12. Sınıf Sanat Tarihi · Geleneksel Sanatlarımız
19. ve 20. Yüzyıl Türk Heykel Sanatı
- heykel
- Sanayi-i Nefise Mektebi
- anıt heykel
- Pietro Canonica
- Heinrich Krippel
- Zühtü Müridoğlu
- Şadi Çalık
Türkiye'de heykel sanatı 19. ve 20. yüzyılda nasıl gelişmiştir?
Türk heykel sanatı, 19. yüzyılın sonuna kadar mimariye bağlı taş süslemecilik olarak kalmış, bağımsız bir sanat dalına Sanayi-i Nefise Mektebi'nin açılmasıyla dönüşmüştür. 19. yüzyıl sonlarına kadar adı bilinen bir heykel sanatçısı yoktur. Sultan Abdülaziz, Avrupa gezisinde gördüğü heykellerden etkilenerek heykeltıraş Fuller'e 1871'de atlı heykelini yaptırmıştır; heykel bugün Beylerbeyi Sarayı'ndadır. 1883'te açılan Sanayi-i Nefise Mektebi heykelin gelişmesini sağlamış; İhsan Özsoy, İsa Behzat ve Mehmet Mahir Tomruk ilk heykeltıraşlardan olmuştur. Cumhuriyet'in ilk yıllarında yurdun çeşitli yerlerine anıtsal heykeller dikilmiş, Avrupalı sanatçılar davet edilmiştir. Heinrich Krippel Ankara Ulus ve Samsun Atatürk anıtlarını, Pietro Canonica Taksim Cumhuriyet Anıtı'nı yapmıştır. 1930'lardan sonra Ratip Aşir Acudoğlu, Ali Hadi Bara, Kuzgun Acar ve Anıtkabir kabartmalarını yapan Zühtü Müridoğlu gibi Türk heykeltıraşlar eser vermiştir.
19. ve 20. Yüzyıl Türk Heykel Sanatı: konu anlatımı ve özeti
Bu konu, Türkiye'de heykel sanatının 19. yüzyılın sonundan itibaren nasıl geliştiğini ve Cumhuriyet döneminin anıt heykellerini anlatıyor. Heykel uzun süre mimariye bağlı taş süslemecilik olarak kalmış, bağımsız bir sanat dalı olması geç olmuştur.
- Geç başlangıç: 19. yüzyıl sonlarına kadar heykel mimariye bağlı taş süslemecilik biçiminde gelişti; adı bilinen bir heykel sanatçısı yoktu.
- Abdülaziz heykeli: Sultan Abdülaziz, Avrupa gezisinde gördüğü heykellerden etkilenip heykeltıraş Fuller'e 1871'de atlı heykelini yaptırdı; heykel bugün Beylerbeyi Sarayı'ndadır.
- Sanayi-i Nefise Mektebi: 1883'te açılan okul heykelin gelişmesini sağladı. İhsan Özsoy, İsa Behzat ve Mehmet Mahir Tomruk ilk heykeltıraşlardandır.
- Cumhuriyet'in ilk yılları: Yurdun çeşitli yerlerine anıtsal heykeller dikildi, Avrupalı sanatçılar davet edildi.
- Yabancı sanatçılar: Heinrich Krippel Ankara Ulus ve Samsun Atatürk anıtlarını, Pietro Canonica Taksim Cumhuriyet Anıtı ile İzmir'deki atlı Atatürk heykelini yaptı.
- Türk heykeltıraşlar: 1930'lardan sonra Ratip Aşir Acudoğlu, Kenan Yontuç, Zühtü Müridoğlu (Anıtkabir kabartmaları), Ali Hadi Bara, Nusret Suman, Şadi Çalık, Kuzgun Acar ve Hüseyin Gezer eser verdi.
Unutma: Türkiye'de bağımsız heykel sanatı Sanayi-i Nefise Mektebi'nin açılmasıyla başladı, Cumhuriyet'le birlikte anıt heykellerle yaygınlaştı.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
- Heykelin geç gelişmesinin nedenini kitaptaki açıklamaya göre yaz.
