II. Dünya Savaşı Sürecinde Türkiye

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

• İTA.12.3.2II. Dünya Savaşı sürecinde Türkiye’nin iç ve dış siyasetinde karşılaştığı sorunların çözümüne yönelik alternatif fikirler üretebilme

  • a) II. Dünya Savaşı sürecinde Türkiye’nin iç ve dış siyasetinde karşılaştığı tarihsel bir sorunu tanımlar.
  • c) II. Dünya Savaşı sürecinde Türkiye’nin iç ve dış siyasetinde karşılaştığı tarihsel sorunun çözümü için yapılan uygulamaları ve alınan kararları değerlendirir.

Bu konuda neler var?

• II. Dünya Savaşı Dönemi’nde Türkiye’nin Dış Politikası
• II. Dünya Savaşı Sürecinde Türkiye’deki İç Politik Gelişmeler
• II. Dünya Savaşı’nın Türkiye’deki Ekonomik ve Toplumsal Yansımaları

1. Kolay

   1Temsilî bir gazete haberi (Kasım 1942): "Savaş koşullarında olağanüstü kazanç sağlayan tüccar, büyük çiftçi ve emlak sahiplerinden bir defaya mahsus alınacak vergi Meclisten geçti. Vergi miktarını mahallî komisyonlar belirleyecek; vergisini ödemeyenlerin mallarına el konacak." Haberde sözü edilen vergi hangisidir?

   • AA) Toprak Mahsulleri Vergisi
   • BB) Katma Değer Vergisi
   • CC) Aşar Vergisi
   • DD) Varlık Vergisi
   • EE) Kazanç Vergisi
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Varlık Vergisi

   1942'de olağanüstü kazanç sağlayanlardan bir defaya mahsus alınan vergi Varlık Vergisi'dir. Toprak Mahsulleri Vergisi de savaş yıllarının olağanüstü vergisidir; ancak 1943'te çıkarılmış ve çiftçinin ürününden ayni olarak alınmıştır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

2. Kolay

   2Temsilî bir belediye ilanı (1940): "Yeni çıkan kanunun hükûmete verdiği yetkiye dayanarak şehrimizde ekmek, şeker, gaz yağı ve kumaşın satış fiyatları belirlenmiştir (narh). Bu fiyatların üstünde satış yapanlar, malını saklayanlar cezalandırılacaktır." İlanda sözü edilen, hükûmete ekonomiye müdahale yetkileri veren kanun hangisidir?

   • AA) Millî Korunma Kanunu
   • BB) Takrir-i Sükûn Kanunu
   • CC) Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu
   • DD) Kabotaj Kanunu
   • EE) Teşvik-i Sanayi Kanunu
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Millî Korunma Kanunu

   1940'ta çıkarılan Millî Korunma Kanunu hükûmete fiyat belirleme, üretime ve dağıtıma müdahale yetkileri vermiştir. Takrir-i Sükûn Kanunu da hükûmete olağanüstü yetki vermiştir; ancak 1925'te, siyasi ve güvenlik amaçlı olarak çıkarılmıştır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

3. Kolay

   3Bir antlaşmadan sadeleştirilmiş temsilî madde (19 Ekim 1939): "Avrupalı bir devletin saldırısı Akdeniz bölgesinde savaşa yol açarsa, Türkiye diğer iki âkit tarafla iş birliği yapacak ve onlara elinden gelen yardımı gösterecektir. Bu yükümlülük Türkiye'yi SSCB ile savaşa sokmayacaktır." Ankara'da imzalanan bu antlaşmanın Türkiye dışındaki tarafları hangileridir?

