1990 Sonrasında Türkiye

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

• İTA.12.3.4Soğuk Savaş Dönemi’nin başlangıcından itibaren Türkiye’de meydana gelen siyasi gelişmelerin demokratikleşme sürecine etkilerini yorumlayabilme

  • a) Soğuk Savaş Dönemi’nin başlangıcından itibaren Türkiye’de meydana gelen siyasi gelişmelere ilişkin verilen kaynakları inceler.
  • c) Soğuk Savaş Dönemi’nin başlangıcından itibaren Türkiye’de meydana gelen siyasi gelişmeleri demokratikleşme sürecine etkileri açısından kendi ifadeleriyle açıklar.

• İTA.12.3.5Soğuk Savaş Dönemi’nin başlangıcından itibaren Türkiye’deki sosyal ve ekonomik gelişmeleri toplumsal etkileri açısından değerlendirebilme

  • a) Soğuk Savaş Dönemi’nin başlangıcından itibaren Türkiye’deki sosyal ve ekonomik gelişmeleri toplumsal etkileri bakımından karşılaştırır.

• İTA.12.3.6Soğuk Savaş Dönemi’nin başlangıcından itibaren Türkiye’de bilim, teknoloji, kültür, eğitim ve spor alanlarında yaşanan gelişmelere ilişkin oluşturduğu özgün ürünleri paylaşabilme

  • b) Türkiye’de bilim, teknoloji, kültür, eğitim ve spor alanlarında yaşanan gelişmelere ilişkin topladığı bilgilerin araştırmasına uygunluğunu belirler.

Bu konuda neler var?

• Ekonomik Krizler Sarmalında Türkiye
• Darbeler Sarmalında Türkiye
• Terör Sarmalında Türkiye
• Bilim, Sanat ve Spordaki Gelişmeler
• 15 Temmuz Kronolojisi

1. Kolay

   11997'ye ait temsilî kronoloji: 28 Şubat | Millî Güvenlik Kurulu toplantısında irticayla mücadele amacıyla bir dizi karar alınır ve hükûmete uygulaması için sunulur. Mart–Haziran | Ordunun ve bazı kesimlerin hükûmet üzerindeki baskısı artar. Haziran | Meclis kapatılmadan ve ordu yönetimi doğrudan devralmadan Başbakan istifa eder. Kronolojide anlatılan süreç nasıl adlandırılır?

   • AA) Postmodern darbe
   • BB) Muhtıra dönemi
   • CC) Yumuşama dönemi
   • DD) Lale Devri
   • EE) Askerî yönetim dönemi
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Postmodern darbe

   Ordu yönetime doğrudan el koymadan, MGK kararları ve baskıyla hükûmeti istifaya zorladığı için 28 Şubat süreci postmodern darbe olarak adlandırılır. Muhtıra dönemi de dolaylı müdahaleyi çağrıştırır; ancak bu ad 12 Mart 1971'de verilen muhtıra ile anılır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

2. Kolay

   2Bir sporcunun temsilî kariyer tablosu: 1988 Seul | Altın madalya, 60 kg 1992 Barselona | Altın madalya, 60 kg 1996 Atlanta | Altın madalya, 64 kg Tabloyu hazırlayan öğrenci, sporcunun yarışmalarda kendi vücut ağırlığının üç katından fazlasını başının üzerine kaldırdığını not etmiştir. Tablodaki Naim Süleymanoğlu hangi spor dalında yarışmıştır?

   • AA) Halter
   • BB) Güreş
   • CC) Boks
   • DD) Atletizm
   • EE) Judo
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Halter

   Vücut ağırlığının üç katını başının üzerine kaldırması halteri gösterir; Naim Süleymanoğlu üç olimpiyatta halterde altın madalya kazanmıştır. Güreş de sıkletlere göre yapılan ve Türkiye'nin çok madalya kazandığı bir spordur; ancak ağırlık kaldırmaya dayanmaz.

   Hata mı var? Düzeltme öner

3. Kolay

   3Temsilî bir haber (Ekim 2006): "İsveç Akademisi, bu yılki edebiyat ödülünü, 'memleketi İstanbul'un hüzünlü ruhunu araştırırken kültürlerin çatışması ve iç içe geçmesi için yeni simgeler bulan' Türk romancıya verdi. Yazarın Benim Adım Kırmızı ve Kar gibi romanları birçok dile çevrilmiştir." Haberde sözü edilen yazar kimdir?

