1960 Sonrasında Türk Dış Politikası

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

• İTA.12.3.3Soğuk Savaş Dönemi’nin başlangıcından itibaren Türkiye’nin dış politikasındaki değişim ve sürekliliği neden ve sonuçlarıyla yorumlayabilme

  • a) Soğuk Savaş Dönemi’nin başlangıcından itibaren Türkiye’nin dış politikasındaki değişim ve sürekliliğe neden olan unsurları inceler.

Bu konuda neler var?

• Kıbrıs Sorunu ve Kıbrıs Barış Harekâtı
• Kıta Sahanlığı Sorunu
• Ege Adaları Sorunu
• Batı Trakya Türklerinin Sorunları
• ASALA ve Ermeni Diasporası

1. Kolay

   1Temsilî bir biyografi notu: "Gümülcineli bir hekim olan bu kişi, Yunanistan'daki Türk azınlığın kimliğini ve haklarını savunduğu için yargılandı ve hapis cezası aldı. 1989'da bağımsız aday olarak Yunan parlamentosuna seçildi. 1995'te bir trafik kazasında hayatını kaybetti; bölgede bugün de saygıyla anılmaktadır." Notta anlatılan, Batı Trakya Türklerinin hakları için verdiği mücadeleyle tanınan kişi kimdir?

   • AA) Dr. Sadık Ahmet
   • BB) Rauf Denktaş
   • CC) Dr. Fazıl Küçük
   • DD) Aliya İzzetbegoviç
   • EE) Mehmet Emin Resulzade
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Dr. Sadık Ahmet

   Gümülcineli hekim Dr. Sadık Ahmet, Batı Trakya Türklerinin hakları için verdiği mücadeleyle tanınır. Dr. Fazıl Küçük de bir hekim ve toplum önderidir; ancak Kıbrıs Türklerinin lideri ve Kıbrıs Cumhuriyeti'nin ilk cumhurbaşkanı yardımcısıdır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

2. Kolay

   2Temsilî kronoloji: 15 Temmuz 1974 | Kıbrıs'ta Yunanistan'daki askerî yönetimin desteklediği bir darbeyle Cumhurbaşkanı Makarios devrilir. 20 Temmuz 1974 | Türkiye garantör devlet olarak adaya askerî harekât başlatır; harekât kararını CHP-MSP koalisyon hükûmeti alır. Kıbrıs Barış Harekâtı'nı başlatan bu hükûmetin başbakanı kimdir?

   • AA) Süleyman Demirel
   • BB) Adnan Menderes
   • CC) Bülent Ecevit
   • DD) Turgut Özal
   • EE) Necmettin Erbakan
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Bülent Ecevit

   1974'te CHP-MSP koalisyon hükûmetinin başbakanı Bülent Ecevit'tir ve Kıbrıs Barış Harekâtı onun başbakanlığı döneminde başlamıştır. Necmettin Erbakan da bu hükûmettedir; ancak başbakan yardımcısı olarak görev yapmıştır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

3. Kolay

   31950'lerden temsilî bir duvar yazısı ve açıklaması: Kıbrıs'ta bazı Rum köylerinin duvarlarında Yunanca "ENOSİS" sözcüğü yazılıdır. Bir ansiklopedi bu sözcüğün Yunancada "birleşme" anlamına geldiğini ve adadaki Rum toplumunun bir bölümü ile Yunanistan'ın siyasi hedefini anlattığını belirtir. ENOSİS kavramı Kıbrıs için neyi ifade eder?

