12. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük · II. Dünya Savaşı Sürecinde Türkiye ve Dünya
II. Dünya Savaşı’nın Sonuçları
- Yalta Konferansı
- Potsdam Konferansı
- iki kutuplu dünya
- Soğuk Savaş
- İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi
- siyonizm
- Balfour Deklarasyonu
- İsrail
II. Dünya Savaşı sonunda dünya düzeni nasıl değişti?
II. Dünya Savaşı'nın sonunda Avrupa dünya siyasetindeki üstünlüğünü yitirdi; ABD ve SSCB süper güç olarak ortaya çıktı ve dünya iki kutuplu bir düzene girdi. Şubat 1945'teki Yalta Konferansı'nda Almanya'nın işgal bölgeleri ve veto hakkı, Temmuz-Ağustos 1945'teki Potsdam Konferansı'nda ise Almanya'nın dört bölgeye ayrılması kararlaştırıldı. BM kuruldu, savaş suçluları Nürnberg Mahkemelerinde yargılandı, SSCB 1949'da atom bombası yaptı ve Doğu ile Batı blokları arasında Soğuk Savaş başladı. BM Genel Kurulu 1948'de Soykırım Sözleşmesi'ni ve İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'ni kabul etti. ABD, Truman Doktrini ve Marshall Planı ile Avrupa'ya yardım yaptı; IMF ve Dünya Bankası kuruldu. Orta Doğu'da 2 Kasım 1917 tarihli Balfour Deklarasyonu'nun ardından Yahudi göçleri arttı, İsrail 14 Mayıs 1948'de kuruldu ve Arap-İsrail savaşları başladı.
II. Dünya Savaşı’nın Sonuçları: konu anlatımı ve özeti
Savaşın sonunda Avrupa dünya siyasetindeki üstünlüğünü yitirdi; ABD ve SSCB süper güç olarak ortaya çıktı ve dünya iki kutuplu bir düzene girdi. Orta Doğu'da ise İsrail'in kurulmasıyla uzun sürecek bir çatışma başladı.
- Konferanslar: Yalta (Şubat 1945; Almanya'nın işgal bölgeleri, BM için San Francisco kararı, veto hakkı, SSCB'nin Japonya'ya karşı savaşa girmesi), San Francisco (Nisan-Haziran 1945; BM Antlaşması), Potsdam (Temmuz-Ağustos 1945; Almanya'nın dört bölgeye ayrılması, savaş suçlularının yargılanması).
- Siyasi sonuçlar: BM kuruldu; Nürnberg Mahkemelerinde savaş suçluları yargılandı; Almanya ve Avusturya dörde bölündü; SSCB 1949'da atom bombası yaptı; Doğu ve Batı blokları arasında Soğuk Savaş başladı; sömürge imparatorlukları dağıldı.
- Hukuk: BM Genel Kurulu 1948'de Soykırım Sözleşmesi'ni ve İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'ni kabul etti.
- Ekonomik sonuçlar: Avrupa ekonomileri çöktü; ABD Truman Doktrini ve Marshall Planı ile yardım yaptı; IMF ve Dünya Bankası kuruldu.
- Orta Doğu: Siyonizm 19. yüzyıl sonunda örgütlendi (ilk kongre 1897). Balfour Deklarasyonu (2 Kasım 1917) Filistin'de bir "Yahudi ulusal yurdu" kurulmasını destekledi. Yahudi göçleri arttı; BM 29 Kasım 1947'de Filistin'in paylaşılması planını kabul etti; İsrail 14 Mayıs 1948'de kuruldu ve Arap-İsrail savaşları başladı.
Unutma: İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'ni Güvenlik Konseyi değil, BM Genel Kurulu kabul etmiştir (10 Aralık 1948).
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Savaşın sonuçlarını dört başlığa ayırırsan konu daha kolay toparlanır:
- Güç dengesi: Avrupa geriledi, ABD ve SSCB süper güç oldu; iki kutuplu dünya doğdu.
- Kurumlar: BM, IMF ve Dünya Bankası kuruldu.
- Hukuk: Savaş suçluları yargılandı; insan hakları ve soykırım için uluslararası belgeler kabul edildi.
- Orta Doğu: İsrail'in kurulması ve uzun sürecek Arap-İsrail çatışmaları.
Günlük hayattan: Bugün bir ülkede yaşanan insan hakları ihlalinin uluslararası kuruluşlarca konuşulabilmesi, bu dönemde kabul edilen belgelerin bir sonucudur.
Sık yapılan hata: İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'ni Güvenlik Konseyinin kabul ettiğini sanmak. Doğrusu: Beyannameyi BM Genel Kurulu kabul etti.