- Üç dönüm noktasını sırala: Abdülaziz heykeli (1871), Sanayi-i Nefise (1883), Cumhuriyet anıtları.
- Yabancı ve Türk heykeltıraşlardan ikişer ad ve birer eser öğren.
Günlük hayattan: İstanbul'da Taksim Meydanı'ndaki Cumhuriyet Anıtı'nın önünden geçtiysen, İtalyan heykeltıraş Pietro Canonica'nın eserini görmüşsündür. Anıtın iki yüzünde Kurtuluş Savaşı ve Cumhuriyet sahneleri vardır.
Sık yapılan hata: Taksim Cumhuriyet Anıtı'nı Türk bir heykeltıraşa mal etmek. Anıt İtalyan Pietro Canonica'nın eseridir; Ulus'taki Atatürk anıtı ise Avusturyalı Heinrich Krippel'indir.
İpucu: "Krippel = Ulus ve Samsun, Canonica = Taksim ve İzmir" diye iki yabancı sanatçıyı şehirlerle eşleştir.
Derinleş
Kitaptaki heykeltıraşlar listesinden yaşadığın bölgeye en yakın anıtı bul. Anıtı yerinde ya da fotoğraftan inceleyip duruşu, malzemesi ve anlattığı olay hakkında kısa bir tanıtım yazısı hazırla. Düşün: Genç Cumhuriyet neden şehir meydanlarına anıt heykeller dikmeyi önemsemiş olabilir?
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Kitaba göre Türkiye'de 19. yüzyıl sonlarına kadar heykel sanatı, mimariye bağlı taş süslemeciliği biçiminde gelişmiştir. Kitapta bu durumun nedeni olarak hangi etken gösterilir?
- A) Taş malzemenin ülkede bulunamaması
- B) İslamiyet'teki figür ve tasvir yasağının etkisi
- C) Sanayi-i Nefise Mektebi'nin kapatılması
- D) Avrupa ile hiçbir ilişki kurulmaması
- E) Heykeltıraşların yalnız resim ve minyatürle uğraşması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İslamiyet'teki figür ve tasvir yasağının etkisi
Kitaba göre 19. yüzyıl sonlarına kadar heykel, İslamiyet'teki figür ve tasvir yasağının da etkisiyle mimariye bağlı taş süslemeciliği şeklinde gelişmiştir.
Kolay
2Sultan Abdülaziz, yaptığı bir yurt dışı seyahatinde gördüğü heykellerden etkilenerek 1871'de at üstünde heykelini yaptırmıştır. Bu heykel bugün nerededir?
- A) Topkapı Sarayı'nda
- B) Dolmabahçe Sarayı'nda
- C) Çırağan Sarayı'nda
- D) Beylerbeyi Sarayı'nda
- E) Yıldız Sarayı'nda
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Beylerbeyi Sarayı'nda
Kitaba göre heykeltıraş Fuller'e yaptırılan Sultan Abdülaziz'in atlı heykeli bugün Beylerbeyi Sarayı'ndadır.
Kolay
3İhsan Özsoy, İsa Behzat ve Mehmet Mahir Tomruk, Türkiye'nin ilk heykeltıraşları arasında sayılır. Bu sanatçıların yetiştiği ve ülkede heykel sanatının gelişmesini sağlayan kurum hangisidir?
- A) Sanayi-i Nefise Mektebi
- B) Mühendishane-i Berr-i Hümayun
- C) Enderun Mektebi
- D) Darülfünun
- E) Mekteb-i Harbiye
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Sanayi-i Nefise Mektebi
Kitaba göre ülkemizde heykel sanatının gelişmesi 1883'te Sanayi-i Nefise Mektebi'nin açılmasıyla gerçekleşmiştir; ilk heykeltıraşlar burada eğitim görmüştür.
Kolay
4Cumhuriyet'in ilanından sonra yurdun çeşitli yerlerine çok sayıda anıtsal heykel dikilmiştir. Kitaba göre bu uygulamanın amacı hangisidir?