   • AA) İngiltere ve Fransa
   • BB) Almanya ve İtalya
   • CC) SSCB ve İran
   • DD) ABD ve Yunanistan
   • EE) İtalya ve Yugoslavya
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) İngiltere ve Fransa

   19 Ekim 1939 Ankara Paktı Türkiye, İngiltere ve Fransa arasında imzalanmıştır. Almanya ve İtalya da Avrupalı devletlerdir; ancak maddede sözü edilen saldırgan taraf olabilecek devletlerdir, antlaşmanın tarafı değildir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

4. Kolay

   4Temsilî bir anı: "1939 sonbaharında radyoda Avrupa'da savaşın başladığını duyduk. Cumhurbaşkanımız, Atatürk'ün vefatından sonra Meclis tarafından seçilmişti; savaş boyunca ülkeyi bu savaşın dışında tutmak için büyük çaba gösterdi. Halk ona 'Millî Şef' derdi." Anıda sözü edilen, II. Dünya Savaşı yıllarında Türkiye'nin cumhurbaşkanı kimdir?

   • AA) Celal Bayar
   • BB) Refik Saydam
   • CC) Fevzi Çakmak
   • DD) Şükrü Saracoğlu
   • EE) İsmet İnönü
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) İsmet İnönü

   Atatürk'ün 1938'deki vefatından sonra cumhurbaşkanı seçilen ve "Millî Şef" olarak anılan İsmet İnönü, savaş yıllarında ülkeyi yönetmiştir. Refik Saydam ve Şükrü Saracoğlu da savaş yıllarında görev yapmıştır; ancak cumhurbaşkanı değil, başbakan olarak.

   Hata mı var? Düzeltme öner

5. Kolay

   518 Ekim-1 Kasım 1943 arasında İngiltere, ABD ve SSCB temsilcileri bir konferansta bir araya geldi. Sovyetlerin kararlı tutumuyla Türkiye'nin 1943 yılı bitmeden savaşa dâhil edilmesine karar verildi. Bu kararın alındığı konferans aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Adana Görüşmeleri
   • BB) San Francisco Konferansı
   • CC) Münih Konferansı
   • DD) Moskova Konferansı
   • EE) II. Kahire Konferansı
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Moskova Konferansı

   Türkiye'nin 1943 bitmeden savaşa sokulması kararı Moskova Konferansı'nda alınmıştır. II. Kahire Konferansı'na İnönü de katılmıştır; orada karar alınmamış, Türkiye ile görüşülmüştür.

   Hata mı var? Düzeltme öner

6. Kolay

   6Savaşın başlamasıyla Türkiye'de seferberlik ilan edildi ve devlet bütçesinin %60'ı tek bir alana ayrıldı. Buna karşılık sağlık ve bayındırlık gibi kalemlerin payı düşürüldü. Bütçenin büyük bölümünün ayrıldığı alan aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Eğitim yatırımları
   • BB) Demir yolu yapımı
   • CC) Tarım kredileri
   • DD) Sanayi yatırımları
   • EE) Askerî harcamalar
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Askerî harcamalar

   Seferberlik nedeniyle bütçenin %60'ı askerî harcamalara ayrılmıştır. Demir yolu yapımı bayındırlık kalemine girer ve payı düşürülen alanlardandır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

7. Kolay

   7Almanya ve İtalya'nın saldırgan politikaları, Cumhurbaşkanı İsmet İnönü'yü Mihver Devletler'e karşı güvenlik arayışına yöneltti. Bu arayışın ilk adımı olarak 12 Mayıs 1939'da bir devletle ortak bir belge yayımlandı. Bu belge aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Türk-İngiliz Ortak Deklarasyonu
   • BB) Türk-Alman Saldırmazlık Paktı
   • CC) Balkan Antantı
   • DD) Sadabat Paktı
   • EE) Atlantik Bildirisi
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Türk-İngiliz Ortak Deklarasyonu

   12 Mayıs 1939'da İngiltere ile Türk-İngiliz Ortak Deklarasyonu yayımlanmıştır. Türk-Alman Saldırmazlık Paktı ise 1941'de ve Mihver'in lideri Almanya ile imzalanmıştır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

8. Kolay

   8II. Dünya Savaşı yıllarında Türkiye, savaşan tarafların hiçbirine katılmadan bütün ülkelerle eşit mesafede durmaya ve kendi güvenliğini korumaya çalıştı. Türkiye'nin bu dış politika anlayışı aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir?