   • AA) Kıbrıs'ın iki devlete bölünmesini
   • BB) Kıbrıs'ın İngiltere'ye bağlanmasını
   • CC) Kıbrıs'ın Türkiye'ye katılmasını
   • DD) Kıbrıs'ın Yunanistan'a bağlanmasını
   • EE) Kıbrıs'ın tarafsız bir devlet olmasını
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Kıbrıs'ın Yunanistan'a bağlanmasını

   ENOSİS, Kıbrıs'ın Yunanistan'a bağlanması hedefini anlatır. Adanın iki devlete bölünmesi de bu dönemde dile getirilen bir çözüm önerisidir; ancak bu öneri Kıbrıslı Türklerin "taksim" tezidir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

4. Kolay

   4Bir antlaşma metninden sadeleştirilmiş temsilî bölüm (1959–1960): "Kıbrıs, cumhurbaşkanı Rum, cumhurbaşkanı yardımcısı Türk olan bağımsız bir cumhuriyet olacaktır. Türkiye, Yunanistan ve İngiltere cumhuriyetin bağımsızlığını, toprak bütünlüğünü ve anayasa düzenini garanti eder." Görüşmeler önce İsviçre'de, ardından İngiltere'nin başkentinde tamamlanmıştır. İki toplumlu Kıbrıs Cumhuriyeti'nin kurulmasını sağlayan antlaşmalar hangileridir?

   • AA) Lozan ve Montrö Antlaşmaları
   • BB) Paris ve Versay Antlaşmaları
   • CC) Zürih ve Londra Antlaşmaları
   • DD) Dayton ve Camp David Antlaşmaları
   • EE) Cenevre ve Lahey Antlaşmaları
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Zürih ve Londra Antlaşmaları

   Görüşmelerin İsviçre'de (Zürih) ve İngiltere'nin başkentinde (Londra) yapılması, 1960 Kıbrıs Cumhuriyeti'ni kuran Zürih ve Londra Antlaşmaları'nı işaret eder. Lozan da İsviçre'de imzalanmış bir antlaşmadır ve Kıbrıs'ın İngiltere'ye bırakılmasını kabul etmiştir; ancak 1923 tarihlidir ve Kıbrıs Cumhuriyeti'ni kurmamıştır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

5. Kolay

   5I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı ile İngiltere farklı saflarda yer alınca İngiltere Kıbrıs'ı topraklarına kattığını duyurdu. Türkiye'nin bu ilhakı tanıdığı antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Mondros Ateşkes Antlaşması
   • BB) Lozan Barış Antlaşması
   • CC) Sevr Antlaşması
   • DD) Zürih Antlaşması
   • EE) Londra Antlaşması
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Lozan Barış Antlaşması

   Türkiye 1923'te Lozan Barış Antlaşması ile adanın İngiltere'ye ilhakını tanımıştır. Zürih ve Londra antlaşmaları 1959'da imzalanmış ve Kıbrıs Cumhuriyeti'nin kuruluşunu düzenlemiştir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

6. Kolay

   6Kıbrıs'ı Yunanistan'a bağlamak amacıyla Yorgo Grivas liderliğinde 1955'te kurulan örgüt Türkleri hedef alan silahlı saldırılar düzenledi. Bu örgüt aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) TMT
   • BB) VOLKAN
   • CC) ASALA
   • DD) KMTHP
   • EE) EOKA
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) EOKA

   Grivas liderliğinde ENOSİS için kurulan örgüt EOKA'dır. TMT ve VOLKAN ise Kıbrıs Türklerinin EOKA'ya karşı kurduğu teşkilatlardır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

7. Kolay

   71877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'ndan sonra Kıbrıs, hükümranlık hakkı Osmanlı'da kalmak kaydıyla bir devlete bırakıldı. Kıbrıs'ın bırakıldığı devlet aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) İngiltere
   • BB) Rusya
   • CC) Yunanistan
   • DD) Fransa
   • EE) İtalya
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) İngiltere

   1878'de Kıbrıs'ın yönetimi, hükümranlık Osmanlı'da kalmak üzere İngiltere'ye bırakılmıştır. Rusya savaşı kazanan taraftır ama ada ona verilmemiştir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

8. Kolay

   81974'te Kıbrıs'a askerî müdahale kararını alan koalisyon hükûmetinin başbakanı, kararı “Biz aslında savaş için değil, barış için ve yalnızca Türklere değil, Rumlara da barış getirmek için Ada'ya gidiyoruz.” sözleriyle dünyaya duyurdu. Bu sözleri söyleyen başbakan aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Adnan Menderes
   • BB) Necmettin Erbakan
   • CC) İsmet İnönü
   • DD) Celal Bayar
   • EE) Bülent Ecevit
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Bülent Ecevit

   1974'teki koalisyon hükûmetinin başbakanı Bülent Ecevit'tir. Necmettin Erbakan aynı hükûmette başbakan yardımcısıydı.

