1990 Sonrasında Meydana Gelen Siyasi Gelişmelerin Türkiye’ye Etkileri

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

• İTA.12.3.3Soğuk Savaş Dönemi’nin başlangıcından itibaren Türkiye’nin dış politikasındaki değişim ve sürekliliği neden ve sonuçlarıyla yorumlayabilme

  • a) Soğuk Savaş Dönemi’nin başlangıcından itibaren Türkiye’nin dış politikasındaki değişim ve sürekliliğe neden olan unsurları inceler.
  • b) Soğuk Savaş Dönemi’nin başlangıcından itibaren Türkiye’nin dış politikasındaki değişim ve sürekliliğin etkilediği unsurları inceler.

Bu konuda neler var?

• SSCB’nin Dağılması ve Türk Cumhuriyetlerinin Bağımsızlıklarını Kazanmaları
• Avrupa Birliği (AB) ve Türkiye
• Bosna-Hersek Savaşı (1992-1995) ve Balkanlardaki Gelişmeler
• 1990 Sonrası Orta Doğu
• 11 Eylül Saldırıları ve Küresel Terör
• Irak ve Suriye’deki Siyasi Gelişmelerin Türkiye’ye Etkileri

1. Kolay

   1Temsilî kronoloji: Kasım 1989 | Berlin Duvarı yıkılır. Ağustos 1991 | Moskova'da başarısız bir darbe girişimi olur; birçok cumhuriyet bağımsızlığını ilan eder. 25-26 Aralık | Gorbaçov görevinden çekilir, Kremlin'deki kızıl bayrak indirilir ve devlet resmen sona erer. Kronolojiye göre SSCB hangi yıl dağılmıştır?

   • AA) 1985
   • BB) 1989
   • CC) 1993
   • DD) 1995
   • EE) 1991
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) 1991

   Ağustos 1991'deki darbe girişiminin ardından SSCB, aynı yılın aralık ayında resmen dağılmıştır. 1989 da kronolojide geçen bir yıldır; ancak o yıl Berlin Duvarı yıkılmış, SSCB ise varlığını sürdürmüştür.

   Hata mı var? Düzeltme öner

2. Kolay

   2Bir harita betimlemesi (1995): Bosna-Hersek haritası iki bölgeye ayrılmıştır. Yaklaşık yarısında Boşnak-Hırvat Federasyonu, diğer yarısında Sırp Cumhuriyeti yer alır. Haritanın altındaki not, bu düzenlemenin ABD'nin Ohio eyaletindeki bir askerî üste yapılan görüşmelerde kararlaştırıldığını ve üç yıldan uzun süren savaşı bitirdiğini belirtir. Bosna-Hersek Savaşı'nı (1992-1995) sona erdiren antlaşma hangisidir?

   • AA) Camp David Antlaşması
   • BB) Zürih Antlaşması
   • CC) Ankara Antlaşması
   • DD) Dayton Antlaşması
   • EE) Helsinki Nihai Senedi
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Dayton Antlaşması

   Ohio'daki Dayton askerî üssünde kararlaştırılan antlaşma, 1995'te Bosna-Hersek Savaşı'nı sona erdirmiştir. Camp David de ABD'de yapılan barış görüşmelerinin adıdır; ancak 1978'de Mısır ile İsrail arasında yapılmıştır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

3. Kolay

   31980'lerin ikinci yarısından temsilî bir Sovyet gazetesi yazısı: "Artık sansürün kaldırıldığı gazetelerimizde Stalin döneminin baskıları, ekonomideki aksaklıklar ve Çernobil kazasının ayrıntıları açıkça tartışılabiliyor. Yeni liderin başlattığı bu politika, devletin yaptıklarını halktan gizlememeyi amaçlıyor." Yazıda anlatılan, Gorbaçov'un uyguladığı glasnost politikası hangi anlama gelir?