- A) Mimariye bağlı taş süslemeciliği sürdürmek
- B) Avrupalı sanatçıların gelişini engellemek
- C) Minyatür geleneğini yeniden canlandırmak
- D) Ulusal bir heykel sanatı oluşturmak
- E) Heykelleri yalnız saraylarda toplamak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ulusal bir heykel sanatı oluşturmak
Kitaba göre Cumhuriyet'in ilanından sonra anıtsal heykeller dikilerek ulusal heykel sanatı oluşturulmaya çalışılmıştır.
Kolay
5Pietro Canonica'nın Türkiye'deki eserlerini yerinde görmek isteyen bir öğrenci gezi planı yapıyor. Kitaba göre öğrencinin gitmesi gereken iki şehir hangisidir?
- A) Ankara ve Samsun
- B) Konya ve Edirne
- C) İstanbul ve İzmir
- D) Elazığ ve Kayseri
- E) Bitlis ve Antalya
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İstanbul ve İzmir
Kitaba göre Pietro Canonica, İstanbul'daki Taksim Cumhuriyet Anıtı'nı ve İzmir'deki Atlı Atatürk Heykeli'ni yapmıştır.
Kolay
6Kitaba göre Cumhuriyet döneminde önce Avrupalı sanatçılar ülkede anıtlar yapmış, ardından Türk heykeltıraşlar eserlerini daha etkin biçimde üretmeye başlamıştır. Türk heykeltıraşlarının daha etkin hâle geldiği dönem hangisidir?
- A) 1871'den hemen önce
- B) 1883'ten önceki yıllarda
- C) Lale Devri'nde
- D) Tanzimat'tan önce
- E) 1930'lu yıllardan sonra
Cevabı göster
Doğru cevap: E) 1930'lu yıllardan sonra
Kitaba göre 1930'lu yıllardan sonra Türk heykeltıraşları eserlerini daha etkin bir şekilde üretmeye başlamıştır.
Kolay
7Sultan Abdülaziz, kendi heykelini yaptırmak için heykeltıraş Fuller'i İstanbul'a getirtmiştir. Bu durum, o dönemle ilgili hangi bilgiyle uyumludur?
- A) Sanayi-i Nefise'nin çok heykeltıraş yetiştirmiş olması
- B) Ülkede adı bilinen bir heykel sanatçısının bulunmaması
- C) Heykellerin meydanlara dikilmesinin yaygın olması
- D) Türk heykeltıraşların Avrupa'da ün kazanmış olması
- E) Taş süslemeciliğin tümüyle sona ermiş olması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ülkede adı bilinen bir heykel sanatçısının bulunmaması
Kitaba göre bu dönemde adından söz edilebilecek bir heykel sanatçısı yoktur; bu yüzden heykel yabancı bir sanatçıya yaptırılmıştır. Sanayi-i Nefise 1883'te, yani heykelden sonra açılmıştır.
Kolay
8Bir tiyatro sergisinde heykeltıraş Kuzgun Acar'ın eserleri yer alıyor. Kitaba göre bu eserler büyük olasılıkla hangi türdendir?
- A) Atlı padişah heykelleri
- B) Mimariye bağlı taş süslemeler
- C) Anıtkabir için yapılan kabartmalar
- D) Meydanlara dikilen Atatürk anıtları
- E) Tiyatrolar için yapılmış masklar
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Tiyatrolar için yapılmış masklar
Kitapta Kuzgun Acar'ın tiyatrolara mask çalışmaları yaptığı belirtilir.
Orta
9Bir öğrenci kitaptan şu notları alıyor: - Heinrich Krippel: Konya, Ankara Ulus ve Samsun Atatürk anıtları - Pietro Canonica: Taksim Cumhuriyet Anıtı ve İzmir Atlı Atatürk Heykeli - Kenan Yontuç: Edirne, Elazığ ve Kayseri Atatürk anıtları Bu notlara göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Avrupalı sanatçılar Türkiye'de yalnız İstanbul'da anıt ve heykel eseri vermiştir.