   Hata mı var? Düzeltme öner

9. Kolay

   9Kıbrıs'ta 1963'teki olayları sakinleştirmek amacıyla İngiltere, Lefkoşa'nın Rum ve Türk taraflarını birbirinden ayıran bir sınır çizgisi belirledi. Bu sınır çizgisinin adı aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Demir Perde
   • BB) Maginot Hattı
   • CC) 38. Enlem
   • DD) Yeşil Hat
   • EE) Mavi Vatan
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Yeşil Hat

   Lefkoşa'yı iki tarafa ayıran çizgiye Yeşil Hat denir. 38. enlem ise Kore'yi kuzey ve güney olarak ikiye ayıran sınırdır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

10. Kolay

    10Doğu Akdeniz'in düğüm noktasında bulunan Kıbrıs, bir tarihte Osmanlı Devleti topraklarına katıldı ve uzun süre Anadolu ile Doğu Akdeniz'in güvenliğine katkı sağladı. Kıbrıs'ın Osmanlı topraklarına katıldığı yıl aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) 1453
    • BB) 1683
    • CC) 1571
    • DD) 1878
    • EE) 1923
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) 1571

    Kıbrıs 1571'de Osmanlı topraklarına katılmıştır. 1878 ise adanın yönetiminin İngiltere'ye bırakıldığı yıldır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

11. Kolay

    11Dr. Fazıl Küçük'ün biyografisinde, cumhurbaşkanı yardımcılığından ayrıldıktan sonra mücadelesini yayın yoluyla sürdürdüğü ve bir yayın organını Kıbrıs Türklerinin davasına bayrak yaptığı belirtilir. Bu yayın organı aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Halkın Sesi gazetesi
    • BB) Hâkimiyet-i Milliye gazetesi
    • CC) İrade-i Milliye gazetesi
    • DD) Cumhuriyet gazetesi
    • EE) Tanin gazetesi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Halkın Sesi gazetesi

    Fazıl Küçük mücadelesini Halkın Sesi gazetesinde sürdürmüştür. Hâkimiyet-i Milliye ve İrade-i Milliye Millî Mücadele döneminde Anadolu'da çıkan gazetelerdir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

12. Kolay

    12Yunanistan'ın ENOSİS idealine karşılık Türkiye, Kıbrıs'ta iki toplumun iki ayrı devlet kurmasını önermeye başladı. Türkiye'nin savunduğu bu görüş aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Megali İdea
    • BB) Akritas Planı
    • CC) Taksim tezi
    • DD) Mavi Vatan
    • EE) Self-determinasyon
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Taksim tezi

    İki toplumun iki ayrı devlet kurmasını öngören görüş Taksim tezidir. Akritas Planı ise Rumların adadaki Türk varlığını yok etmeyi amaçlayan planıdır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

13. Kolay

    13Kitapta Türkiye'nin 1960 sonrasında da dış politikasını Atatürk'ün bir sözüyle özetlenen anlayışla sürdürdüğü belirtilir. Bu söz aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Ya istiklal ya ölüm!
    • BB) Hayatta en hakiki mürşit ilimdir.
    • CC) Ne mutlu Türk'üm diyene!
    • DD) Yurtta sulh, cihanda sulh!
    • EE) Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Yurtta sulh, cihanda sulh!

    Barışçı dış politikayı özetleyen söz “Yurtta sulh, cihanda sulh!”tur. “Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır.” ise Sakarya Savaşı'na ait askerî bir sözdür.