   • AA) Orhan Pamuk
   • BB) Yaşar Kemal
   • CC) Aziz Sancar
   • DD) Sait Faik Abasıyanık
   • EE) Ahmet Hamdi Tanpınar
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Orhan Pamuk

   Benim Adım Kırmızı ve Kar romanlarının yazarı Orhan Pamuk, 2006 Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazanmıştır. Aziz Sancar da Nobel kazanan bir Türk bilim insanıdır; ancak 2015'te kimya dalında ödül almıştır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

4. Kolay

   4Temsilî bir okul duyurusu: "2016'dan bu yana her yıl 15 Temmuz'da, o gece darbe girişimine karşı sokaklara çıkan ve hayatını kaybeden yurttaşlarımızı anıyoruz. Bu yılki anma programında şiirler okunacak, bir belgesel izlenecektir." Duyuruda anılan günün resmî adı aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı
   • BB) Cumhuriyet Bayramı
   • CC) Zafer Bayramı
   • DD) Demokrasi ve Millî Birlik Günü
   • EE) Atatürk'ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Demokrasi ve Millî Birlik Günü

   15 Temmuz 2016 darbe girişiminin yıl dönümü Demokrasi ve Millî Birlik Günü olarak anılır. Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı da millî egemenlikle ilgilidir; ancak TBMM'nin açılışının yıl dönümü olan 23 Nisan'da kutlanır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

5. Kolay

   52007’deki cumhurbaşkanlığı seçimi öncesinde, 27 Nisan gecesi yayımlanan bir bildiride laiklik tartışmalarından duyulan rahatsızlık dile getirildi. Bu bildiri sonradan “e-muhtıra” olarak anıldı. Bildirinin bu adla anılmasının nedeni hangisidir?

   • AA) Genelkurmay Başkanlığının internet sitesinde yayımlanması
   • BB) MGK toplantısı sonunda basına dağıtılması
   • CC) Elektronik oylamayla Meclisten geçirilmesi
   • DD) Bütün gazetelerde ilan olarak yer alması
   • EE) Meclis Genel Kurulunda okunarak tutanağa geçmesi
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Genelkurmay Başkanlığının internet sitesinde yayımlanması

   Bildiri, Genelkurmay Başkanlığının internet sitesinde yayımlandığı için “e-muhtıra” denmiştir. MGK kararlarıyla başlayan müdahale ise 28 Şubat sürecidir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

6. Kolay

   6Defne, okul takvimini hazırlarken 15 Temmuz tarihinin yanına, 2016’daki darbe girişimine karşı demokrasiye sahip çıkan milletin anıldığı günün adını yazacaktır. Defne’nin yazması gereken ad hangisidir?

   • AA) Millî Mücadele ve Zafer Günü
   • BB) Anayasa ve Hukuk Günü
   • CC) Hürriyet ve Anayasa Bayramı
   • DD) Millî Egemenlik ve Çocuk Bayramı
   • EE) Demokrasi ve Millî Birlik Günü
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Demokrasi ve Millî Birlik Günü

   15 Temmuz, darbe girişiminin halkın direnişiyle önlenmesi nedeniyle Demokrasi ve Millî Birlik Günü olarak anılır. Diğer adlar bu günle ilgili değildir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

7. Kolay

   7Mehmet, 28 Şubat 1997 sürecinin neden “postmodern darbe” olarak adlandırıldığını sınıfta açıklayacaktır. Mehmet’in yapacağı en doğru açıklama hangisidir?

   • AA) Ordunun yönetime el koymadan hükûmete baskı uygulaması
   • BB) Bildirinin ordunun internet sitesinde yayımlanması
   • CC) Meclisin kapatılıp yönetimin bir askerî kurula verilmesi
   • DD) Kalkışmanın halkın direnişiyle sonuçsuz kalması
   • EE) Anayasa Mahkemesinin bir seçimi iptal etmesi
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Ordunun yönetime el koymadan hükûmete baskı uygulaması

   Postmodern darbe, ordunun yönetimi doğrudan devralmak yerine MGK kararları ve özellikle medya yoluyla hükûmete baskı yapmasıdır. İnternet sitesinde yayımlanan bildiri ise 2007’deki e-muhtıradır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

8. Kolay

   8Bir teknoloji fuarında ziyaretçiler, Türkiye’de yerli olarak üretilen insansız hava araçlarını ve silahlı insansız hava araçlarını inceliyor. Bu ürünler 1990 sonrasında hangi alandaki gelişmeyi gösterir?