- B) Cumhuriyet'in ilk anıtlarında Atatürk heykelleri önemli bir yer tutar.
- C) Türk heykeltıraşlar hiç Atatürk anıtı yapmamıştır.
- D) Canonica'nın eserleri yalnız doğu illerindedir.
- E) Krippel'in eserlerinin tümü Ankara'dadır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Cumhuriyet'in ilk anıtlarında Atatürk heykelleri önemli bir yer tutar.
Notlardaki eserlerin çoğu farklı şehirlerdeki Atatürk anıtlarıdır; bu, Cumhuriyet'in ilk anıt heykellerinde Atatürk heykellerinin önemli yer tuttuğunu gösterir. Krippel'in eserleri Konya, Ankara ve Samsun'dadır.
Orta
10İhsan Özsoy, İsa Behzat ve Mehmet Mahir Tomruk kitapta birlikte anılır. Bu üç sanatçının ortak özelliği hangisidir?
- A) Cumhuriyet'te davet edilen Avrupalı sanatçılardır.
- B) Anıtkabir kabartmalarını birlikte yapmışlardır.
- C) Sanayi-i Nefise'de yetişen ilk heykeltıraşlardandır.
- D) Sultan Abdülaziz heykelini birlikte yapmışlardır.
- E) 1950'den sonra soyut heykele yönelmişlerdir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sanayi-i Nefise'de yetişen ilk heykeltıraşlardandır.
Kitaba göre Sanayi-i Nefise Mektebi'nde eğitim gören İhsan Özsoy, İsa Behzat ve Mehmet Mahir Tomruk ilk heykeltıraşlar arasında sayılır.
Orta
11Heinrich Krippel ve Pietro Canonica gibi Avrupalı sanatçılar, Cumhuriyet'in ilk yıllarında Türkiye'de anıtlar yapmıştır. Kitaba göre bu sanatçıların ülkede eser vermesi hangi uygulamayla ilişkilidir?
- A) Sanayi-i Nefise Mektebi'nin kapatılıp yerine yabancı bir sanat okulu açılması
- B) Sultan Abdülaziz'in yurt dışı seyahatinde sanatçıları davet etmesi
- C) Uluslararası heykel yarışmalarıyla Avrupalı sanatçıların katılımının sağlanması
- D) Mimariye bağlı taş süslemeciliğin yasaklanıp yeniden başlatılması
- E) Türk heykeltıraşların eğitim için yurt dışına gönderilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Uluslararası heykel yarışmalarıyla Avrupalı sanatçıların katılımının sağlanması
Kitaba göre Cumhuriyet'in ilanından sonra uluslararası heykel yarışmaları düzenlenerek Avrupalı sanatçıların katılımı sağlanmış, bu sanatçıların bazıları ülkede eser vermiştir.
Orta
12Kitapta ilk heykeltıraşlar arasında İhsan Özsoy, İsa Behzat ve Mehmet Mahir Tomruk'un yanında Nijad Sirel de sayılır. Kitaba göre Nijad Sirel'i öteki üç sanatçıdan ayıran özellik hangisidir?
- A) Sanayi-i Nefise'de eğitim görmüş olması
- B) Almanya'da eğitim görmüş olması
- C) Avrupa'dan davet edilmiş olması
- D) Abdülaziz heykelini yapmış olması
- E) Tiyatrolar için mask yapmış olması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Almanya'da eğitim görmüş olması
Kitaba göre öteki üç sanatçı Sanayi-i Nefise Mektebi'nde eğitim görmüş, Nijad Sirel ise Almanya'da eğitim görmüştür.
Orta
13Bir öğrenci, bir Selçuklu taçkapısındaki taşa oyulmuş bitki ve hayvan kabartmalarını, Cumhuriyet döneminde bir meydana dikilmiş Atatürk anıtıyla karşılaştırıyor. Kitaptaki anlatıma göre bu iki eser arasındaki temel fark hangisidir?
- A) İlki mimariye bağlı süsleme, ikincisi bağımsız bir anıt heykeldir.