    Hata mı var? Düzeltme öner

14. Kolay

    141958'de Rauf Denktaş ve Dr. Fazıl Küçük önderliğinde kurulan bir teşkilat, Kıbrıs Türklerinin can ve mal güvenliğini sağlamayı ve saldırıları püskürtmeyi amaçlıyordu. Bu teşkilat aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) EOKA
    • BB) ASALA
    • CC) Kıbrıs Türk Federe Devleti
    • DD) Millî Birlik Komitesi
    • EE) Türk Mukavemet Teşkilatı (TMT)
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Türk Mukavemet Teşkilatı (TMT)

    1958'de Denktaş ve Küçük önderliğinde kurulan teşkilat TMT'dir. EOKA ise Rumların ENOSİS için kurduğu ve Türkleri hedef alan örgüttür.

    Hata mı var? Düzeltme öner

15. Kolay

    151960'ta kurulan Kıbrıs Cumhuriyeti'nde yapılan seçimlerde cumhurbaşkanlığına Rum toplumundan, cumhurbaşkanı yardımcılığına Türk toplumundan birer isim getirildi. Bu isimler aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

    • AA) Makarios – Dr. Fazıl Küçük
    • BB) Grivas – Rauf Denktaş
    • CC) Makarios – Rauf Denktaş
    • DD) Grivas – Dr. Fazıl Küçük
    • EE) Dr. Fazıl Küçük – Makarios
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Makarios – Dr. Fazıl Küçük

    Cumhurbaşkanlığına Makarios, yardımcılığına Dr. Fazıl Küçük getirilmiştir. Rauf Denktaş ise 1973'te Fazıl Küçük'ün yerine cumhurbaşkanı yardımcısı olmuştur.

    Hata mı var? Düzeltme öner

16. Kolay

    16Kıbrıs'ta taraflar arasındaki çatışmalar Türkiye ile Yunanistan'ı savaşın eşiğine getirdi. NATO üyesi iki ülke, ABD'nin ara buluculuğuyla 11 Şubat 1959'da bir antlaşma imzaladı ve üç devlete Kıbrıs üzerinde garantörlük hakkı tanındı. Bu antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Lozan Antlaşması
    • BB) Camp David Antlaşması
    • CC) Cezayir Antlaşması
    • DD) Helsinki Sözleşmesi
    • EE) Zürih Antlaşması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Zürih Antlaşması

    11 Şubat 1959'da ABD'nin ara buluculuğuyla imzalanan ve garantörlüğü getiren antlaşma Zürih Antlaşması'dır. Camp David de ABD'nin ara buluculuğuyla imzalanmıştır ama Mısır ile İsrail arasındadır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

17. Kolay

    17ENOSİS, Yunan Megali İdeası'nın değişmeyen hedeflerinden biridir. Önce Girit'in, sonrasında ise Kıbrıs'ın Yunanistan'a bağlanması anlamında kullanılmıştır. Bu bilgilere göre ENOSİS için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

    • AA) Kıbrıs'ta iki ayrı devlet kurulmasını öngören bir tezdir.
    • BB) Kıbrıs'tan önce başka bir ada için de dile getirilmiştir.
    • CC) Yalnızca 1950'lerde ortaya çıkmış yeni bir düşüncedir.
    • DD) Yunanistan'ın adalardan çekilmesini savunan bir görüştür.
    • EE) Kıbrıs'ta İngiliz yönetiminin sürmesini amaçlayan plandır.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Kıbrıs'tan önce başka bir ada için de dile getirilmiştir.