   • AA) Turizm yatırımları
   • BB) Bankacılık sektörü
   • CC) Tarım ürünlerinin desteklenmesi
   • DD) Savunma sanayisi
   • EE) Kamu iktisadi teşebbüsleri
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Savunma sanayisi

   İHA ve SİHA üretimi savunma sanayisindeki ilerlemeyi gösterir. Bankacılık ve KİT’ler ekonomik krizlerle ilgili konulardır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

9. Kolay

   9Bir haber bülteninde Türkiye’nin hem yurt içinde hem de sınır ötesinde terörle mücadele ettiği, bu mücadelenin bir bölümünün PKK’nın Suriye’deki uzantısına karşı yürütüldüğü belirtiliyor. Haberde sözü edilen uzantı hangisidir?

   • AA) El Kaide
   • BB) FETÖ
   • CC) Taliban
   • DD) PYD/YPG
   • EE) DEAŞ
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) PYD/YPG

   PKK’nın Suriye’deki uzantısı PYD/YPG’dir. DEAŞ da Türkiye’nin mücadele ettiği bir örgüttür ancak PKK’nın uzantısı değildir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

10. Kolay

    10Bir ekonomi dergisinde şu bilgi yer alıyor: “1994’te hükûmet, bozulan dış ticaret dengesini ve döviz piyasasını yeniden istikrara kavuşturmak için KİT ürünlerine zam yapan, yeni vergiler koyan ve harcamalarda tasarrufa giden bir program hazırladı.” Metinde sözü edilen program hangisidir?

    • AA) Katılım Ortaklığı Belgesi
    • BB) 5 Nisan Kararları
    • CC) Kopenhag Kriterleri
    • DD) Varlık Barışı
    • EE) Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) 5 Nisan Kararları

    Tansu Çiller başbakanlığındaki hükûmetin 1994 krizinde hazırladığı program 5 Nisan Kararları’dır. Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı ise 2001 krizinden sonra uygulanmıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

11. Kolay

    11Bir kaynakta şu bilgi yer alıyor: “Nisan 2001’de uygulamaya konan programla bütçe açıkları ve enflasyon göstergelerinde beş yıl içinde olumlu sonuçlar alındı.” Bu program hangisidir?

    • AA) Katılım Ortaklığı Belgesi
    • BB) Gümrük Birliği Antlaşması
    • CC) Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı
    • DD) 5 Nisan Kararları
    • EE) Varlık Barışı
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı

    2001 krizinden sonra Nisan 2001’de Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı uygulanmıştır. 5 Nisan Kararları ise 1994 krizinde alınmıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

12. Kolay

    12Emre’nin dedesi “2008’deki kriz bizim ülkemizde çıkmadı ama bizi de etkiledi.” diyor. Emre bu sözü araştırıyor. Emre’nin ulaşacağı doğru bilgi hangisidir?

    • AA) Kriz tarım ürünlerine verilen desteğin kaldırılmasıyla başlamıştır.
    • BB) Kriz MGK toplantısındaki siyasi tartışmayla başlamıştır.
    • CC) Kriz kamu borçlanma ihalelerinin iptal edilmesiyle başlamıştır.
    • DD) Kriz ABD’de başlamış, bütün dünyayı etkilemiştir.
    • EE) Kriz Körfez Savaşı’nın petrol fiyatlarını artırmasıyla başlamıştır.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Kriz ABD’de başlamış, bütün dünyayı etkilemiştir.

    2008 krizi ABD’de başlayıp dünyaya yayılmış, Türkiye’yi dış borçlanma ve ihracat yoluyla etkilemiştir. MGK toplantısındaki siyasi kriz ise 2001 krizini derinleştirmiştir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

13. Kolay

    13Ayşe’nin annesi “İlkokuldan sonra ara vermeden sekiz yıl okuduk; bu düzenleme benim okul yıllarımda başlamıştı.” diyor. Annenin sözünü ettiği düzenleme hangi süreçle ilgilidir?

    • AA) 15 Temmuz darbe girişimi
    • BB) 1994 ekonomik krizi
    • CC) 28 Şubat süreci
    • DD) 27 Nisan e-muhtırası
    • EE) 2007 referandumu
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) 28 Şubat süreci

    Sekiz yıllık kesintisiz eğitime 28 Şubat sürecinde alınan kararlarla geçilmiştir. 27 Nisan e-muhtırası ise cumhurbaşkanlığı seçimi tartışmalarıyla ilgilidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

14. Kolay

    14Elif, okul panosunda “1990 Sonrası Türkiye’nin Spor Başarıları” başlıklı bir köşe hazırlıyor. Elif’in bu köşeye koyması gereken bilgi hangisidir?

    • AA) Aziz Sancar’ın 2015’te Nobel Kimya Ödülü’nü alması
    • BB) Yunus Emre Enstitüsünün 2007’de kurulması
    • CC) Millî futbol takımının 2002 Dünya Kupası’nda üçüncü olması
    • DD) Savunma sanayisinde İHA ve SİHA üretilmesi
    • EE) Orhan Pamuk’un 2006’da Nobel Edebiyat Ödülü’nü alması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Millî futbol takımının 2002 Dünya Kupası’nda üçüncü olması

    2002 Dünya Kupası üçüncülüğü bir spor başarısıdır. Nobel ödülleri bilim ve edebiyat, İHA ve SİHA ise teknoloji alanındaki başarılardır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

15. Kolay

    15Nisan 1994 tarihli bir gazetede “Hükûmet krizden çıkış paketini açıkladı” başlıklı bir haber bulunuyor. Hangisi bu paketteki önlemlerden biridir?

    • AA) Banka mevduatlarının devletçe garanti altına alınması
    • BB) Varlık Barışı’nın yürürlüğe konması
    • CC) Ekonomiden sorumlu bakan olarak Kemal Derviş’in atanması
    • DD) KOBİ’lere verilen desteğin artırılması
    • EE) Hızlı ve yüksek ölçekli faiz indirimlerine gidilmesi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Banka mevduatlarının devletçe garanti altına alınması

    1994’teki 5 Nisan Kararları ile banka mevduatları devlet güvencesine alınmıştır. Varlık Barışı, KOBİ desteği ve faiz indirimleri 2008 krizinden sonra, Kemal Derviş’in görevlendirilmesi 2001 krizinden sonradır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

16. Kolay

    16Zeynep’in büyükannesi “Cumhurbaşkanı için ilk kez sandığa gittiğim 2014 yılını hiç unutmam.” diyor. Bu seçimin yapılmasını sağlayan gelişme hangisidir?

    • AA) 1994’te açıklanan 5 Nisan Kararları
    • BB) 28 Şubat 1997’de MGK toplantısında alınan kararlar
    • CC) 1999 Helsinki Zirvesi’nde adaylığın onaylanması
    • DD) 2001’de uygulanan Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı
    • EE) 2007’de cumhurbaşkanını halkın seçmesinin referandumla kabulü
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) 2007’de cumhurbaşkanını halkın seçmesinin referandumla kabulü

    2007 referandumuyla cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi kabul edilmiş, ilk seçim 2014’te yapılmıştır. 28 Şubat kararları ise hükûmetin istifasına giden süreci başlatmıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

17. Kolay

    17Şubat 1994'te bir mobilya atölyesinin sahibi, krediyle yeni makine alma planını sonraya bırakıyor. Aynı günlerde müşterileri de alışverişlerini azaltıyor. Atölyede görülen bu durum, 1994 krizindeki hangi gelişmeyle doğrudan ilişkilidir?

    • AA) KİT ürünlerine yapılan zamların açıklanması
    • BB) Tarım ürünlerine fiyat desteğinin kaldırılması
    • CC) Faiz oranlarının kısa sürede hızla yükselmesi
    • DD) Varlık Barışı'nın yürürlüğe konması
    • EE) Sıcak para girişinin büyümeyi hızlandırması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Faiz oranlarının kısa sürede hızla yükselmesi

    1994'ün ilk aylarında faizler hızla yükseldi; bu yükseliş tüketimin azalmasına ve yatırım kararlarının ertelenmesine yol açtı. Atölye sahibinin makine alımını ertelemesi yatırımın, müşterilerin alışverişi azaltması tüketimin düştüğünü gösterir. KİT zamları 5 Nisan Kararları'yla, yani Şubat'tan sonra geldi; fiyat desteğinin kaldırılması 2001 krizi sonrasına, Varlık Barışı 2008 krizi sonrasına aittir; sıcak para girişinin büyümeyi hızlandırması ise krizle değil, 1990'ların büyüme dönemiyle ilgilidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

18. Kolay

    18Bir öğrenci, 5 Nisan 1994 Kararları'ndaki önlemleri krizde görülen sorunlarla eşleştiriyor. Sıra, “Banka mevduatlarının devletçe garanti altına alınması” önlemine gelmiştir. Öğrencinin bu önlemi hangi sorunun yanına yazması en uygundur?

    • AA) Dış ticaret dengesinin bozulması
    • BB) Kamu gelirlerinin yetersiz kalması
    • CC) KİT ürünlerinde fiyatların yükselmesi
    • DD) Gelir grupları arasındaki farkın açılması
    • EE) Bazı bankalarda para çekme kuyruğu oluşması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Bazı bankalarda para çekme kuyruğu oluşması

    1994 krizinde bazı bankalarda para çekme kuyrukları oluşmuştu. Mevduatın devletçe güvence altına alınması, paraları bankadaki kişileri doğrudan ilgilendiren bir önlem olduğu için bu sorunla eşleşir. Kamu gelirlerine yönelik önlemler zam ve vergilerdir; KİT fiyatlarındaki artış sorun değil programın kendi önlemidir; gelir grupları arasındaki farkın açılması ise krizin sonucudur ve mevduat güvencesiyle ilgili değildir. Dış ticaret dengesi programın genel amacında geçer, mevduat güvencesinin doğrudan karşılığı değildir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

19. Orta

    191994 başına ait temsilî ekonomi haberleri: Ocak | İki uluslararası kredi kuruluşu Türkiye'nin kredi notunu düşürdü. Şubat–Mart | Kamu açıkları büyüyor; dolar birkaç ay içinde TL karşısında iki katından fazla değer kazandı. Nisan | Hükûmet, ekonomiyi düzeltmek için bir istikrar paketi açıkladı. Haberlere göre 5 Nisan 1994 Kararları nasıl bir ortamda alınmıştır?

    • AA) Petrol fiyatlarının düştüğü ve ihracatın arttığı canlanma
    • BB) Bankacılık sisteminin güçlü olduğu küresel kriz
    • CC) Tek parti yönetiminin sürdüğü savaş dönemi
    • DD) Kredi notunun yükseldiği hızlı büyüme dönemi
    • EE) Kamu açıklarının büyüdüğü ve TL'nin hızla değer kaybettiği kriz
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Kamu açıklarının büyüdüğü ve TL'nin hızla değer kaybettiği kriz

    Haberlerdeki not indirimi, büyüyen kamu açıkları ve TL'nin hızlı değer kaybı, 5 Nisan kararlarının bir kriz ortamında alındığını gösterir. Küresel kriz seçeneği de bir bunalımı anlatır; ancak 1994 krizi Türkiye'nin iç ekonomik dengesizliklerinden doğmuştur.

    Hata mı var? Düzeltme öner

20. Orta

    20İki krizin karşılaştırması: Kriz | Bankacılık sistemi | Sonuç 2001 | Çok sayıda banka zayıf sermayeli; bazıları kriz öncesinde ve sırasında el değiştirir. | Derin iç kriz, birçok banka el değiştirir. 2008 | Banka denetimi güçlenmiş, sermaye yapısı sağlam. | Büyüme düşer, ama banka batmaz. Tabloya göre Türkiye'nin 2008 küresel krizini önceki krizlere göre daha hafif atlatmasında hangisinin etkisi büyüktür?

    • AA) Dış ticaretin tamamen durması
    • BB) Ekonominin dışa kapalı olması
    • CC) Bankacılık sisteminin güçlü olması
    • DD) Kamu açıklarının çok yüksek olması
    • EE) Bankaların devlete devredilmesi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Bankacılık sisteminin güçlü olması

    2001 krizinden sonra yapılan düzenlemelerle güçlenen bankacılık sistemi, 2008 krizinde banka iflaslarını önlemiştir. Bankaların el değiştirmesi 2001'de yaşanmıştır; 2008'de ise tablo, bankaların sağlam kaldığını göstermektedir.

    Hata mı var? Düzeltme öner