Derinleş
İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'nin maddelerinden üçünü seç (resmî Türkçe çevirisine BM'nin sitelerinden ulaşabilirsin). Her maddenin günlük hayatında nerede karşına çıktığını birer örnekle göster. Ardından bu haklardan birinin dünyada hâlâ tam olarak sağlanamadığı bir durumu araştır ve uluslararası toplumun bu durumda neler yapabileceğini tartış.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
İTA.12.3.1II. Dünya Savaşı’nın neden ve sonuçlarını özetleyebilme
- a) II. Dünya Savaşı’nın neden ve sonuçlarıyla ilgili çözümleme yapar.
- b) II. Dünya Savaşı’nın neden ve sonuçlarını sınıflandırır.
Bu konuda neler var?
- Barışı Sağlama Çabaları
- II. Dünya Savaşı’nın Sonuçları ve İki Kutuplu Dünya Düzeni
- Orta Doğu’nun Yeniden Şekillenmesi
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Bir mektuptan sadeleştirilmiş temsilî bölüm (2 Kasım 1917): "Majestelerinin hükûmeti, Filistin'de Yahudi halkı için bir ulusal yurt kurulmasını olumlu karşılar ve bu amaca ulaşılmasını kolaylaştırmak için çaba gösterecektir; ancak Filistin'deki diğer toplulukların medeni ve dinî haklarına zarar verecek hiçbir şey yapılmayacaktır." Bu ifadeleri içeren İngiliz belgesi hangisidir?
- A) Truman Doktrini
- B) Balfour Deklarasyonu
- C) Atlantik Bildirisi
- D) Wilson İlkeleri
- E) Sykes-Picot Antlaşması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Balfour Deklarasyonu
Filistin'de Yahudi ulusal yurdu kurulmasını destekleyen 1917 tarihli İngiliz belgesi Balfour Deklarasyonu'dur. Sykes-Picot da aynı dönemde Orta Doğu ile ilgili bir İngiliz belgesidir; ancak 1916'da İngiltere ile Fransa'nın Osmanlı topraklarını paylaşma planıdır.
Kolay
2Orta Doğu'ya ait temsilî kronoloji: Kasım 1947 | BM Genel Kurulu, Filistin'in bir Yahudi ve bir Arap devleti olarak bölünmesini öngören planı kabul eder. Mayıs 1948 | İngiltere'nin Filistin'deki manda yönetimi sona erer; aynı gün yeni bir devlet ilan edilir ve ardından bölgede savaş başlar. Kronolojide ilan edildiği belirtilen İsrail Devleti hangi yıl kurulmuştur?
- A) 1945
- B) 1947
- C) 1956
- D) 1948
- E) 1967
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 1948
İsrail Devleti, İngiliz manda yönetiminin sona erdiği Mayıs 1948'de ilan edilmiştir. 1947 de kronolojide geçen bir yıldır; ancak o yıl yalnızca BM'nin paylaşım planı kabul edilmiştir.
Kolay
3Temsilî bir haber (1946): "Bavyera'daki bu şehirde aylardır süren yargılamalar sona erdi. Dört galip devletin yargıçlarından oluşan uluslararası askerî mahkeme, savaşı başlatmak ve insanlığa karşı suç işlemekle suçlanan Nazi yöneticilerinden on ikisini idama mahkûm etti." Haberde sözü edilen mahkemeler hangisidir?
- A) İstiklal Mahkemeleri
- B) Nürnberg Mahkemeleri
- C) Yassıada Mahkemeleri
- D) Divan-ı Harp Mahkemeleri
- E) Lahey Adalet Divanı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Nürnberg Mahkemeleri
Nazi liderlerinin savaş suçlarından yargılandığı mahkemeler Almanya'nın Nürnberg şehrinde kurulmuştur. Lahey'deki divan da uluslararası bir yargı organıdır; ancak devletler arası anlaşmazlıklara bakar, savaş suçlularını yargılamak için kurulmamıştır.
Kolay
4Savaş sonrasına ait temsilî bir tablo (1945–1950): Devlet | Durum İngiltere ve Fransa | Ekonomileri çökmüş, sömürgelerini kaybetmeye başlamış Almanya ve Japonya | Yenilmiş, işgal altında İki büyük devlet | Nükleer silah, dev ordular ve dünyaya yayılan nüfuz alanları Tabloda "iki büyük devlet" olarak gösterilen, savaştan süper güç olarak çıkan devletler hangileridir?
- A) İngiltere ve Fransa
- B) Almanya ve Japonya
- C) ABD ve SSCB
- D) Çin ve İtalya
- E) ABD ve İngiltere
Cevabı göster
Doğru cevap: C) ABD ve SSCB
II. Dünya Savaşı'ndan sonra ABD ve SSCB süper güç olarak ortaya çıkmış, dünya bu iki devletin önderliğinde iki bloka ayrılmıştır. İngiltere de savaşın galiplerindendir; ancak tabloda görüldüğü gibi savaştan zayıflamış olarak çıkmıştır.
Kolay
5II. Dünya Savaşı'ndan sonra ABD liderliğinde, uluslararası düzeyde para temini ve akışını sağlamak amacıyla bazı kurumlar oluşturuldu. Aşağıdakilerden hangisi bu amaçla kurulan kurumlardan biridir?
- A) Milletler Cemiyeti
- B) Nürnberg Mahkemesi
- C) Güvenlik Konseyi
- D) Dünya Siyonist Örgütü
- E) Uluslararası Para Fonu (IMF)
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Uluslararası Para Fonu (IMF)
IMF ve Dünya Bankası para temini ve akışını sağlamak için kurulmuştur. Güvenlik Konseyi BM'nin barış ve güvenlikle ilgilenen organıdır, ekonomik bir kurum değildir.
Kolay
6BM Genel Kurulu, 9 Aralık 1948'de savaş yıllarında yaşanan etnik kıyımların tekrarlanmaması için bir sözleşme kabul etti. Kabul edilen bu sözleşme aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Atlantik Bildirisi
- B) Birleşmiş Milletler Bildirisi
- C) Briand-Kellogg Paktı
- D) Balfour Deklarasyonu
- E) Soykırım Sözleşmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Soykırım Sözleşmesi
9 Aralık 1948'de kabul edilen belge Soykırım Sözleşmesi'dir; bir gün sonra İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi kabul edilmiştir. Atlantik Bildirisi savaş sırasında, 1941'de yayımlanmıştır.
Kolay
725 Nisan-26 Haziran 1945 arasında ABD'de toplanan bir konferansa Almanya ve Japonya'ya savaş açan ülkeler katıldı. Bu konferansın temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Almanya'yı dört işgal bölgesine ayırmak
- B) Birleşmiş Milletlerin kurulmasını sağlamak
- C) Nazi liderlerini yargılamak
- D) Filistin'i iki devlete bölmek
- E) Japonya ile barış antlaşması imzalamak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Birleşmiş Milletlerin kurulmasını sağlamak
San Francisco Konferansı'nın amacı Birleşmiş Milletlerin kurulmasını sağlamaktı. Almanya'nın dört işgal bölgesine ayrılması Potsdam Konferansı'nın kararıdır.
Kolay
8II. Dünya Savaşı'ndan sonra savaşa katılan ülkelerin millî gelirleri düştü ve paraları değer kaybetti. Bu ülkelerin paraları en çok hangi para birimi karşısında değer kaybetmiştir?
- A) Sterlin
- B) Frank
- C) Mark
- D) Ruble
- E) Dolar
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Dolar
Kitapta savaşa katılan ülkelerin paralarının dolar karşısında değer kaybettiği belirtilir; ABD savaş sonrasında ekonomik olarak en güçlü devlet olmuştu. Sterlin İngiltere'nin parasıdır ve o da değer kaybedenler arasındadır.
Kolay
9II. Dünya Savaşı'ndan sonra savaş karşıtı hareketler, “yedinci sanat” olarak da adlandırılan bir sanat dalında kendini özellikle hissettirdi. Metinde sözü edilen sanat dalı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Resim
- B) Heykel
- C) Mimari
- D) Sinema
- E) Müzik
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Sinema
Yedinci sanat olarak bilinen sinema, savaş karşıtı hareketlerin en çok etkili olduğu alandır. Resim de sanatsal arayışların genişlediği alanlardandır ama yedinci sanat değildir.
Kolay
10II. Dünya Savaşı'ndan sonra İngiliz devlet adamı Winston Churchill, komünist ülkelerin kapalılık ve gizlilik siyasetini anlatmak için ilk kez bir kavram kullandı. Churchill'in kullandığı kavram aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yeni Düzen
- B) Hayat sahası
- C) Yatıştırma
- D) Self-determinasyon
- E) Demir perde
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Demir perde
Komünist ülkelerin dış dünyaya kapalılığını anlatan demir perde kavramını ilk kez Churchill kullanmıştır. Yeni Düzen ise Mihver Devletler'in savaş öncesindeki hedefini anlatır.