- B) İlki bağımsız bir anıt heykel, ikincisi mimariye bağlı süslemedir.
- C) İkisi de mimariye bağlı taş süslemecilik ürünüdür.
- D) İkisi de Sanayi-i Nefise mezunlarınca yapılmıştır.
- E) İlki Avrupalı, ikincisi Uygur sanatçılarca yapılmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İlki mimariye bağlı süsleme, ikincisi bağımsız bir anıt heykeldir.
Kitaba göre 19. yüzyıl sonlarına kadar heykel mimariye bağlı taş süslemecilik olarak kalmış; Cumhuriyet'le birlikte bağımsız anıtsal heykeller dikilmiştir.
Orta
14Kitapta Anıtkabir kabartmaları Türk heykeltıraşı Zühtü Müridoğlu'nun eserleri arasında sayılır. Anıtkabir 1944-1953 yılları arasında yapılmıştır. Bu bilgiler hangi yargıyı destekler?
- A) 1940'larda anıtsal yapılarda Türk heykeltıraşlar da yer almıştır.
- B) Anıtkabir'in bütün heykel ve kabartmaları Avrupalılarca yapılmıştır.
- C) Türk heykeltıraşlar 1950'den önce hiç eser vermemiştir.
- D) Zühtü Müridoğlu Sanayi-i Nefise'nin kurucusudur.
- E) Anıtkabir kabartmaları 19. yüzyılda yapılmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 1940'larda anıtsal yapılarda Türk heykeltıraşlar da yer almıştır.
1944-1953 arasında yapılan Anıtkabir'in kabartmalarında bir Türk heykeltıraşın eserinin bulunması, 1930'lardan sonra etkinleşen Türk heykeltıraşların anıtsal yapılarda da yer aldığını gösterir.
Orta
15Kitapta Kenan Yontuç'un Edirne, Elazığ ve Kayseri'de; Şadi Çalık'ın Ankara, İstanbul ve Bitlis'te; Hüseyin Gezer'in Antalya ve Ankara'da anıt eserleri olduğu belirtilir. Bu bilgiler hangi yargıyı destekler?
- A) Anıt heykeller yalnız İstanbul'da yoğunlaşmıştır.
- B) Türk heykeltıraşlar anıtlarını yalnız kendi doğdukları şehirlerde yapmıştır.
- C) Anıt heykeller yalnız Avrupalı sanatçılarca yapılmıştır.
- D) Anıt heykeller 19. yüzyılda yaygınlaşmıştır.
- E) Cumhuriyet döneminde anıt heykeller yurdun farklı bölgelerine yayılmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Cumhuriyet döneminde anıt heykeller yurdun farklı bölgelerine yayılmıştır.
Türk heykeltıraşların doğudan batıya pek çok şehirde anıt yapması, Cumhuriyet döneminde anıtsal heykelin yurt geneline yayıldığını gösterir.
Orta
16Kitapta İstanbul'daki Barbaros Anıtı hem Zühtü Müridoğlu'nun hem de Ali Hâdi Bara'nın eserleri arasında sayılır. Bu durum en çok neyi düşündürür?
- A) Anıtın Avrupalı bir sanatçıya ait olabileceğini
- B) Anıtın 19. yüzyılda yapılmış olabileceğini
- C) Anıtın birden çok heykeltıraşın ortak çalışması olabileceğini
- D) Anıtın mimariye bağlı bir süsleme olabileceğini
- E) Anıtın Sanayi-i Nefise açılmadan önce yapılmış olabileceğini
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Anıtın birden çok heykeltıraşın ortak çalışması olabileceğini
Aynı anıtın iki heykeltıraşın eserleri arasında sayılması, anıtın ortak bir çalışma olabileceğini düşündürür. İki sanatçı da 1930'lardan sonra eser veren Türk heykeltıraşlarıdır.
Zor
17Bir öğrenci Türkiye'de bağımsız heykel sanatının gelişimini özetliyor. Kitaba göre en doğru özet hangisidir?