   • AA) Yeniden yapılanma
   • BB) Yumuşama
   • CC) Kolektifleştirme
   • DD) Barış içinde bir arada yaşama
   • EE) Açıklık
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Açıklık

   Sansürün kalkması ve devletin işlerinin açıkça tartışılması glasnostu, yani açıklığı anlatır. Yeniden yapılanma (perestroyka) da Gorbaçov'un politikasıdır; ancak ekonomik ve siyasi sistemi yeniden düzenlemeyi amaçlar.

   Hata mı var? Düzeltme öner

4. Kolay

   4Temsilî bir haber: "Türkiye'nin dış yardım kuruluşu, Kırgızistan'da bir hastaneyi yeniledi, Azerbaycan'da tarım eğitimi verdi, Kazakistan'da okul onarımına destek oldu. Kuruluş, 1992'de, yeni bağımsızlığını kazanan Türk cumhuriyetleriyle iş birliği ve kalkınma yardımı amacıyla kurulmuştu." Haberde sözü edilen kuruluş hangisidir?

   • AA) TÜRKSOY
   • BB) TİKA
   • CC) TRT
   • DD) YÖK
   • EE) AFAD
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) TİKA

   1992'de Türk cumhuriyetleriyle iş birliği ve kalkınma yardımı için kurulan kuruluş TİKA'dır (Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı). TÜRKSOY da Türk dünyasıyla ilgili bir kuruluştur; ancak kültür ve sanat alanında iş birliği için 1993'te kurulmuştur.

   Hata mı var? Düzeltme öner

5. Kolay

   51991’de Belarus, Rusya ve Ukrayna başkanları bir araya gelerek bir topluluk kurdu. Daha sonra Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan gibi devletler de bu topluluğa katıldı. Sözü edilen topluluk hangisidir?

   • AA) Bağımsız Devletler Topluluğu
   • BB) Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı
   • CC) Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü
   • DD) Avrupa Ekonomik Topluluğu
   • EE) Avrupa Birliği
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Bağımsız Devletler Topluluğu

   SSCB dağıldıktan sonra Belarus, Rusya ve Ukrayna Bağımsız Devletler Topluluğunu (BDT) kurmuştur. TÜRKSOY ise Türkiye ile Türk cumhuriyetlerinin kültür bakanlıklarının kurduğu bir teşkilattır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

6. Kolay

   6Defne, Nevruz’da Türk dünyasından sanatçıların katıldığı bir etkinliği izliyor. Etkinliği düzenleyen kuruluş, Türk halklarının ortak değerlerini gelecek nesillere aktarmayı ve dünyaya tanıtmayı amaçlıyor. Bu kuruluş hangisidir?

   • AA) TİKA
   • BB) Avrupa Birliği Başkanlığı
   • CC) Yunus Emre Enstitüsü
   • DD) TÜRKSOY
   • EE) Bağımsız Devletler Topluluğu
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) TÜRKSOY

   Nevruz ve Ergenekon’dan Çıkış kutlamaları TÜRKSOY’un geleneksel etkinlikleridir. TİKA ise kalkınma ve iş birliği projeleri yürüten bir ajanstır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

7. Kolay

   72010 sonunda Tunus’ta başlayan halk hareketleri kısa sürede Mısır, Libya ve Suriye gibi ülkelere yayıldı ve bu ülkelerde yönetimleri sarstı. Bu süreç hangi adla anılır?

   • AA) Perestroyka
   • BB) Glasnost
   • CC) Helsinki süreci
   • DD) Körfez Savaşı
   • EE) Arap Baharı
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Arap Baharı

   2010 sonrasında Tunus’tan başlayıp Mısır, Libya ve Suriye’ye yayılan hareketlere Arap Baharı denir. Glasnost ve Perestroyka SSCB’de uygulanan politikalardır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

8. Kolay

   8Irak’ın komşusu Kuveyt’i işgal etmesi, 1991’de Orta Doğu’da büyük bir savaşın başlamasına yol açtı. Bu savaş hangisidir?

