Çevre Politikaları, Örgütler ve Ortak Miras

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

• COĞ.12.6.3Türkiye ve farklı gelişmişlik seviyesine sahip ülkelerde çevre sorunlarının önlenmesi amacıyla hazırlanan politika ve uygulamaları karşılaştırabilme

• COĞ.12.6.4Doğal çevrenin korunması amacıyla yapılan organizasyon ve anlaşmaların etkisine ilişkin bilgi toplayabilme

Bu konuda neler var?

• Ülkelerin Çevre Sorunlarına Yaklaşımları
• Çevre Sorunlarını Önlemede Bireylere Düşen Görevler
• Çevresel Örgütler
• Çevre Anlaşmaları ve Etkileri
• Ortak Doğal ve Kültürel Mirasa Yönelik Tehditler

1. Kolay

   1Ali, deniz kaplumbağalarının yuva yaptığı kumsalların korunmasıyla ilgili araştırma yaparken 1979'da Avrupa Konseyi çatısı altında imzalanan bir sözleşmeye ulaşıyor. Bu sözleşme Avrupa'daki yabani bitki ve hayvan türleri ile bunların doğal yaşam ortamlarını korumayı amaçlıyor. Ali'nin ulaştığı sözleşme aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Kyoto Protokolü
   • BB) Ramsar Sözleşmesi
   • CC) Montreal Protokolü
   • DD) Basel Sözleşmesi
   • EE) Bern Sözleşmesi
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Bern Sözleşmesi

   Bern Sözleşmesi 1979'da Avrupa Konseyi tarafından kabul edilmiştir ve Avrupa'nın yaban hayatı ile doğal yaşam ortamlarını korumayı amaçlar. Ramsar Sözleşmesi de canlıların yaşam alanlarını korur; ancak 1971'de İran'da imzalanmıştır ve yalnızca sulak alanlarla ilgilidir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

2. Kolay

   2Kuzey Avrupa'daki bir ülke 1991'de fosil yakıtlardan karbon vergisi almaya başlayan ilk ülkelerden biri olmuştur. Bugün evsel atıklarının çok küçük bir kısmı çöp alanlarına gitmekte, geri kalanı geri dönüştürülmekte ya da kentleri ısıtan tesislerde enerjiye çevrilmektedir; ülke bu tesisler için başka ülkelerden atık bile almaktadır. Çevre politikalarıyla öne çıkan bu ülke aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Brezilya
   • BB) İsveç
   • CC) Mısır
   • DD) Hindistan
   • EE) Nijerya
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) İsveç

   İsveç, 1991'de uygulamaya koyduğu karbon vergisi ve atıkların neredeyse tamamını geri dönüştüren ya da enerjiye çeviren sistemiyle çevre politikalarında örnek gösterilen gelişmiş bir ülkedir. Brezilya da Amazon ormanlarını korumaya yönelik politikalarla gündeme gelir; ancak Güney Amerika'dadır ve atık yönetiminde öne çıkan ülke değildir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

3. Kolay

   3Bir havalimanında gümrük memurları bir yolcunun bavulunda canlı papağanlar ve kaplumbağalar buldu. Yolcunun bu hayvanları başka bir ülkeye götürebilmesi için, nesli tehlikedeki türlerin ülkeler arası alım satımını izin belgesine bağlayan uluslararası bir sözleşme uyarınca belge alması gerekiyordu. Sözü edilen uluslararası sözleşme aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Ramsar
   • BB) Bern
   • CC) CITES
   • DD) Montreal
   • EE) Kyoto
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) CITES

   CITES, nesli tehlike altındaki yabani hayvan ve bitki türlerinin uluslararası ticaretini izin sistemiyle denetleyen sözleşmedir. Bern Sözleşmesi de yaban hayatını korur; ancak türlerin ticaretini değil, Avrupa'daki türlerin ve yaşam alanlarının korunmasını düzenler.

   Hata mı var? Düzeltme öner

4. Kolay

   4Bir apartmanın yöneticisi, çevre sorunlarını azaltmak için sakinlerden bir hafta boyunca günlük alışkanlıklarını not etmelerini istiyor. Toplanan notlarda kısa mesafeler için araba kullanma, piller ile evsel çöpü aynı torbaya atma ve bulaşığı akan suyun altında yıkama gibi davranışlar öne çıkıyor. Çevre sorunlarını önlemede bireylere düşen görevlerden biri aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Kısa mesafelerde de özel araç kullanmayı sürdürmek
   • BB) Kullanılmış pilleri evsel çöple birlikte atmak
   • CC) Bulaşığı sürekli akan suyun altında yıkamak
   • DD) Atıkları türüne göre ayırıp toplama kutularına atmak
   • EE) Plastik poşetleri tek kullanımdan sonra atmak
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Atıkları türüne göre ayırıp toplama kutularına atmak

   Atıkların türüne göre ayrılması geri dönüşümü kolaylaştırır, toprak ve su kirliliğini azaltır. Pillerin evsel çöple atılması zararsız görünebilir; ancak pillerdeki ağır metaller toprağa ve yer altı suyuna karışarak kirliliğe yol açar.

   Hata mı var? Düzeltme öner

5. Kolay

   5Bir okulun çevre kulübü, Türkiye'de denizlerin kirlenmesini önlemek ve deniz temizliğini sağlamak amacıyla çalışan bir sivil toplum kuruluşuyla ortak bir kıyı temizliği düzenlemek istemektedir. Kulübün iş birliği yapması en uygun kuruluş hangisidir?

   • AA) UNEP
   • BB) IUCN
   • CC) CITES
   • DD) TURMEPA
   • EE) IPCC
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) TURMEPA

   TURMEPA, Türkiye'de denizlerin temiz tutulması için çalışan bir sivil toplum kuruluşudur. UNEP Birleşmiş Milletler'in çevre programıdır; CITES ise bir sözleşmedir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

6. Kolay

   6Bir ilçede yeni bir fabrika kurulmadan önce, fabrikanın çevreye verebileceği olası zararlar uzmanlarca inceleniyor ve bu zararlar ortaya çıkmadan alınacak tedbirler belirleniyor. Bu uygulama çevre politikasının hangi ilkesine örnektir?

   • AA) Kirleten öder ilkesi
   • BB) İş birliği ilkesi
   • CC) Taşıma kapasitesi ilkesi
   • DD) İleriyi görme ilkesi
   • EE) Sömürgecilik ilkesi
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) İleriyi görme ilkesi

   Çevre sorunlarına neden olabilecek olayları önceden görüp önlemeye yönelik uygulamalar ileriyi görme ilkesidir. Kirleten öder ilkesi ise zarar oluştuktan sonra temizleme maliyetinin kirletene ödetilmesidir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

7. Kolay

   7Bir ilçe belediyesi, ilçedeki antik kentin dünya mirası olarak tescil edilmesi için başvuru dosyası hazırlamaktadır. Dünya miraslarını belirleyen ve dosyanın sunulacağı kuruluş aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) UNEP
   • BB) IUCN
   • CC) WWF
   • DD) UNESCO
   • EE) Greenpeace
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) UNESCO

   Dünya mirasları UNESCO tarafından belirlenir. UNEP, IUCN, WWF ve Greenpeace çevre alanında çalışan kuruluşlardır; dünya miraslarını onlar belirlemez.

   Hata mı var? Düzeltme öner

8. Kolay

   8Yeni Zelanda çevre sorunlarının çözümüne öncelik veren bir strateji uygulamış, kamu kurumlarının ve sivil toplumun sorumluluk almasını sağlamış, çok sayıda uluslararası çevre sözleşmesini imzalamıştır. Yeni Zelanda'nın çevrenin korunmasına bu kadar önem vermesinin temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Sanayisinin çok büyük ölçüde fosil yakıtlara bağımlı olması
   • BB) Doğal kaynaklarının uzun süredir bütünüyle tükenmiş durumda olması
   • CC) Ekonomisinin doğal kaynakların sürdürülebilirliğine dayanması
   • DD) Nüfusunun çok kalabalık ve hızla artıyor olması
   • EE) Uluslararası kuruluşların baskısıyla karşılaşması
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Ekonomisinin doğal kaynakların sürdürülebilirliğine dayanması

   Yeni Zelanda'nın ekonomisi büyük ölçüde doğal kaynakların sürdürülebilirliğine dayanır; bu nedenle ülke çevrenin korunması için önlemler almış ve uluslararası iş birliğine önem vermiştir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

9. Kolay

   9Bir belgeselde yüzyıllar önce yapılmış bir kervan hanı, bir kümbet, bir çeşme ve bir höyük alanı tanıtılmakta; sunucu bunların gelecek nesillere aktarılması gereken değerler olduğunu söylemektedir. Belgeselde tanıtılan varlıklar aşağıdaki gruplardan hangisine girer?