   • AA) Denge politikası
   • BB) Yatıştırma politikası
   • CC) Yayılmacı politika
   • DD) Yalnızlık politikası
   • EE) Revizyonist politika
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Denge politikası

   Tarafların arasında eşit mesafede durarak savaşın dışında kalma çabası denge politikasıdır. Yalnızlık politikası ABD'nin Avrupa'dan uzak durmasını anlatır, bu dönemin Türk dış politikası için kullanılmaz.

   Hata mı var? Düzeltme öner

9. Kolay

   91944'ten 1947'ye kadar süren bir süreçte Turancı gruplara yönelik tutuklamalar yapıldı ve bu süreç bir dava ile anıldı. Metinde sözü edilen dava aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Varlık Vergisi Davası
   • BB) Millî Korunma Davası
   • CC) Köy Enstitüleri Davası
   • DD) Takrir-i Sükûn Davası
   • EE) Irkçılık-Turancılık Davası
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Irkçılık-Turancılık Davası

   Turancı gruplara yönelik tutuklamalar Irkçılık-Turancılık Davası olarak anılmıştır. Varlık Vergisi bir vergi uygulamasıdır, böyle bir dava süreciyle anılmaz.

   Hata mı var? Düzeltme öner

10. Kolay

    109 Ekim 1941'de Türkiye ile Almanya arasında imzalanan bir ticaret antlaşması, savunma sanayinde büyük önem taşıyan bir madenin Almanya'ya satışını öngörüyordu. Metinde sözü edilen maden aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Bor
    • BB) Krom
    • CC) Bakır
    • DD) Kömür
    • EE) Demir
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Krom

    Savunma sanayi için önemli olan ve Almanya'ya satışı kararlaştırılan maden kromdur. Kömür ve demir de sanayide önemlidir ama bu antlaşmanın konusu değildir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

11. Kolay

    11Savaş sürerken hükûmet 1943'ten itibaren şeker, kahve, çay, pamuklu kumaş ve gaz gibi malların satışını da ekmeğe benzer bir uygulamaya bağladı. Metinde sözü edilen uygulama aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Gümrük muafiyeti
    • BB) Kliring sistemi
    • CC) Karne uygulaması
    • DD) Toprak Mahsulleri Vergisi
    • EE) Serbest piyasa fiyatı
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Karne uygulaması

    Ekmekte başlayan karne uygulaması 1943'ten sonra başka temel mallara da yayılmıştır. Toprak Mahsulleri Vergisi bir dağıtım yöntemi değil, çiftçiden alınan bir vergidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

12. Kolay

    12Savaş yıllarında büyük toprak sahipleri ellerindeki tarım ürünlerini yüksek fiyatlarla satarak büyük kâr elde etti. Bu kesim için dönemin kaynaklarında özel bir adlandırma kullanıldı. Bu kesim için kullanılan adlandırma aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Dar gelirliler
    • BB) Karne sahipleri
    • CC) Köy enstitülüler
    • DD) Savaş zenginleri
    • EE) Seferber nüfus
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Savaş zenginleri

    Savaş koşullarından büyük kâr sağlayan kesime savaş zenginleri denmiştir. Dar gelirliler ise bu dönemde hayat pahalılığından en çok zarar gören kesimdir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

13. Kolay

    13Savaş yıllarında üretim yapan nüfusun büyük bölümü silahaltına alındı. Devlet ayrıca mevcut nakliye araçlarına el koydu. Bu uygulamaların ekonomiye etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Tarımsal üretim önemli ölçüde arttı.
    • BB) Üretim ve ülke içi ticaret zorlaştı.
    • CC) Fiyatlar hızla düşmeye başladı.
    • DD) Dış ticaret açığı tamamen kapandı.
    • EE) Şehirlerde işsizlik hızla arttı.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Üretim ve ülke içi ticaret zorlaştı.