   • AA) Bosna-Hersek Savaşı
   • BB) Afganistan’ın işgali
   • CC) I. Körfez Savaşı
   • DD) Kosova müdahalesi
   • EE) Suriye iç savaşı
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) I. Körfez Savaşı

   Irak’ın Kuveyt’i işgali 1991’de I. Körfez Savaşı’na yol açmıştır. Suriye iç savaşı ise Arap Baharı’ndan sonra başlamıştır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

9. Kolay

   91992’de Yugoslavya’dan ayrılarak bağımsızlık yolunda ilerleyen Boşnakların (Bosnalı Müslümanların) liderliğini yapan kişi, Bosna-Hersek Savaşı sürecinin önemli isimlerinden biridir. Bu lider kimdir?

   • AA) Abdullah Gül
   • BB) Tansu Çiller
   • CC) Mihail Gorbaçov
   • DD) Aliya İzzetbegoviç
   • EE) Kemal Derviş
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Aliya İzzetbegoviç

   1992’de Boşnakların lideri Aliya İzzetbegoviç’tir. Gorbaçov SSCB’nin, diğer isimler Türkiye’nin siyasi ve ekonomik hayatının isimleridir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

10. Kolay

    10SSCB lideri Gorbaçov 1987’de iki politika başlattı. Bunlardan biri “açıklık”, diğeri “yeniden yapılandırma” anlamına geliyordu ve ekonomide köklü değişimler amaçlıyordu. Yeniden yapılandırma anlamına gelen politika hangisidir?

    • AA) Maastricht
    • BB) Perestroyka
    • CC) Dayton
    • DD) Glasnost
    • EE) Helsinki
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Perestroyka

    Perestroyka yeniden yapılandırma, Glasnost ise açıklık anlamına gelir. Maastricht, Dayton ve Helsinki antlaşma ya da zirve adlarıdır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

11. Kolay

    11New York ve Washington’da 11 Eylül 2001’de yaşanan saldırılardan sonra ABD, Afganistan’ı ve Irak’ı işgal etti; terör artık tek bir ülkenin değil, bütün dünyanın sorunu olarak görülmeye başlandı. Bu süreçte uluslararası ilişkilerde öne çıkan kavram hangisidir?

    • AA) Yeniden yapılandırma
    • BB) Glasnost
    • CC) Gümrük birliği
    • DD) Küresel terör
    • EE) İki kutuplu dünya
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Küresel terör

    11 Eylül saldırılarından sonra küresel terör kavramı öne çıkmıştır. İki kutuplu dünya düzeni ise SSCB’nin dağılmasıyla 1991’de sona ermişti.

    Hata mı var? Düzeltme öner

12. Kolay

    12Kazakistan’dan gelen Aruzhan, Türkiye’de burslu olarak üniversite okuyor. Burs işlemlerini ve uluslararası öğrencilere yönelik hizmetleri koordine eden kurum aynı zamanda yurt dışındaki soydaş toplulukların sorunlarıyla da ilgileniyor. Bu kurum hangisidir?

    • AA) Yunus Emre Enstitüsü
    • BB) Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı
    • CC) Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı
    • DD) Avrupa Birliği Başkanlığı
    • EE) Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı

    Türkiye’de okuyan uluslararası burslu öğrencilere ve yurt dışındaki soydaşlara yönelik çalışmaları Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı koordine eder. Yunus Emre Enstitüsü ise yurt dışında Türkçe öğretir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

13. Kolay

    13Bir haber sitesi 2012’de “Filistin, Birleşmiş Milletlerde yeni bir statü kazandı.” başlığını kullandı. Filistin’in kazandığı statü hangisidir?

    • AA) Tam üye devlet
    • BB) Avrupa Birliği aday ülkesi
    • CC) BDT üyesi devlet
    • DD) Üye olmayan gözlemci devlet
    • EE) Güvenlik Konseyi daimî üyesi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Üye olmayan gözlemci devlet

    Filistin 2012’de BM’de üye olmayan gözlemci devlet statüsü kazanmıştır. Tam üyelik statüsü verilmemiştir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

14. Kolay

    14Polonya’da yaşayan Anna, şehrindeki Türk kültür merkezinde Türkçe kursuna katılıyor; merkez aynı zamanda Türk sanatını tanıtan konserler düzenliyor. Bu merkez hangi kuruluşa bağlıdır?