Kolay
11İlk kongresini 1897'de düzenleyen Dünya Siyonist Örgütü, Filistin'in Yahudilere verilmesi karşılığında Osmanlı dış borçlarının bir kısmını ödemeyi teklif etti. Bu teklifi reddeden Osmanlı padişahı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) II. Abdülhamit
- B) II. Mahmut
- C) Abdülmecit
- D) Abdülaziz
- E) Mehmet Reşat
Cevabı göster
Doğru cevap: A) II. Abdülhamit
Siyonist Örgütün teklifi Padişah II. Abdülhamit tarafından kabul edilmemiştir. II. Mahmut ve Abdülmecit 1897'den çok önce hüküm sürmüş padişahlardır.
Kolay
12ABD, savaştan sonra özellikle SSCB ile komünist rejimin dünyaya yayılmasını engellemek amacıyla Türkiye'nin de içinde bulunduğu Avrupa'ya büyük ekonomik ve askerî yardımlar yaptı. Bu yardımların dayandığı ABD politikaları aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?
- A) Monroe Doktrini ve New Deal
- B) Atlantik Bildirisi ve Yalta Kararları
- C) Truman Doktrini ve Marshall Planı
- D) Balfour Deklarasyonu ve Marshall Planı
- E) Truman Doktrini ve Briand-Kellogg Paktı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Truman Doktrini ve Marshall Planı
Komünizmin yayılmasını engellemek için yapılan yardımlar Truman Doktrini ve Marshall Planı'na dayanır. Monroe Doktrini tam tersine ABD'nin Avrupa'dan uzak durmasını öngörüyordu.
Kolay
13Bir tarih kartında şu bilgi yer almaktadır: “Hiroşima ve Nagazaki'ye atom bombası atılmasının ardından bu ülke 14 Ağustos 1945'te kayıtsız şartsız teslim oldu.” Kartta sözü edilen ülke aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Almanya
- B) Japonya
- C) İtalya
- D) Çin
- E) Kore
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Japonya
Hiroşima ve Nagazaki Japonya'nın şehirleridir; Japonya 14 Ağustos 1945'te teslim olmuştur. Almanya ise daha önce, Mayıs 1945'te teslim olmuştu.
Kolay
1417 Temmuz-2 Ağustos 1945 arasında Almanya'daki bir şehirde toplanan konferans, Müttefik Devletler'in son büyük konferansı oldu. Konferansın amacı Almanya'nın teslim olmasından sonra yaşanan sorunları görüşmek ve barış koşullarını belirlemekti. Metinde anlatılan konferans aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Potsdam Konferansı
- B) Yalta Konferansı
- C) San Francisco Konferansı
- D) Tahran Konferansı
- E) Paris Barış Konferansı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Potsdam Konferansı
Almanya'da toplanan ve Müttefiklerin son büyük konferansı olan toplantı Potsdam Konferansı'dır. Yalta Konferansı ise Şubat 1945'te Kırım'da, Almanya teslim olmadan önce toplanmıştır.
Kolay
15Yalta Konferansı'nda Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinde bazı devletlerin üyeliklerinin daimî olmasına ve bu devletlere veto hakkı verilmesine karar verildi. Aşağıdakilerden hangisi bu daimî üyelerden biri değildir?
- A) ABD
- B) SSCB
- C) Almanya
- D) Fransa
- E) Çin
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Almanya
Daimî üyeler ABD, SSCB, İngiltere, Fransa ve Çin'dir. Almanya savaşı kaybeden ve işgal bölgelerine ayrılan bir devlet olduğu için bu üyeler arasında yer almamıştır.
Kolay
16II. Dünya Savaşı'nda bilimsel ve teknolojik gelişmeler askerî amaçlarla kullanıldı. Şehirlere yapılan bombardımanlar cephe gerisinde yaşayanları da doğrudan etkiledi. Bu durumun sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Savaşın yalnızca cephelerde sürdürülmesi
- B) Sanayi üretiminin savaş boyunca durması
- C) Bilimsel araştırmaların yasaklanması
- D) Askerî kayıpların tamamen ortadan kalkması
- E) Milyonlarca sivilin hayatını kaybetmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Milyonlarca sivilin hayatını kaybetmesi
Teknolojinin askerî amaçlarla kullanılması cephe gerisindeki milyonlarca sivilin ölümüne yol açmıştır. Savaşın yalnızca cephelerde sürdüğünü söylemek sivil kayıplarla çelişir.
Kolay
17Bir öğrenci savaşın son dönemine ait dört kart hazırlamıştır: I. Potsdam Konferansı'nın toplanması II. Japonya'nın kayıtsız şartsız teslim olması III. Yalta Konferansı'nın toplanması IV. San Francisco Konferansı'nın toplanması Kartların kronolojik sıralaması aşağıdakilerden hangisidir?