    Üretken nüfusun askere alınması üretimi, nakliye araçlarına el konması da ülke içi ticareti ve sevkiyatı zorlaştırdı. Fiyatların düşmesi değil, tersine hayat pahalılığı yaşanmıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

14. Kolay

    14Savaş yıllarında hükûmet, savunma harcamalarıyla artan masrafları karşılamak için “sağlam para” politikasını bırakarak fazla miktarda para bastı. Bu uygulamanın ekonomideki doğrudan sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Fiyatların genel olarak düşmesi
    • BB) Dış ticaret fazlası verilmesi
    • CC) İşsizliğin tamamen ortadan kalkması
    • DD) Tarım üretiminin hızla artması
    • EE) Enflasyon ve hayat pahalılığının artması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Enflasyon ve hayat pahalılığının artması

    Piyasaya fazla para sürülmesi enflasyonu ve hayat pahalılığını artırmıştır. Fiyatların düşmesi bu uygulamanın tam tersi bir sonuçtur.

    Hata mı var? Düzeltme öner

15. Kolay

    15Bir nüfus tablosunda Türkiye'nin cumhuriyet tarihindeki en düşük nüfus artış hızına sahip olduğu yıllar işaretlenmiştir. Bu yıllar aşağıdaki dönemlerden hangisine aittir?

    • AA) Millî Mücadele'nin hemen sonrasına
    • BB) 1950'lerin çok partili dönemine
    • CC) II. Dünya Savaşı yıllarına
    • DD) Atatürk'ün son yıllarına
    • EE) 1929 bunalımının başladığı yıllara
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) II. Dünya Savaşı yıllarına

    Kitapta savaş yıllarında nüfus artış hızının cumhuriyet tarihinin en düşük seviyesinde kaldığı belirtilir. Bunun nedenleri arasında seferberlik, yetersiz beslenme ve salgın hastalıklar vardır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

16. Kolay

    16II. Dünya Savaşı yıllarında Türkiye'de büyük şehirlerde aşevleri kuruldu ve memurlara temel ihtiyaç maddeleri düşük fiyatlarla verildi. Hükûmetin bu uygulamalarla öncelikle desteklemek istediği kesim aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Büyük toprak sahipleri
    • BB) Yabancı tüccarlar
    • CC) Karaborsacılar
    • DD) Dar gelirliler
    • EE) İhracatçı şirketler
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Dar gelirliler

    Aşevleri ve ucuz temel ihtiyaç maddeleri, hayat pahalılığından en çok etkilenen dar gelirlileri desteklemek içindir. Büyük toprak sahipleri ise bu dönemde ürünlerini yüksek fiyatla satıp kazanç sağlamıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

17. Kolay

    17II. Dünya Savaşı yıllarında Türkiye'de hayat pahalılığı ve karaborsa özellikle dar gelirli kesimi mağdur etti. Aynı yıllarda büyük toprak sahipleri ürünlerini yüksek fiyatlarla satarak büyük kâr elde etti. Bu iki bilgiye dayanarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

    • AA) Savaş yıllarında tarımsal üretim tamamen durma noktasına gelmiştir.
    • BB) Fiyat artışları bütün kesimlerin gelirini aynı oranda azaltmıştır.
    • CC) Savaşın ekonomik etkileri toplum kesimlerine eşit yansımamıştır.
    • DD) Dar gelirliler karaborsa sayesinde gelirlerini artırabilmiştir.
    • EE) Hükûmet ekonomiye hiçbir biçimde müdahale etmemeyi seçmiştir.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Savaşın ekonomik etkileri toplum kesimlerine eşit yansımamıştır.