    • AA) Bağımsız Devletler Topluluğu
    • BB) TİKA
    • CC) TÜRKSOY
    • DD) Avrupa Birliği Başkanlığı
    • EE) Yunus Emre Enstitüsü
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Yunus Emre Enstitüsü

    Yurt dışındaki kültür merkezlerinde yabancılara Türkçe öğreten kuruluş Yunus Emre Enstitüsüdür. TÜRKSOY ise Türk halklarının ortak kültürünü yaşatmaya yönelik bir teşkilattır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

15. Kolay

    15Bir öğretmen şöyle diyor: “1993’te bir antlaşmanın yürürlüğe girmesiyle Avrupa Ekonomik Topluluğunun adı değişti ve Avrupa Birliği oldu.” Öğretmenin sözünü ettiği antlaşma hangisidir?

    • AA) Maastricht Antlaşması
    • BB) Ankara Antlaşması
    • CC) Helsinki Antlaşması
    • DD) Gümrük Birliği Antlaşması
    • EE) Dayton Antlaşması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Maastricht Antlaşması

    AET, Maastricht Antlaşması’nın yürürlüğe girmesiyle 1993’te Avrupa Birliği adını almıştır. Ankara Antlaşması ise 1963’te Türkiye ile AET arasında ortaklığı başlatmıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

16. Kolay

    16Bir öğrenci, Türkiye-AB ilişkilerinde sık karıştırılan tarihleri öğrenmeye çalışıyor. Türkiye’nin tam üyelik başvurusunu yaptığı yıl hangisidir?

    • AA) 1995
    • BB) 1959
    • CC) 1963
    • DD) 1987
    • EE) 1999
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) 1987

    Türkiye tam üyelik başvurusunu 1987’de yapmıştır. 1959 ortaklık başvurusu, 1963 Ankara Antlaşması, 1999 ise adaylığın kabul edildiği yıldır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

17. Kolay

    171980'li yıllarda Moskova'da yaşayan bir mühendisin temsilî anı notu: “Yurt dışına gidip gelen meslektaşlarımızdan ve bize ulaşan haberlerden başka ülkelerde insanların nasıl yaşadığını, hangi özgürlüklere sahip olduğunu öğrendik. Sonra kendi yönetimimizi sorgulamaya başladık.” Notta anlatılan değişim, SSCB'nin dağılma sürecindeki hangi etkenle ilgilidir?

    • AA) Afganistan'da yaşanan askerî başarısızlık
    • BB) İletişim ve ulaşım olanaklarının gelişmesi
    • CC) Gorbaçov'un görevinden istifa etmesi
    • DD) Bağımsız Devletler Topluluğunun kurulması
    • EE) İki kutuplu dünya düzeninin sona ermesi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) İletişim ve ulaşım olanaklarının gelişmesi

    1980'lerden itibaren küreselleşme ile iletişim ve ulaşım olanaklarının gelişmesi, Sovyet halklarının başka ülkelerdeki yaşam kalitesinden ve özgürlüklerden haberdar olmasını sağladı; ardından komünist yönetim sorgulanmaya başlandı. Notta anlatılan budur. Afganistan'daki başarısızlık dağılmayı hızlandırmıştır ama notta askerî bir gelişme yoktur. Gorbaçov'un istifası, BDT'nin kurulması ve iki kutuplu düzenin bitişi 1991'de, yani sorgulama başladıktan sonra gerçekleşmiştir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

18. Kolay

    18TÜRKSOY, 1993'te Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Türkmenistan ve Türkiye Kültür Bakanlıklarının imzaladığı bir antlaşma ile kuruldu. Antlaşmaya beş Türk cumhuriyetinin kendi bakanlıklarıyla imza atabilmesini mümkün kılan gelişme hangisidir?