   • AA) Doğal miras
   • BB) Kültürel miras
   • CC) Yenilenebilir kaynak
   • DD) Biyolojik çeşitlilik
   • EE) Sulak alan
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Kültürel miras

   Tarihî hanlar, hamamlar, kümbetler, çeşmeler, ibadet yerleri ve höyük alanları kültürel mirası; doğal mağaralar, şelaleler, kaplıcalar ve tipik yer şekilleri ise doğal mirası oluşturur.

   Hata mı var? Düzeltme öner

10. Kolay

    10İsveç, sanayileşme sürecinde çeşitli çevre sorunları yaşamış; aldığı önlemlerle bu sorunları en aza indirmiş ve çevre duyarlılığı en yüksek ülkelerden biri olmuştur. Bu bilgiye göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

    • AA) Sanayileşmiş bir ülke de önlem alarak çevre sorunlarını azaltabilir.
    • BB) Sanayileşme her ülkede çevreyi geri dönüşü olmayan biçimde bozar.
    • CC) Çevre sorunları yalnız sanayileşmemiş ülkelerde görülür.
    • DD) Çevreyi korumak için sanayi üretiminden bütünüyle vazgeçmek gerekir.
    • EE) Çevre sorunları zamanla kendiliğinden ortadan kalkabilir.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Sanayileşmiş bir ülke de önlem alarak çevre sorunlarını azaltabilir.

    İsveç sanayileşme sürecinde çevre sorunları yaşamış; ancak temiz enerji kullanımı, geri dönüşüm, ormanların korunması ve karbon salım vergisi gibi önlemlerle bu sorunları en aza indirmiştir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

11. Kolay

    11Bir ören yerinde izinsiz yapılan gece kazılarında çıkarılan sikkeler ve heykelcikler, yurt dışındaki alıcılara ulaştırılmak üzereyken gümrükte ele geçirilmiştir (temsilî). Bu olay, ortak mirası tehdit eden aşağıdaki unsurlardan hangisine örnektir?

    • AA) Tarihî eser kaçakçılığı
    • BB) Baraj yapımı ve madencilik
    • CC) Doğal afetlerin etkisi
    • DD) Taşıma kapasitesinin aşılması
    • EE) Aşırı ve bilinçsiz avlanma
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Tarihî eser kaçakçılığı

    Tarihî eser kaçakçılığı, doğal ve kültürel mirası tehdit eden başlıca unsurlardandır. Öteki tehditler gerekli önlemlerin alınmaması, doğal afetler, taşıma kapasitesini aşan turist sayısı, baraj yapımı ve madenciliktir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

12. Kolay

    12Stockholm'ün çevre dostu semti olarak bilinen Hammarby Sjöstad'da organik atıklardan elde edilen biyogaz, semtteki otobüslerin yakıtı olarak kullanılmaktadır. Bu uygulama aşağıdakilerden hangisine örnektir?

    • AA) Fosil yakıt tüketiminin artırılmasına
    • BB) Atıkların enerji kaynağı olarak değerlendirilmesine
    • CC) Organik atıkların denize boşaltılmasına
    • DD) Toplu taşıma kullanımının azaltılmasına
    • EE) Atıkların ayrıştırılmadan karışık biçimde toprağa gömülmesine
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Atıkların enerji kaynağı olarak değerlendirilmesine

    Hammarby Sjöstad'da organik atıklardan biyogaz elde edilmekte ve bu gaz otobüslerde yakıt olarak kullanılmaktadır; böylece atık bir enerji kaynağına dönüşür. Bu uygulama fosil yakıt tüketimini artırmaz, azaltır. Semtte toplu taşıma desteklenir; atıklar da karışık biçimde gömülmez, geri dönüşüm merkezlerinde değerlendirilir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

13. Kolay

    13Bir ilçe millî eğitim müdürlüğü, çevre bilinci kazandırmaya yönelik bir eğitim programı hazırlamaktadır. Ders kitabında bireylere düşen görevler arasında sayılana göre çevre bilinci oluşturmak için eğitime hangi dönemde başlanmalıdır?