    Aynı koşullar dar gelirliyi mağdur ederken büyük toprak sahiplerini kazançlı çıkarmış, savaş zenginleri sınıfı oluşmuştur. Yani savaşın ekonomik yükü kesimlere eşit dağılmamıştır. Hükûmet ise narh, fiyat denetimi ve karne gibi önlemlerle ekonomiye müdahale etmeye çalışmıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

18. Kolay

    18Bir öğrenci, savaş yıllarında Türkiye'de uygulanan iki vergiyi karşılaştırmak istiyor: I. Varlık Vergisi (1942) II. Toprak Mahsulleri Vergisi (1943) Aşağıdakilerden hangisi bu iki vergi arasındaki farkı doğru gösterir?

    • AA) I savaş zenginlerinden bir defalık, II ise çiftçiden ürün üzerinden alınmıştır.
    • BB) I çiftçiden ürün olarak, II ise tüccardan yalnız nakit olarak alınmıştır.
    • CC) I ücretlilerden her ay, II ise şehirlerde yaşayanlardan yılda bir alınmıştır.
    • DD) I yabancı şirketlerden, II ise devlet memurlarından düzenli olarak alınmıştır.
    • EE) I savaştan önce, II ise savaş sona erdikten sonra uygulamaya konmuştur.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) I savaş zenginlerinden bir defalık, II ise çiftçiden ürün üzerinden alınmıştır.

    Varlık Vergisi (1942) savaş zenginlerinden bir defalık alınmıştır. Toprak Mahsulleri Vergisi (1943) ile çiftçiden ürünün %10'u alınmıştır. İki vergi de savaş yıllarında uygulanmıştır; birincisi ile ikincisinin yükümlülerini yer değiştiren şık yanlıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

19. Orta

    19Temsilî bir köylü mektubu (1944): "Bu yıl hasat iyiydi ama buğdayımızın bir bölümünü para olarak değil, doğrudan ürün olarak devlete teslim ettik. Memur, harmanda tartıp makbuz verdi. Söylendiğine göre bu ürün ordunun ve şehirlerin ekmeği için kullanılacak." Mektupta anlatılan uygulama hangisidir?

    • AA) Varlık Vergisi
    • BB) Millî Korunma Kanunu
    • CC) Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu
    • DD) Aşar Vergisi
    • EE) Toprak Mahsulleri Vergisi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Toprak Mahsulleri Vergisi

    Savaş yıllarında çiftçinin ürününün bir bölümünün ayni olarak alınması 1943'te çıkarılan Toprak Mahsulleri Vergisi ile gerçekleşmiştir. Aşar da ürün üzerinden alınan bir vergiydi; ancak 1925'te kaldırılmıştı.

    Hata mı var? Düzeltme öner

20. Orta

    20Bir harita betimlemesi (Mayıs 1941): Balkan haritasında Yugoslavya ve Yunanistan Alman işgal bölgesi olarak taranmış, Bulgaristan ise Almanya'nın müttefiki olarak gösterilmiştir. Böylece Alman orduları Edirne'nin hemen batısındaki sınıra dayanmıştır. Haritanın altında "18 Haziran 1941: Türk-Alman Saldırmazlık Paktı" notu vardır. Haritaya göre Türkiye'nin bu paktı imzalamasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Almanya'nın Balkanlarda ilerleyerek Türkiye sınırına dayanması
    • BB) Türkiye'nin Mihver Devletleri'ne katılma kararı alması
    • CC) İngiltere'nin Türkiye'ye savaş ilan etmesi
    • DD) Almanya'nın savaşı kaybetmeye başlaması
    • EE) SSCB'nin Bulgaristan'ı işgal etmesi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Almanya'nın Balkanlarda ilerleyerek Türkiye sınırına dayanması

    Alman ordularının Balkanları ele geçirip Türk sınırına dayanması, Türkiye'yi savaş tehlikesinden korunmak için Almanya ile saldırmazlık paktı imzalamaya yöneltmiştir. Pakt Mihver'e katılma gibi görünebilir; ancak Türkiye ittifaka girmemiş, yalnızca karşılıklı saldırmama güvencesi almıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner