Doğu ve Güney Cepheleri ile Bu Cephelerde Öne Çıkan Şahsiyetler

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

• İTA.12.1.3Millî Mücadele Dönemi’ndeki siyasi ve askerî gelişmelerin yeni Türk devletinin kuruluşuna etkilerini değerlendirebilme

  • a) Millî Mücadele Dönemi’ndeki siyasi ve askerî gelişmeleri sonuçları açısından karşılaştırır.

Bu konuda neler var?

• Doğu Cephesi
• Güney Cephesi

1. Kolay

   1Mondros'tan yaklaşık bir buçuk ay sonra Fransız işgal kuvvetleri İskenderun Körfezi kıyısındaki bir kasabaya girdi. Halk, Kara Hasan'ın önderliğinde 19 Aralık 1918'de bu kuvvetlere karşı silahlı direniş başlattı. Güney Cephesi'nde işgalcilere karşı ilk silahlı direnişin başladığı yer hangisidir?

   • AA) Adana
   • BB) Urfa
   • CC) Kars
   • DD) Ayvalık
   • EE) Dörtyol
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Dörtyol

   Güney Cephesi'nde işgalcilere karşı ilk silahlı direniş 19 Aralık 1918'de İskenderun Körfezi kıyısındaki Dörtyol'da başlamıştır. Ayvalık da ilk kurşunla anılan bir yerdir; ancak orada Yunan birliklerine karşı Mayıs 1919'da, Batı Anadolu'da direniş başlamıştır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

2. Kolay

   2Şubat 1921'de BMM, yaklaşık on ay boyunca Fransız kuşatması altında direnen bir şehre "Gazi" unvanını verdi. Bu savunmanın ilk aylarında Şahin Bey, Fransız birliklerinin yolunu Yeşilce'de keserken şehit düşmüştü. Söz konusu şehir hangisidir?

   • AA) Maraş
   • BB) Urfa
   • CC) Adana
   • DD) Antep
   • EE) Osmaniye
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Antep

   Uzun süren savunması nedeniyle 1921'de "Gazi" unvanı verilen ve Şahin Bey'in kahramanlığıyla anılan şehir Antep'tir. Maraş da sonradan bir unvan almıştır; ancak onun unvanı "Kahraman"dır ve çok daha sonra, 1973'te verilmiştir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

3. Kolay

   3Temsilî bir telgraf (Aralık 1920): "Kâzım Karabekir Paşa komutasındaki ordumuz Kars'ı aldıktan sonra karşı taraf barış istedi. Görüşmeler Arpaçay kıyısındaki kasabada yapıldı; antlaşma 3 Aralık'ta imzalandı ve karşı taraf Sevr'i geçersiz saydığını kabul etti." Telgrafta sözü edilen Gümrü Antlaşması hangi devletle yapılmıştır?

   • AA) Gürcistan
   • BB) Sovyet Rusya
   • CC) Fransa
   • DD) Ermenistan
   • EE) Azerbaycan
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Ermenistan

   Doğu Cephesi'nde Ermenistan'a karşı kazanılan zaferden sonra Gümrü Antlaşması Ermenistan ile imzalanmıştır. Sovyet Rusya da doğu sınırını belirleyen antlaşmalarda taraftır; ancak onunla 1921'de Moskova Antlaşması imzalanmıştır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

4. Kolay

   4Ekim 1919'un sonunda Maraş çarşısında işgal kuvvetlerinde görevli bazı askerlerin kadınlara sataşması üzerine bir esnaf silahını çekerek karşılık verdi. Bu olay kentte işgale karşı direnişin kıvılcımı oldu ve halk Şubat 1920'de Fransızları kentten çıkardı. Maraş'ta direnişi başlatan bu kişi kimdir?

   • AA) Şahin Bey
   • BB) Ali Saip Bey
   • CC) Hasan Tahsin
   • DD) Yörük Ali Efe
   • EE) Sütçü İmam
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Sütçü İmam

   Maraş'ta işgale karşı ilk tepkiyi gösteren ve direnişin simgesi olan kişi Sütçü İmam'dır. Şahin Bey de Güney Cephesi'nin kahramanlarındandır; ancak Antep savunmasında öne çıkmış ve orada şehit düşmüştür.

   Hata mı var? Düzeltme öner

5. Kolay

   529 Aralık 1919'da Urfa Jandarma Komutanlığına atanan bir yüzbaşı, Fransızları bölgeden çıkarmak için teşkilat faaliyetleri yürüttü. Onun ve Nuri Bey'in komutasındaki kuvvetler 1920'de Fransızları çekilmeye mecbur etti. Urfa'daki direnişe önderlik eden bu komutan aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Şahin Bey
   • BB) Kılıç Ali
   • CC) Sütçü İmam
   • DD) Ali Saip (Ursavaş)
   • EE) Kâzım Karabekir
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Ali Saip (Ursavaş)

   Urfa'daki direnişe Yüzbaşı Ali Saip (Ursavaş) önderlik etti. Şahin Bey ise Antep savunmasında şehit düşen kahramandır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

6. Kolay

   6Kâzım Karabekir Paşa komutasındaki Türk ordusu Ermeni işgaline karşı 1920 sonbaharında harekâta başladı ve önce 29 Eylül'de bir yeri, ardından 30 Ekim'de Kars'ı kurtardı. Türk ordusunun 29 Eylül 1920'de kurtardığı yer aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Sarıkamış
   • BB) Van
   • CC) Batum
   • DD) Gümrü
   • EE) Erzurum
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Sarıkamış

   Türk ordusu 29 Eylül 1920'de Sarıkamış'ı, 30 Ekim'de Kars'ı kurtardı. Gümrü ise ordunun yaklaşması üzerine barış antlaşmasının imzalandığı yerdir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

7. Kolay

   7Güney Cephesi'nde 9. Tümen'de gönüllü olarak bir müfrezeye komuta eden bir kadın kahraman, Osmaniye'deki Fransız karargâhına yapılan saldırıda şehit düştü. Bu kadın kahraman aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Zübeyde Hanım
   • BB) Nakiye Hanım
   • CC) Tayyar Rahmiye
   • DD) Kara Fatma
   • EE) Halide Edip
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Tayyar Rahmiye

   Güney Cephesi'nde müfreze komutanlığı yapıp Osmaniye'de şehit düşen kahraman Tayyar Rahmiye'dir. Halide Edip ise mitinglerde halka seslenen bir aydındır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

8. Kolay

   8Millî Mücadele'de Fransız işgaline karşı gösterdiği direniş nedeniyle bir şehrin adı 12 Haziran 1984'te TBMM'nin aldığı kararla değiştirildi. Bu karar sonucunda kullanılmaya başlanan şehir adı aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Şanlıurfa
   • BB) Gazimağusa
   • CC) Kahramanmaraş
   • DD) Kahramankazan
   • EE) Gaziantep
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Şanlıurfa

   Urfa'nın adı 1984'te Şanlıurfa olarak değiştirildi. Gaziantep ise “Gazi” unvanının Antep'e 1921'de verilmesiyle ortaya çıkan addır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

9. Kolay

   9Kâzım Karabekir Mart 1919'da Erzurum'a atanmış ve Millî Mücadele hareketine katılan ilk komutanlardan biri olmuştu. Kâzım Karabekir'in Erzurum'a atandığı görev aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Harbiye Nazırlığı
   • BB) Yıldırım Orduları Komutanlığı
   • CC) 9. Ordu Müfettişliği
   • DD) Batı Cephesi Komutanlığı
   • EE) 15. Kolordu Komutanlığı
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) 15. Kolordu Komutanlığı

   Kâzım Karabekir Mart 1919'da Erzurum'daki 15. Kolordu Komutanlığına atandı. 9. Ordu Müfettişliği ise Mustafa Kemal'in Samsun'a çıkarken bulunduğu görevdir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

10. Kolay

    10Mustafa Kemal, Maraş'taki mücadeleye katkıda bulunmak ve halkı teşkilatlandırmak amacıyla bölgeye bazı kişiler gönderdi. Aşağıdakilerden hangisi bu amaçla Maraş'a gönderilenlerden biridir?

    • AA) Hasan Tahsin
    • BB) Rauf Bey
    • CC) Kâzım Karabekir
    • DD) Ali Saip
    • EE) Kılıç Ali
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Kılıç Ali

    Mustafa Kemal, Maraş'a Kılıç Ali, Yörük Selim ve Cemil Cahit'i gönderdi. Ali Saip ise Urfa'daki direnişin önderidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

11. Kolay

    11Doğu Cephesi komutanı olarak Millî Mücadele'de önemli görevler üstlenen Kâzım Karabekir, Cumhuriyet'in ilanından sonra siyasi hayatta da yer aldı. Kâzım Karabekir'in 1924'te kurduğu parti aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Hürriyet ve İtilaf Fırkası
    • BB) Cumhuriyet Halk Fırkası
    • CC) Serbest Cumhuriyet Fırkası
    • DD) Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası
    • EE) Osmanlı Ahrar Fırkası
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası

    Kâzım Karabekir 1924'te Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nı kurdu. Hürriyet ve İtilaf Fırkası ise II. Meşrutiyet döneminde kurulmuş bir partidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

12. Kolay

    12Mondros'tan sonra İngilizlerin silahlandırdığı Ermeniler Erzurum ve Van çevresinde köy ve kasabalara saldırmaya başladı. Bu saldırıların artması üzerine bölgede bir cemiyet kuruldu. Doğu illerinin haklarını savunmak amacıyla kurulan bu cemiyet aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) İzmir Redd-i İlhak Cemiyeti
    • BB) Doğu Anadolu Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti
    • CC) İstanbul Karakol Cemiyeti
    • DD) Taşnak Sütyun Cemiyeti
    • EE) Kilikyalılar Cemiyeti
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Doğu Anadolu Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti

    Ermeni saldırılarına karşı doğu illerinin haklarını savunmak için Doğu Anadolu Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti kuruldu. Taşnak ise Ermenilerin kurduğu bir azınlık cemiyetidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

13. Kolay

    13Kâzım Karabekir Paşa Doğu Anadolu'da karşılaştığı binlerce kimsesiz çocuğu koruma altına almış, iyi bir eğitim almaları için okullar açtırmıştı. Yalnız Türk-Müslüman çocukları değil, Ermeni çocukları da sahiplenmişti. Kâzım Karabekir'in bu yönüyle anıldığı unvan aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Yetimlerin babası
    • BB) Şark Fatihi
    • CC) Gazi
    • DD) Anafartalar Kahramanı
    • EE) Millî Şair
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Yetimlerin babası

    Kimsesiz çocukları koruma altına alıp okullar açtıran Kâzım Karabekir “yetimlerin babası” olarak anılır. “Millî Şair” ise Mehmet Emin (Yurdakul) için kullanılan bir nitelendirmedir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

14. Kolay

    14Gümrü Antlaşması'nın maddelerinden biri, savaşın sonunda galip gelen tarafın yenilen taraftan bir bedel isteyip istemeyeceğiyle ilgilidir. Gümrü Antlaşması'na göre bu konuda hangi karar alınmıştır?

    • AA) Tazminat miktarını İtilaf Devletleri belirleyecektir.
    • BB) BMM Ermenistan'a savaş tazminatı ödeyecektir.
    • CC) Tazminat Kars'ın gelirlerinden karşılanacaktır.
    • DD) Ermenistan BMM'ye yüksek bir savaş tazminatı ödeyecektir.
    • EE) BMM Hükûmeti Ermenistan'dan savaş tazminatı istemeyecektir.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) BMM Hükûmeti Ermenistan'dan savaş tazminatı istemeyecektir.

    Gümrü Antlaşması'na göre BMM Hükûmeti Ermenistan'dan savaş tazminatı istemeyecekti. Bu madde, galip tarafın ılımlı tutumunu gösterir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

15. Kolay

    15Gümrü Antlaşması'nın bir maddesi, savaş sırasında Türkiye'den göç etmiş Ermenilerin durumunu düzenlemektedir. Bu maddeye göre göç eden Ermenilerle ilgili hangi karar alınmıştır?

    • AA) Kars'ta ayrı bir yönetim kurabilecekleri
    • BB) Hiçbir zaman Türkiye'ye geri dönemeyecekleri
    • CC) Hemen ve hiçbir şart aranmadan dönebilecekleri
    • DD) Olaylara karışmamak şartıyla altı ay içinde dönebilecekleri
    • EE) Yalnızca İtilaf Devletleri'nin izni alınarak dönebilecekleri
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Olaylara karışmamak şartıyla altı ay içinde dönebilecekleri

    Gümrü'ye göre göç eden Ermeniler, Türklere yönelik olaylara karışmadıkları takdirde altı ay içinde dönebilecekti. Dönüş bir şarta bağlandığı için şartsız dönüş seçeneği yanlıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

16. Kolay

    16Mondros'tan sonra İngiltere Musul ile İskenderun'u işgal etmiş ve harekâtını Adana, Antep ve Maraş yönünde genişletmişti. Daha sonra İngiltere, Fransa ile anlaşarak Adana, Maraş, Antep ve Urfa'yı Fransa'ya bıraktı. İngiltere bu bölgeleri Fransa'ya bırakmanın karşılığında hangi yerleri almıştır?

    • AA) İzmir ve Manisa
    • BB) Kars ve Ardahan
    • CC) Irak ve Musul
    • DD) Suriye ve Lübnan
    • EE) Rodos ve On İki Ada
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Irak ve Musul

    İngiltere, Irak ve Musul karşılığında Adana, Maraş, Antep ve Urfa'yı Fransa'ya bıraktı. Rodos ve On İki Ada ise Sevr'e göre İtalya'ya bırakılan yerlerdir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

17. Kolay

    17Bir kaynakta Antep savunmasında Şahin Bey'in şehit düşmesi şöyle anlatılır: “Şahin Bey'in ölümü üzerine millî kuvvetler, Ayntâb'ın kuzeyine çekildiler. (...) Şahin Bey'in vefatı, Ayntâb ve çevresinde derin üzüntüye sebep olsa da halkı müthiş derecede hırslandırdı.” Metne göre bu olayın halk üzerindeki etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Halkı şehri terk etmeye yöneltmiştir.
    • BB) Acıyla birlikte direniş azmini de artırmıştır.
    • CC) Direnişin tümüyle sona ermesine yol açmıştır.
    • DD) Fransızlarla barış isteğini güçlendirmiştir.
    • EE) Halkın mücadeleye ilgisini azaltmıştır.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Acıyla birlikte direniş azmini de artırmıştır.

