müzik topluluğu değildir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

7. Kolay

   7Can, Osmanlı'nın insanlık tarihine katkılarını araştırırken kütüphane ve arşiv çalışması, müze gezisi ve genel ağ taraması yapmayı planlamıştır. Aşağıdakilerden hangisi Can'ın listesine eklenebilecek bir bilgi toplama aracıdır?

   • AA) Kaynakça yazımı
   • BB) Zaman çizelgesi
   • CC) Görev dağılımı
   • DD) Rapor başlığı
   • EE) Saha araştırması
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Saha araştırması

   Saha araştırması, yerinde inceleme yaparak bilgi toplamaktır; örneğin Balkanlardaki Osmanlı eserlerini yerinde görmek. Zaman çizelgesi ise planlama aracıdır, bilgi toplamaz.

   Hata mı var? Düzeltme öner

8. Kolay

   8Tarih dersinde grup çalışması yapan Elif ve arkadaşları, araştırmaya başlamadan önce konularını belirlemiş, görevleri aralarında paylaşmış ve bir zaman çizelgesi hazırlamıştır. Grubun bu çalışmaları araştırma sürecinin hangi aşamasına aittir?

   • AA) Kaynakları inceleme
   • BB) Bilgileri yorumlama
   • CC) Araştırma raporunu hazırlama
   • DD) Kaynaklardan bilgi toplama
   • EE) Planlama ve organizasyon
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Planlama ve organizasyon

   Konu belirleme, görev dağılımı ve zaman çizelgesi araştırmanın planlama ve organizasyon aşamasındadır. Kaynaklardan bilgi toplama bu hazırlıktan sonra gelir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

9. Kolay

   9Balkanlarda Osmanlı döneminde vakıflar eliyle binlerce cami, köprü, han ve hamam yapılmıştır. Bu yapıların bir kısmı bugün de kullanılmaktadır. Bu yapıların inşasında vakıf kültürünün üstlendiği temel görev aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Devlete düzenli vergi geliri sağlamak
   • BB) Sınırlarda askerî savunmayı güçlendirmek
   • CC) Toplumun ortak ihtiyaçlarına yönelik hizmet sunmak
   • DD) Yalnız saray mensuplarına hizmet vermek
   • EE) Avrupa ile ticaret antlaşmaları yapmak
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Toplumun ortak ihtiyaçlarına yönelik hizmet sunmak

   Köprü, han, hamam ve cami gibi yapılar halkın ortak ihtiyaçlarını karşılar; vakıflar bu hizmetleri sunmak için kurulmuştur. Bu yapılar herkese açıktır, yalnız saraya hizmet etmez.

   Hata mı var? Düzeltme öner

10. Kolay

    10Meksiko Siti'deki bir meydanda bulunan saat kulesi, Meksika Bağımsızlık Günü'nün 100. yıl dönümünde (1910) bu ülkede yaşayan Osmanlı sakinleri tarafından Meksika halkına hediye edilmiştir. Bu bilgi aşağıdakilerden hangisine örnek gösterilebilir?

    • AA) Osmanlı Devleti'nin Amerika kıtasında toprak kazanmasına
    • BB) Meksika'nın Osmanlı Devleti'ne bağlı bir eyalet olmasına
    • CC) Osmanlı izlerinin Avrupa dışındaki bölgelerde de görülmesine
    • DD) Osmanlı eserlerinin yalnız Balkanlarda yapılmış olmasına
    • EE) Meksika'nın bağımsızlığını Osmanlı ordusuyla kazanmasına
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Osmanlı izlerinin Avrupa dışındaki bölgelerde de görülmesine

    Hediye edilen saat kulesi, Osmanlı'nın izlerinin Amerika kıtasında bile görüldüğünü gösterir. Bu bir hediyedir; Osmanlı'nın orada toprak kazandığı ya da egemenlik kurduğu anlamına gelmez.

    Hata mı var? Düzeltme öner

11. Kolay

    11İstimalet politikasıyla Osmanlı Devleti'nin temel olarak amaçladığı aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Fethedilen yerlerdeki halkın gönlünü kazanmak
    • BB) Fethedilen yerlerin halkını başka bölgelere göç ettirmek
    • CC) Fethedilen bölgelerin kaynaklarını merkeze taşımak
    • DD) Yerel halkın dinini değiştirmesini sağlamak
    • EE) Fethedilen yerlerde yalnız askerî yönetim kurmak
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Fethedilen yerlerdeki halkın gönlünü kazanmak

    İstimalet, fethedilen yerlerdeki halkın gönlünü kazanma politikasıdır. Kaynakları merkeze taşımak sömürgeci bir uygulamadır ve bu politikayla bağdaşmaz.