- A) III - IV - I - II
- B) III - I - IV - II
- C) IV - III - I - II
- D) III - IV - II - I
- E) I - III - IV - II
Cevabı göster
Doğru cevap: A) III - IV - I - II
Yalta Konferansı 4-11 Şubat 1945 (III), San Francisco Konferansı 25 Nisan-26 Haziran 1945 (IV), Potsdam Konferansı 17 Temmuz-2 Ağustos 1945 (I) tarihlerindedir. Japonya teslim olacağını 14 Ağustos 1945'te bildirmiş, teslim belgesini 2 Eylül 1945'te imzalamıştır (II).
Kolay
18Temsilî bir sanat kitabı notu: II. Dünya Savaşı'ndan sonra Batı Avrupa'da bazı heykeltıraşlar taş ve mermerin yanında fabrikalarda üretilen yeni malzemeleri de kullanmaya başladı. Notta anlatılan değişim, savaşın hangi sonucuyla en yakından ilgilidir?
- A) Savaş karşıtı hareketlerin yalnızca sinema alanında kalması
- B) Blokların dışa kapanmasıyla uluslararası ticaretin olumsuz etkilenmesi
- C) Sanatsal arayışların genişlemesi ve sanayinin sanata yeni malzeme sunması
- D) Bilim ve teknolojinin askerî amaçlarla kullanılmasının yaygınlaşması
- E) Sömürge imparatorluklarının dağılmasıyla sanat eserlerinin azalması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sanatsal arayışların genişlemesi ve sanayinin sanata yeni malzeme sunması
II. Dünya Savaşı'nın sosyo-kültürel sonuçları arasında sanatsal arayışların genişlemesi ve çağdaş sanayinin sunduğu yeni malzemelerle sanatın gelişme hızının artması yer alır. Nottaki heykeltıraşlar bu sonuca örnektir. Öteki şıklar başka sonuçlardır ya da notla ilişkisizdir.
Orta
19Bir belgenin ilk maddesinden sadeleştirilmiş bölüm (Paris, 10 Aralık 1948): "Bütün insanlar özgür, onur ve haklar bakımından eşit doğarlar. Akıl ve vicdana sahiptirler ve birbirlerine karşı kardeşlik anlayışıyla davranmalıdırlar." Belge Birleşmiş Milletler Genel Kurulunda kabul edilmiştir. Bu belgenin, İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'nin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Savaşın galiplerine Genel Kurulda kalıcı ayrıcalıklar tanımak
- B) Almanya'nın işgal bölgelerini kesinleştirmek
- C) Sömürge yönetimlerini uluslararası hukuka bağlamak
- D) Bütün insanların temel hak ve özgürlüklerini ortak ölçüt yapmak
- E) Yalnız savaş esirlerinin haklarını düzenlemek
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bütün insanların temel hak ve özgürlüklerini ortak ölçüt yapmak
Beyanname, ayrım gözetmeden bütün insanların temel hak ve özgürlüklerini bütün devletler için ortak bir ölçüt olarak ilan etmiştir. Savaş esirlerinin hakları da insan haklarıyla ilgilidir; ancak bu konu Cenevre Sözleşmeleri ile düzenlenmiştir, Beyanname bütün insanları kapsar.
Orta
20Bir öğrencinin hazırladığı tablo: Yıl | Bağımsızlığını kazanan ülke | Eski yönetici devlet 1947 | Hindistan, Pakistan | İngiltere 1949 | Endonezya | Hollanda 1954 | Vietnam (kuzeyi) | Fransa 1957 | Gana | İngiltere Tablodaki bağımsızlıkların ortak temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sömürgeci Avrupa devletlerinin savaşta güç kaybetmesi
- B) Milletler Cemiyetinin sömürgeleri yönetmeye başlaması
- C) Avrupa devletlerinin nüfusunun hızla artması
- D) Sömürgelerin Mihver Devletleri'ne bağlanması
- E) Sömürgeci devletlerin yeni topraklar kazanması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Sömürgeci Avrupa devletlerinin savaşta güç kaybetmesi
Savaştan ekonomik ve askerî olarak zayıf çıkan İngiltere, Fransa ve Hollanda sömürgelerini elde tutamamış, bağımsızlık hareketleri başarıya ulaşmıştır. Milletler Cemiyetinin manda sistemi de bazı toprakları etkilemiştir; ancak Cemiyet 1946'da dağılmıştı ve sömürgeleri yönetmemiştir.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.