    Tanıma göre sözcük önce Girit, sonra Kıbrıs için kullanılmıştır; dolayısıyla Kıbrıs'a özgü yeni bir düşünce değildir. İki ayrı devlet önerisi ENOSİS değil, Türkiye'nin savunduğu Taksim tezidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

18. Kolay

    181960'ta yürürlüğe giren Kıbrıs Anayasası'na göre Bakanlar Kurulunun 7 üyesi Rum, 3 üyesi Türk; Temsilciler Meclisinin %70'i Rum, %30'u Türk olacaktı. Bu bilgilere göre iki organdaki Türk üye payı için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

    • AA) Bakanlar Kurulundaki pay daha yüksektir.
    • BB) Temsilciler Meclisindeki pay daha yüksektir.
    • CC) Bakanlar Kurulundaki pay %50'ye eşittir.
    • DD) Temsilciler Meclisinde Türk üye bulunmaz.
    • EE) İki organda Türklerin payı birbirine eşittir.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) İki organda Türklerin payı birbirine eşittir.

    Bakanlar Kurulu 7 + 3 = 10 üyelidir; Türk üyelerin payı 3/10 = %30'dur. Temsilciler Meclisindeki pay da %30'dur. Dolayısıyla iki organda aynı oran uygulanmıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

19. Orta

    19Bir mektuptan sadeleştirilmiş temsilî bölüm (Haziran 1964): "Türkiye'nin Kıbrıs'a müdahalesi Sovyetler Birliği ile bir çatışmaya yol açarsa, NATO müttefiklerinizin size yardım edip etmeyeceğini düşünmeye fırsat bulamadan böyle bir adım atmanızı kabul edemeyiz. Ayrıca Amerikan silahlarının bu amaçla kullanılmasına izin verilmez." ABD Başkanı Johnson'ın Başbakan İsmet İnönü'ye yazdığı bu mektubun amacı aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Türkiye'yi Kıbrıs'a askerî müdahaleden vazgeçirmek
    • BB) Türkiye'yi NATO'dan çıkarmak
    • CC) Kıbrıs'ın Türkiye'ye katılmasını önermek
    • DD) Türkiye'ye Kıbrıs için silah yardımı yapmak
    • EE) Türkiye'yi SSCB'ye karşı savaşa sokmak
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Türkiye'yi Kıbrıs'a askerî müdahaleden vazgeçirmek

    Mektupta NATO desteğinin sorgulanması ve Amerikan silahlarının kullanılmasına izin verilmemesi, Türkiye'yi Kıbrıs'a müdahaleden vazgeçirmeyi amaçlar. NATO'nun anılması Türkiye'nin ittifaktan çıkarılmak istendiği izlenimi verebilir; oysa mektup yalnızca müdahale durumunda destek verilmeyebileceği uyarısını içerir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

20. Orta

    201960 tarihli bir antlaşmadan sadeleştirilmiş temsilî madde: "Bu antlaşma hükümlerinin ihlali hâlinde, Türkiye, Yunanistan ve İngiltere birlikte danışacaktır. Ortak hareket mümkün olmazsa, garantör devletlerden her biri antlaşmanın kurduğu düzeni yeniden sağlamak amacıyla tek başına harekete geçme hakkını saklı tutar." Bu maddeye göre Türkiye'nin 1974'te Kıbrıs'a yaptığı müdahalenin hukuki dayanağı aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) 1960 antlaşmalarından doğan garantörlük hakkı
    • BB) Lozan Antlaşması'nın Boğazlar hükümleri
    • CC) NATO Antlaşması'nın ortak savunma maddesi
    • DD) Birleşmiş Milletlerin Türkiye'ye verdiği görev
    • EE) Montrö Sözleşmesi'nin savaş hâli hükümleri
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) 1960 antlaşmalarından doğan garantörlük hakkı

    Madde, garantör devletlere anayasal düzen bozulduğunda tek başına harekete geçme hakkı tanır; Türkiye 1974'te bu Garanti Antlaşması'na dayanmıştır. NATO'nun ortak savunma maddesi de bir müdahale hakkı gibi görünebilir; ancak bu madde üyelerden birine dışarıdan yapılan saldırıyla ilgilidir, Kıbrıs'la değil.

    Hata mı var? Düzeltme öner