    Metinde kuvvetlerin geri çekildiği belirtilse de halkın derin üzüntüyle birlikte “hırslandığı”, yani direnme isteğinin arttığı anlatılır. Savunma sonrasında da uzun süre devam etmiştir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

18. Kolay

    18Maraş'ta 21 Ocak 1920'de başlayan çarpışmalarda şehir halkı bütün varlığıyla mücadele etti ve şehir 12 Şubat 1920'de işgalden kurtuldu. Büyük Millet Meclisi ise 23 Nisan 1920'de açıldı. Bu tarihlere göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

    • AA) Maraş'taki birlikler BMM'nin kararıyla harekete geçmiştir.
    • BB) Maraş'ın kurtuluşu Doğu Cephesi'ndeki Gümrü Antlaşması'ndan sonra gerçekleşmiştir.
    • CC) Maraş'taki çarpışmalar Ankara Antlaşması üzerine başlamıştır.
    • DD) Maraş'taki başarı, BMM açılmadan önce halkın direnişiyle kazanılmıştır.
    • EE) BMM, Maraş'taki direnişi başlatmak için açılmıştır.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Maraş'taki başarı, BMM açılmadan önce halkın direnişiyle kazanılmıştır.

    12 Şubat 1920 tarihi, BMM'nin açıldığı 23 Nisan 1920'den öncedir. Bu yüzden Maraş'taki başarı Meclisin kararına dayanamaz. Gümrü Antlaşması (3 Aralık 1920) ve Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921) da Maraş'ın kurtuluşundan sonradır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

19. Orta

    19Bir öğrenci Millî Mücadele cephelerini karşılaştırıyor. Doğu'da Kâzım Karabekir komutasındaki 15. Kolordu savaşmış, Batı'da ise Kasım 1920'den itibaren düzenli ordu Yunanlarla karşı karşıya gelmiştir. Güney'e ait satırı doldururken Maraş, Antep ve Urfa savunmalarına bakıyor. Güney Cephesi'ni öteki cephelerden ayıran temel özellik hangisidir?

    • AA) Cephenin bir Yunan taarruzuyla açılmış olması
    • BB) Cephede yalnızca deniz savaşları yapılması
    • CC) Mücadelenin İstanbul Hükûmetince yönetilmesi
    • DD) Cephede düzenli ordunun tek başına savaşması
    • EE) Mücadelenin Kuvay-ı Millîye ve halkça yürütülmesi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Mücadelenin Kuvay-ı Millîye ve halkça yürütülmesi

    Güney Cephesi'nde düzenli ordu savaşmamış; mücadele Kuvay-ı Millîye ve halk tarafından yürütülmüştür. Doğu ve Batı cephelerinde ise düzenli birlikler savaşmıştır; bu yüzden cephede yalnızca düzenli ordunun savaştığını söylemek tam tersidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

20. Orta

    20Bir öğrencinin kronoloji tablosu: Aralık 1918 | Adana ve çevresi Fransızlarca işgal edildi. 1919 başları | Urfa, Antep ve Maraş İngilizlerce işgal edildi. Eylül 1919 | İngiltere ile Fransa arasında Suriye ve Güney Anadolu'ya ilişkin bir anlaşma yapıldı. Kasım 1919 | İngiliz birlikleri Urfa, Antep ve Maraş'tan çekildi, yerlerine Fransızlar geldi. Tabloya göre Urfa, Antep ve Maraş'ın Fransız işgaline girmesinde etkili olan gelişme hangisidir?

    • AA) Gümrü Antlaşması'nın imzalanması
    • BB) İngiltere ile Fransa arasındaki uzlaşma
    • CC) Ermenistan'ın bölgeyi Fransa'ya bırakması
    • DD) Ankara Antlaşması'nın imzalanması
    • EE) Sevr Antlaşması'nın imzalanması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) İngiltere ile Fransa arasındaki uzlaşma

    İngiltere ile Fransa'nın 1919'da anlaşması üzerine İngilizler bölgeden çekilmiş, yerlerine Fransızlar gelmiştir. Sevr de bölgede Fransa'ya pay ayırmıştır; ancak Ağustos 1920'de imzalandığı için bu el değiştirmeden sonradır.

    Hata mı var? Düzeltme öner