- A) Cumhuriyet'te anıtlarla başlama, 1883'te okulun açılması, taş süslemeye dönüş
- B) 1883'te okulla eğitim, mimariye bağlı taş süsleme, Cumhuriyet'te anıtlar
- C) Mimariye bağlı taş süsleme, Cumhuriyet'te anıtlar, 1883'te okulla eğitim
- D) Cumhuriyet'te anıtlar, mimariye bağlı taş süsleme, 1883'te okulla eğitim
- E) Mimariye bağlı taş süsleme, 1883'te okulla eğitim, Cumhuriyet'te anıtlarla yaygınlaşma
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Mimariye bağlı taş süsleme, 1883'te okulla eğitim, Cumhuriyet'te anıtlarla yaygınlaşma
Heykel 19. yüzyıl sonuna kadar mimariye bağlı taş süslemecilik olarak kalmış, 1883'te açılan Sanayi-i Nefise Mektebi'yle gelişmiş, Cumhuriyet'le anıtsal heykellerle yaygınlaşmıştır.
Zor
18Bir öğrenci "Osmanlı döneminde 19. yüzyılın sonuna kadar hiçbir biçimde heykel yapılmadı" diyor. Kitaptaki bilgilere göre bu yargı için hangisi söylenebilir?
- A) Yanlıştır; heykel taş süsleme olarak sürmüş, 1871'de bir padişah heykeli de yapılmıştır.
- B) Doğrudur; Sanayi-i Nefise 1883'ten önce heykel yapılmasını yasaklamıştır.
- C) Doğrudur; Sultan Abdülaziz heykeli 20. yüzyılda yapılmıştır.
- D) Yanlıştır; Osmanlı'da 16. yüzyılda pek çok meydan anıtı dikilmiştir.
- E) Yanlıştır; çünkü Krippel 19. yüzyılda İstanbul'da atölye kurmuştur.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yanlıştır; heykel taş süsleme olarak sürmüş, 1871'de bir padişah heykeli de yapılmıştır.
Kitaba göre heykel 19. yüzyıl sonlarına kadar mimariye bağlı taş süslemecilik biçiminde sürmüş; ayrıca 1871'de Sultan Abdülaziz'in atlı heykeli yapılmıştır. Bu yüzden yargı yanlıştır.
Zor
19Kitaptaki bilgilere göre aşağıdakilerden hangisi hem Sultan Abdülaziz heykeli hem de Taksim Cumhuriyet Anıtı için ortak bir özelliktir?
- A) İkisi de Sanayi-i Nefise mezunlarınca yapılmıştır.
- B) İkisi de Cumhuriyet döneminde yapılmıştır.
- C) İkisi de Ankara'daki meydanlarda yer alır.
- D) İkisi de yabancı heykeltıraşlarca yapılmıştır.
- E) İkisi de mimariye bağlı taş süslemedir.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İkisi de yabancı heykeltıraşlarca yapılmıştır.
Abdülaziz heykelini Fuller, Taksim Cumhuriyet Anıtı'nı Pietro Canonica yapmıştır; ikisi de yabancı sanatçıdır. Abdülaziz heykeli 1871'de, Cumhuriyet'ten önce yapılmıştır.
Zor
20Bir öğrenci heykeltıraşları eserleriyle eşleştiren bir tablo hazırlıyor. Kitaba göre aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?
- A) Heinrich Krippel – Samsun Atatürk Anıtı
- B) Pietro Canonica – İzmir Atlı Atatürk Heykeli
- C) Zühtü Müridoğlu – Anıtkabir kabartmaları
- D) Fuller – Taksim Cumhuriyet Anıtı
- E) Heinrich Krippel – Ankara Ulus Atatürk Anıtı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Fuller – Taksim Cumhuriyet Anıtı
Fuller, 1871'de Sultan Abdülaziz'in atlı heykelini yapmıştır; Taksim Cumhuriyet Anıtı Pietro Canonica'nın eseridir. Öteki eşleştirmeler kitaba uygundur.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.