    • AA) Maastricht Antlaşması'nın yürürlüğe girmesi
    • BB) Türk cumhuriyetlerinin BDT'yi kurması
    • CC) Yugoslavya'daki federal yapının çözülmesi
    • DD) SSCB'nin dağılmasıyla bağımsızlığın kazanılması
    • EE) Türkiye'nin AET'ye tam üyelik başvurusunu yapması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) SSCB'nin dağılmasıyla bağımsızlığın kazanılması

    Antlaşmayı devletlerin kendi bakanlıklarının imzalaması, bu cumhuriyetlerin bağımsız devlet olmasını gerektirir; bu da SSCB'nin dağılması sürecinde gerçekleşmiştir. BDT'yi Belarus, Rusya ve Ukrayna başkanları kurmuştur; Türk cumhuriyetleri topluluğa sonradan katılmıştır. Maastricht Antlaşması ve 1987'deki tam üyelik başvurusu Avrupa ile ilişkilerle, Yugoslavya'nın çözülmesi ise Balkanlarla ilgilidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

19. Orta

    19Temsilî bir haber (1 Mart 2003): "Meclisteki gizli oturumda, yabancı askerî birliklerin Türkiye'de konuşlanmasına ve Türk birliklerinin yurt dışına gönderilmesine izin veren hükûmet tezkeresi oylandı. Kabul oyları, oturuma katılanların salt çoğunluğuna ulaşamadığı için tezkere kabul edilmedi. ABD'nin Irak'a kuzeyden bir cephe açma planı bu nedenle değişmek zorunda kaldı." Habere göre TBMM'nin 1 Mart Tezkeresi'ni kabul etmemesi aşağıdakilerden hangisini ifade eder?

    • AA) Türkiye'nin NATO üyeliğinden çekilmesini
    • BB) ABD ordusunun Türkiye üzerinden Irak'a girmesine izin verilmemesini
    • CC) Türk ordusunun Irak'a savaş ilan etmesini
    • DD) Türkiye'nin Irak'tan gelen göçmenleri kabul etmemesini
    • EE) Türkiye'nin ABD ile diplomatik ilişkilerini kesmesini
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) ABD ordusunun Türkiye üzerinden Irak'a girmesine izin verilmemesini

    Tezkerenin reddedilmesiyle ABD birliklerinin Türkiye topraklarından geçerek Irak'a kuzeyden girmesine izin verilmemiştir. Bu karar ABD ile ilişkileri gerdiği için ilişkilerin kesildiği sanılabilir; oysa iki ülke müttefik olarak kalmış, diplomatik ilişkiler sürmüştür.

    Hata mı var? Düzeltme öner

20. Orta

    20Türkiye-Avrupa ilişkilerine ait kronoloji: 1959 | Türkiye, Avrupa Ekonomik Topluluğuna ortaklık başvurusu yapar. 12 Eylül 1963 | Ankara'da bir antlaşma imzalanır. 1996 | Gümrük Birliği yürürlüğe girer. 1999 | Türkiye'ye adaylık statüsü tanınır. Kronolojiye göre 1963'te imzalanan Ankara Antlaşması ile aşağıdakilerden hangisi gerçekleşmiştir?

    • AA) Türkiye'nin AB'ye tam üye olması
    • BB) Türkiye ile AET arasında ortaklık ilişkisi kurulması
    • CC) Türkiye'nin AB'ye aday ülke olarak kabul edilmesi
    • DD) Türkiye ile AB arasında Gümrük Birliği'nin başlaması
    • EE) Türkiye'nin AET'nin kurucuları arasına girmesi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Türkiye ile AET arasında ortaklık ilişkisi kurulması

    1963 Ankara Antlaşması, 1959'daki ortaklık başvurusunun sonucudur ve Türkiye ile AET arasında ortaklık ilişkisi kurmuştur. Gümrük Birliği de bu antlaşmada hedef olarak yer almıştır; ancak kronolojide görüldüğü gibi 1996'da yürürlüğe girmiştir.

    Hata mı var? Düzeltme öner