    • AA) Lisenin son yılında
    • BB) Okul öncesi dönemde
    • CC) Üniversite yıllarında
    • DD) İş hayatına atılırken
    • EE) Askerlik döneminde
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Okul öncesi dönemde

    Ders kitabında bireylere düşen görevler sıralanırken çevre bilinci oluşturmak için eğitime okul öncesi dönemden başlanması gerektiği belirtilir. Çevre bilinci erken yaşta kazanılan alışkanlıklarla kalıcı hâle gelir; eğitimi lise, üniversite ya da iş hayatına ertelemek bu ilkeye uymaz.

    Hata mı var? Düzeltme öner

14. Kolay

    14İsveç, fosil yakıt kullanımından kaynaklanan karbon salımına vergi uygulamaktadır. Ders kitabına göre İsveç'in bu vergiyi uygulamasının amacı aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Kömür ve petrol tüketimini artırmayı özendirmek
    • BB) Katı atıkların çöp alanlarına gömülmesini sağlamak
    • CC) Ülkedeki bütün sanayi üretimini durdurmak
    • DD) Ormanlardan elde edilen geliri artırmak
    • EE) Fosil yakıtlara olan karbon bağımlılığını azaltmak
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Fosil yakıtlara olan karbon bağımlılığını azaltmak

    Ders kitabına göre İsveç fosil yakıtlara olan karbon bağımlılığını azaltmak için karbon salınım vergisi uygulamaktadır. Vergi fosil yakıt kullanımını pahalılaştırdığı için tüketimi artırmaz, azaltır. İsveç katı atıklarının büyük bölümünü geri dönüşümde ve biyogaz üretiminde kullanır; amacı sanayiyi durdurmak değil, çevre dostu enerjiye yönelmektir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

15. Kolay

    15Ders kitabına göre çevreyi korumada bütün sorumluluğu devletten beklemek yanlıştır; temiz ve sağlıklı bir çevrede yaşamak herkesin hakkı olduğu gibi onu sağlamak için de herkesin duyarlı olması gerekir. Kitap bu duyarlılığın gerekçesini aşağıdakilerden hangisiyle açıklar?

    • AA) Devletin çevre konusunda hiçbir yetkisinin olmamasıyla
    • BB) Çevre sorunlarının yalnız bireylerden kaynaklanmasıyla
    • CC) Dünyanın gelecek kuşakların da yaşam alanı olmasıyla
    • DD) Doğal kaynakların hiçbir zaman tükenmeyecek olmasıyla
    • EE) Çevre korumanın yalnız sivil toplumun görevi olmasıyla
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Dünyanın gelecek kuşakların da yaşam alanı olmasıyla

    Ders kitabına göre herkesin duyarlı olması gerekir; çünkü içinde yaşadığımız dünya yalnız bizim değil, gelecek kuşakların da yaşam alanıdır. Kitap sorumluluğun yalnız devlete bırakılmasını eleştirir; ama devletin yetkisiz olduğunu ya da korumanın yalnız bireylerin veya sivil toplumun işi olduğunu söylemez. Doğal kaynakların sınırlı olduğu da kitabın temel vurgularındandır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

16. Kolay

    16Türkiye'deki bir vakıf, tarihî bir kasabanın eski konaklarını ve çevresindeki doğal alanları birlikte ele alan bir proje hazırlamıştır. Vakıf; kent, havza ve ülke ölçeğinde projeler yürütmekte, çevre ve kültür değerlerini korumayı ve tanıtmayı amaçlamaktadır. Bu vakıf aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) TEMA
    • BB) TURMEPA
    • CC) UNEP
    • DD) ÇEKÜL
    • EE) IUCN
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) ÇEKÜL

    ÇEKÜL, Çevre ve Kültür Değerlerini Koruma ve Tanıtma Vakfı'dır; ders kitabına göre kent, havza ve ülke geneline göre projeler hazırlar. TEMA erozyonla mücadele, ağaçlandırma ve doğal varlıkların korunması üzerine çalışır; kültür değerlerini (tarihî konakları) adında ve amacında taşımaz. TURMEPA denizlerin korunmasına yöneliktir. UNEP ve IUCN ise Türkiye'deki vakıflar değil, uluslararası kuruluşlardır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

17. Kolay

    17Bir çevre örgütü, yaşanan bir orman yangınından sonra televizyonda ve sosyal medyada kampanya başlatmış, halkı yangınlara karşı uyarmış ve yanan alan için bir ağaçlandırma projesi hazırlayıp ilgili kurumlara sunmuştur. Ders kitabındaki tanıma göre bu çalışmalar çevre örgütlerinin hangi işlevini yansıtır?