    Hata mı var? Düzeltme öner

12. Kolay

    12Topkapı Sarayı Müzesi'ndeki bir eserin tanıtım kartında şunlar yazıyor: 'Çizildiği yer: Gelibolu. Tarih: 1513. Gösterdiği yerler: İspanya, Portekiz, Batı Afrika kıyıları ve Amerika kıtasının doğu kıyıları. 2017'de UNESCO Dünya Belleği Programı'na dâhil edildi.' Tanıtım kartında anlatılan eser kime aittir?

    • AA) Kâtip Çelebi
    • BB) Evliya Çelebi
    • CC) Matrakçı Nasuh
    • DD) Seydi Ali Reis
    • EE) Piri Reis
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Piri Reis

    1513'te Gelibolu'da çizilen ve Amerika'nın doğu kıyılarını gösteren dünya haritası Piri Reis'e aittir. Seydi Ali Reis de bir Osmanlı denizcisidir ancak bu harita onun değildir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

13. Kolay

    13“Pax Ottomana” kavramı aşağıdakilerden hangisini ifade eder?

    • AA) Osmanlı'nın fethettiği toprakları sömürge olarak yönetmesini
    • BB) Osmanlı ordusunda uygulanan yeni savaş taktiklerini
    • CC) Osmanlı'nın Avrupa ile yaptığı ticaret antlaşmalarını
    • DD) Osmanlı'nın hâkim olduğu topraklarda sağladığı uzun süreli barışı
    • EE) Osmanlı sarayında uygulanan tören kurallarını
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Osmanlı'nın hâkim olduğu topraklarda sağladığı uzun süreli barışı

    Pax Ottomana, Osmanlı barışı demektir ve hâkim olunan topraklarda sömürge düzeni kurmadan sağlanan uzun süreli barışı anlatır. Bu kavram sömürgecilikle karıştırılmamalıdır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

14. Kolay

    14Aşağıdakilerden hangisi Avrupa'da etkili olan Turquerie (Türk hayranlığı) modasına örnek gösterilebilir?

    • AA) Bir Avrupa ordusunun Osmanlı'ya karşı sefere çıkması
    • BB) Bir Avrupa krallığının Osmanlı'ya elçi göndermesi
    • CC) Avrupa'da yeni coğrafi keşiflerin yapılması
    • DD) Avrupalı bir soylunun evini Osmanlı halılarıyla süslemesi
    • EE) Avrupalı devletlerin kendi aralarında ittifak kurması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Avrupalı bir soylunun evini Osmanlı halılarıyla süslemesi

    Turquerie, Avrupalıların Türk eşyalarına, giyimine ve sanatına duyduğu hayranlıktır; evleri Osmanlı halılarıyla süslemek buna örnektir. Elçi göndermek diplomatik bir ilişkidir, bir moda değildir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

15. Kolay

    15XVI. yüzyıldan itibaren Avrupalılar İznik çinilerini ülkelerine getirtip çeşitli alanlarda kullandı. XIX. yüzyılın ikinci yarısında ise birçok Avrupalı seramik sanatçısı bu çinileri taklit ederek üretmeye çalıştı. Bu bilgiler Osmanlı'nın daha çok hangi alandaki etkisine örnektir?

    • AA) Hukuk
    • BB) Sanat
    • CC) Askerlik
    • DD) Denizcilik
    • EE) Eğitim
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Sanat

    Çinilerin Avrupa'da kullanılması ve seramik sanatçılarınca taklit edilmesi Osmanlı'nın sanat alanındaki etkisini gösterir. Hukuk alanındaki etkiye Kanuni'nin düzenlemeleri örnek olur.

    Hata mı var? Düzeltme öner

16. Kolay

    16Defne'nin grubu, Balkanlarda Osmanlı döneminde inşa edilen eserlerle günümüze ulaşan eserlerin sayılarını ülkelere göre çubuk grafikle göstermiştir. Grubun bu çalışması araştırmanın hangi becerisine örnektir?

    • AA) Kaynakların ön yargı içerip içermediğini inceleme
    • BB) Araştırma için zaman çizelgesi oluşturma
    • CC) Toplanan bilgileri görsel metne dönüştürme
    • DD) Kaynakların dijital kimliğini belirleme
    • EE) Kaynakça listesini düzenleme
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Toplanan bilgileri görsel metne dönüştürme

    Sayısal bilgileri grafiğe dökmek, toplanan bilgiyi görsel metne dönüştürmektir. Ön yargı incelemesi kaynağın kendisiyle ilgilidir, bilginin sunuluşuyla ilgili değildir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

17. Kolay

    17Bir grubun araştırma raporunda şu ara başlıklar bulunuyor: – Mehter takımının Avrupa'da tanınması – Batı ülkelerinde askerî bandoların kurulması – Batı'da marşların bestelenmesi Bu ara başlıklara göre raporun içeriğine en uygun ana başlık aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Osmanlı Ordusunun Avrupa'daki Seferleri
    • BB) Türk Musikisinin Osmanlı Sarayındaki Yeri
    • CC) Avrupalı Bestecilerin Hayat Hikâyeleri
    • DD) Mehterin Batı'daki Askerî Müziğe Etkisi
    • EE) Osmanlı Halılarının Avrupa'ya Yayılışı
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Mehterin Batı'daki Askerî Müziğe Etkisi

    Üç ara başlık da mehterin Avrupa'da tanınmasını ve bunun Batı'daki bandolarla marşlara yansımasını anlatır; ana başlık bu ortak içeriği kapsamalıdır. Ordunun seferleri, saray musikisi ve bestecilerin hayatı ara başlıklarda işlenmemiştir, halılar ise konu dışıdır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

18. Kolay

    18Bir grup, Osmanlı Devleti'nin askerî, siyasi, sosyal, ekonomik ve kültürel alanlarda insanlık tarihine katkılarını araştırıyor. Grup konuyu belirlemiş, görevleri paylaşmış, kaynaklarının yazarını ve tarihini kontrol etmiştir. Topladığı notların tamamı ise İznik çinileri ile Türk halıları hakkındadır. Grubun rapora geçmeden önce gidermesi gereken eksiklik aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Toplanan bilgiler araştırmanın amacını karşılamaya yetmemektedir.
    • BB) Araştırma konusu henüz açık biçimde belirlenmemiştir.
    • CC) Grup üyeleri arasında görev dağılımı yapılmamıştır.
    • DD) Kaynakların yazar ve tarih bilgileri incelenmemiştir.
    • EE) Çini ve halı bilgileri araştırma konusunun dışında kalmaktadır.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Toplanan bilgiler araştırmanın amacını karşılamaya yetmemektedir.

    Araştırmanın amacı beş alanı kapsarken notlar yalnız çini ve halıyla, yani kültürel alanın bir bölümüyle ilgilidir; toplanan bilgiler amaca göre yeterli değildir. Çini ve halı konu dışı değildir, ancak tek başına yetmez. Konu, görev dağılımı ve yazar-tarih denetimi ise tamamlanmıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

19. Orta

    19Bir öğrenci, Osmanlı'nın Avrupa'ya etkileri konulu araştırmasında topladığı bilgileri siyasi, askerî, hukuk ve sanat başlıkları altında gruplandırmaktadır. Öğrencinin yaptığı çalışma araştırmanın hangi becerisine örnektir?

    • AA) Sonuç bildirme
    • BB) Kaynakça oluşturma
    • CC) Bilgiyi sınıflandırma
    • DD) Konu seçme
    • EE) Hipotez kurma
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Bilgiyi sınıflandırma

    Toplanan bilgilerin siyasi, askerî, hukuk ve sanat gibi ortak özelliklere göre gruplandırılması, bilgiyi sınıflandırma becerisidir. Kaynakça oluşturma da araştırmanın bir aşamasıdır; ancak bilgileri değil, kullanılan kaynakları listelemeyi anlatır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

20. Orta

    20Alman ressam Hans Holbein'in 1533 tarihli Elçiler adlı tablosunda, iki elçinin yaslandığı masanın üzerine bir Anadolu halısı serilmiştir. Bu tür halılar dönemin pek çok Avrupa tablosunda zenginlik göstergesi olarak resmedilmiş; bugün sanat tarihçileri bazı halı türlerini bu ressamların adıyla anmaktadır. Bu durum Osmanlı'nın hangi alandaki etkisine örnektir?

    • AA) Hukuk
    • BB) Siyaset
    • CC) Askerlik
    • DD) Bilim
    • EE) Sanat
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Sanat

    Anadolu halılarının Avrupa resminde sıkça yer alması ve bazı halı türlerinin ressamların adıyla anılması, Osmanlı'nın sanat alanındaki etkisini gösterir. Tablonun konusu elçiler olduğu için siyaset seçeneği çekici gelebilir; ancak etki gösteren unsur diplomasi değil, halı sanatıdır.

    Hata mı var? Düzeltme öner