    • AA) Kamuoyu oluşturup halkı bilinçlendirme ve proje hazırlama
    • BB) Ülkeler arasındaki sınır anlaşmazlıklarını çözüme kavuşturma
    • CC) Kirletici fabrikalar için yasa çıkarıp vergi toplama
    • DD) Doğal ve kültürel alanları dünya mirası olarak tescil etme
    • EE) Doğal kaynakları çıkarıp dünya pazarlarına satma
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Kamuoyu oluşturup halkı bilinçlendirme ve proje hazırlama

    Ders kitabına göre çevre örgütleri çevre sorunlarını önleyen, kamuoyu oluşturarak halkı bilinçlendiren ve yönlendiren, çeşitli çevre projeleri hazırlayıp sunan yapılardır; örnekteki kampanya, uyarı ve proje bu işlevlere uyar. Yasa çıkarmak ve vergi toplamak devletin görevidir; dünya mirasını UNESCO belirler.

    Hata mı var? Düzeltme öner

18. Kolay

    18Bir limanda yakıt ikmali sırasında denize akaryakıt sızmıştır. Yetkililer kıyının temizlenmesi için yapılan bütün harcamaların sızıntıya yol açan gemi şirketinden alınmasına karar vermiştir. Bu karar çevre politikasının hangi ilkesine örnektir?

    • AA) Kirleten öder ilkesi
    • BB) İş birliği ilkesi
    • CC) İleriyi görme ilkesi
    • DD) Katılımcılık ilkesi
    • EE) Taşıma kapasitesi ilkesi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Kirleten öder ilkesi

    Ders kitabına göre kirleten öder ilkesi, çevreyi kirletenler tarafından temizleme maliyetinin karşılanmasıdır; örnekte kirliliğe yol açan şirket temizlik masrafını ödemektedir. İş birliği ilkesi çevre politikası oluşturulurken çevre ülkelerle birlikte hareket etmeyi, ileriyi görme ilkesi ise sorunlara yol açabilecek olayları önceden görüp önlemeyi anlatır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

19. Orta

    191992'de Rio de Janeiro'da düzenlenen BM Çevre ve Kalkınma Konferansı'na 170'ten fazla ülke katılmıştır. Konferansta sürdürülebilir kalkınma ilkeleri benimsenmiş ve iki önemli uluslararası sözleşme ülkelerin imzasına açılmıştır. Rio Zirvesi'nde imzaya açılan bu iki sözleşmenin konuları aşağıdakilerden hangisinde birlikte verilmiştir?

    • AA) Ozon tabakası ve nükleer silahlar
    • BB) Sulak alanlar ve kuş göçleri
    • CC) Biyolojik çeşitlilik ve iklim değişikliği
    • DD) Deniz ticareti ve gümrük tarifeleri
    • EE) Tehlikeli atıklar ve sınır ötesi taşıma
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Biyolojik çeşitlilik ve iklim değişikliği

    Rio Zirvesi'nde Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi ile BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi imzaya açılmıştır. Tehlikeli atıkların sınır ötesi taşınması da bir çevre sözleşmesinin konusudur; ancak bu, Rio'dan önce 1989'da kabul edilen Basel Sözleşmesi'yle düzenlenmiştir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

20. Orta

    20Meriç Nehri Bulgaristan'dan doğup Türkiye ile Yunanistan arasında sınır oluşturarak Ege Denizi'ne dökülmektedir. Nehirdeki kirliliği azaltmak için üç ülke ortak izleme istasyonları kurmayı, ölçüm verilerini birbirleriyle paylaşmayı ve atık su arıtmada ortak standartlar belirlemeyi kararlaştırmıştır. Bu uygulama hangi çevre politikası ilkesine uygundur?

    • AA) Kirleten öder
    • BB) İleriyi görme
    • CC) Önleme
    • DD) Katılımcılık
    • EE) İş birliği
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) İş birliği

    Sınır aşan bir çevre sorununu ülkelerin ortak kararlar ve veri paylaşımıyla çözmeye çalışması iş birliği ilkesine uygundur. Önleme ilkesi de kirliliğin oluşmadan engellenmesini amaçlar; ancak örnekte öne çıkan, birden fazla ülkenin birlikte hareket etmesidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner